by Πηγή: https://www.israelhayom.com
Γράφει: Ο Dudi Kogan
Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης εγκρίνει μια αμφιλεγόμενη θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία, η οποία αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών. Το Ισραήλ, η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η ΕΕ καταδικάζουν την κίνηση, ωστόσο η Ουάσιγκτον απευθύνει έκκληση για διάλογο. Το 2020, οι ΗΠΑ είχαν χαρακτηρίσει τη συμφωνία «μη εποικοδομητική και προκλητική».
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέφυγε να καταδικάσει την επικύρωση –που έλαβε χώρα το βράδυ της Τετάρτης– μιας αμφιλεγόμενης θαλάσσιας συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο πρόσκειται στον στρατιωτικό ηγέτη Χαλίφα Χάφταρ. Ενώ το Ισραήλ, η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασαν την κίνηση αυτή, η Ουάσιγκτον περιορίστηκε στο να προτρέψει τις χώρες της περιοχής να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων.
«Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη», δήλωσε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αναφερόμενος στη διαφορά μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, ο εκπρόσωπος πρόσθεσε: «Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι και οι δύο σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να προχωρήσουν σε διμερείς επαφές για την αντιμετώπιση τυχόν σημείων διαφωνίας».
Το μνημόνιο κατανόησης υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Λιβύης στην Τρίπολη. Το κείμενο καθορίζει τα όρια της θαλάσσιας δικαιοδοσίας των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο. Το θαλάσσιο όριο εκτείνεται από τις νοτιοδυτικές ακτές της Τουρκίας έως τη Λιβύη, αγνοώντας –σύμφωνα με την Ελλάδα– τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και της Ρόδου.
Η συμφωνία συνάντησε σφοδρές αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο αμέσως μόλις υπογράφηκε. Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης την απέρριψε επίσης το 2020, υποστηρίζοντας ότι υπονόμευε την κυριαρχία της χώρας, ενώ ψήφισε ακόμη και τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Ωστόσο, την Τρίτη, το κοινοβούλιο άλλαξε στάση και ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο. Παράλληλα, ανακάλεσε τα προηγούμενα ψηφίσματά του κατά της συμφωνίας και της Τουρκίας. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική στροφή στις σχέσεις μεταξύ της Άγκυρας και του στρατοπέδου του Χάφταρ, το οποίο προηγουμένως συγκαταλεγόταν στους πιο ένθερμους αντιπάλους της Τουρκίας στη Λιβύη.
Το Ισραήλ και η Αίγυπτος καταδικάζουν την κίνηση
Η εκ νέου έγκριση προκάλεσε κύμα καταδικών σε ολόκληρη την περιοχή. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου δήλωσε την Τετάρτη ότι η συμφωνία συνιστά «σαφή παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της». Το Κάιρο τόνισε περαιτέρω ότι το μνημόνιο είναι «άκυρο και ανυπόστατο», δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και ότι η επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν δημιουργεί καμία νομική συνέπεια για την Αίγυπτο.
Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ εξέδωσε επίσης μια αυστηρή καταδίκη. «Το Ισραήλ καταδικάζει έντονα την απόφαση της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων να επικυρώσει το Μνημόνιο για τη Θαλάσσια Δικαιοδοσία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης», ανέφερε το υπουργείο σε δήλωσή του στην πλατφόρμα X. «Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα στενών συμμάχων μας στην περιοχή. Δυστυχώς, βλέπουμε για άλλη μια φορά την Τουρκία να εργάζεται για την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέρριψε επίσης τη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων χωρών της περιοχής. Οι Βρυξέλλες υπογράμμισαν επιπλέον ότι το μνημόνιο στερείται νομικής ισχύος.
Η Ελλάδα προχώρησε πέρα από την απλή καταδίκη, θέτοντας το ζήτημα την Τετάρτη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, στο οποίο συμμετέχει ως μη μόνιμο μέλος. Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, παρουσίασε τη θέση της Αθήνας κατά τη διάρκεια διαβουλεύσεων κεκλεισμένων των θυρών, κατόπιν οδηγιών του Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, η Μπαλτά προειδοποίησε ότι η επικύρωση του μνημονίου θα μπορούσε να απειλήσει την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπογράμμισε προς τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας ότι «η γεωγραφία δεν αλλάζει» και ότι οι μονομερείς αποφάσεις δεν μπορούν να μεταβάλουν το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών τόνισε ότι η έγκριση από το λιβυκό κοινοβούλιο δεν μεταβάλλει τη θέση της Αθήνας, σύμφωνα με την οποία η συμφωνία είναι παράνομη. Διαβεβαίωσε ότι θα προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.
Η Ουάσιγκτον αλλάζει στάση
Εν μέσω έντονων αντιδράσεων σε ολόκληρη την περιοχή, ξεχωρίζει η συγκρατημένη αντίδραση της Ουάσιγκτον. Απαντώντας σε ερώτημα της ελληνικής εφημερίδας «Η Καθημερινή», το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ούτε καταδίκασε την επικύρωση του μνημονίου ούτε αναφέρθηκε στη νομιμότητά του ή στα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Αντ’ αυτού, ο εκπρόσωπος υπογράμμισε τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν από την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών. «Η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και δραστηριότητες εξερεύνησης, οι οποίες θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου», δήλωσε ο εκπρόσωπος τύπου.
Η διατύπωση αυτή σηματοδοτεί μια μετατόπιση από την προηγούμενη δημόσια στάση της Ουάσιγκτον. Τον Ιανουάριο του 2020, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κατέστησε σαφές ότι —σε αντίθεση με τη θέση της Τουρκίας— τα νησιά δικαιούνται, κατά κανόνα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα, στον ίδιο βαθμό με τις άλλες χερσαίες επικράτειες. Σε άλλες δηλώσεις της ίδιας περιόδου, η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο ως «μη εποικοδομητικό και προκλητικό».
Η ελληνική εφημερίδα «Το Βήμα» άσκησε κριτική σε αυτή την αλλαγή της αμερικανικής προσέγγισης. «Το 2020, η Ουάσιγκτον εξηγούσε στην Άγκυρα τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο. Σήμερα, εξηγεί στην Αθήνα και την Άγκυρα πόσα θα μπορούσαν να κερδίσουν αν καταλήξουν σε συμφωνία», έγραψε η εφημερίδα.
Η Τουρκία χαιρετίζει τη συμφωνία
Στην Άγκυρα, αντίθετα, η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου έγινε δεκτή με ικανοποίηση. Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε στην έγκριση του μνημονίου την Τετάρτη, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.
«Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το Μνημόνιο Συναντίληψης για την Οριοθέτηση Περιοχών Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας, το οποίο υπεγράφη μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης. Ελπίζω αυτή η σημαντική απόφαση να αποβεί επωφελής και ευοίωνη», δήλωσε ο Ερντογάν, σύμφωνα με το τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu.
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η συμφωνία βασίζεται στο διεθνές δίκαιο και στην αρχή της δίκαιης κατανομής (equity). Ο Μπουρχανετίν Ντουράν, αξιωματούχος αρμόδιος για την επικοινωνία στην τουρκική προεδρία, τόνισε επίσης ότι η Τουρκία θα «συνεχίσει να υπερασπίζεται τα δικαιώματα και τα νόμιμα συμφέροντά της στη “Γαλάζια Πατρίδα”» — αναφερόμενος στο θαλάσσιο δόγμα της Άγκυρας, το οποίο προβάλλει τα τουρκικά συμφέροντα και τη δικαιοδοσία της στις γύρω θάλασσες.
Καθώς χώρες σε ολόκληρη την περιοχή συνεχίζουν να αντιτίθενται στη συμφωνία, η Άγκυρα πέτυχε μια σημαντική διπλωματική νίκη από την ίδια ακριβώς λιβυκή πλευρά που την αμφισβητούσε επί χρόνια.
Οι ΗΠΑ, τουλάχιστον προς το παρόν, επέλεξαν να μην συμμετάσχουν στις καταδίκες, προτιμώντας αντ’ αυτού να δώσουν έμφαση στην ανάγκη για διάλογο.
