by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Από τον κατευνασμό στην αδράνεια: έκθετη η εθνική ασφάλεια της Ελλάδος
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές συγκυρίες των τελευταίων δεκαετιών. Η Ανατολική Μεσόγειος, το Αιγαίο και η ευρύτερη Μέση Ανατολή αποτελούν ένα συνεχές πεδίο αμφισβητήσεων, ενώ η ενεργειακή κρίση, οι πολιτικές αναταράξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, καθώς και η χρόνια αδυναμία των Βρυξελλών να διαμορφώσουν ουσιαστική στρατηγική, επιδεινώνουν την κατάσταση.
Σε αυτό το περιβάλλον, η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη αποδεικνύεται όχι απλώς ανεπαρκής, αλλά επικίνδυνα υποχωρητική. Η επιμονή στη λογική των «ήρεμων νερών» και ο κατευνασμός της Τουρκίας δεν αποτελούν ρεαλισμό. Αποτελούν παραίτηση από τη χάραξη ουσιαστικής εθνικής στρατηγικής.
Οι τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο συνεχίζονται αμείωτες. Τις τελευταίες ημέρες η Άγκυρα εξέδωσε αντί-NAVTEX αμφισβητώντας την αρμοδιότητα ελληνικών και κυπριακών σταθμών για την πολυεθνική άσκηση Eunomia 2026 και για τις έρευνες του Great Sea Interconnector (GSI), του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου.
- Η Τουρκία επικαλείται το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το τουρκολυβικό μνημόνιο του 2019, διεκδικώντας δικαίωμα προηγούμενης συνεννόησης ή άδειας για δραστηριότητες που θεωρεί ότι διασχίζουν τη δική της υφαλοκρηπίδα.
Παράλληλα, συνεχίζονται οι παραβιάσεις και υπερπτήσεις στο Αιγαίο. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη απαντά με δηλώσεις ότι «προχωράμε χωρίς να ζητάμε άδεια» και με αναφορές σε αμερικανική στήριξη. Στην πράξη, όμως, η πολυετής πολιτική των «ήρεμων νερών» έχει δώσει στην Άγκυρα την εντύπωση ότι μπορεί να δημιουργεί τετελεσμένα χωρίς ουσιαστικό κόστος.
Όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει ο Αντώνης Σαμαράς, διάλογος με πειρατή του διεθνούς δικαίου δεν γίνεται επί ίσοις όροις. Η δικαίωση αυτών των προειδοποιήσεων είναι πλέον εμφανής, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να «ξεπλένει» την Τουρκία στο βωμό μιας ψευδαίσθησης σταθερότητας.
- Στη Μέση Ανατολή η κατάσταση είναι ακόμη πιο ρευστή. Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, που οδήγησε σε διαταραχές στο Στενό του Ορμούζ και επιθέσεις σε ναυτιλία, έχει εκτινάξει τις τιμές ενέργειας. Η Τουρκία επεκτείνει την επιρροή της στη Συρία και εμφανίζεται ολοένα περισσότερο σε τροχιά αντιπαράθεσης με το Ισραήλ σε πολλαπλά μέτωπα.
Για την Ελλάδα, ο στρατηγικός άξονας με το Ισραήλ –τον οποίο ο Αντώνης Σαμαράς έθεσε σε στέρεες βάσεις– αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ωστόσο, αποφεύγει σαφείς τοποθετήσεις. Σε πιθανή κλιμάκωση Ισραήλ-Τουρκίας, η απουσία ξεκάθαρης εθνικής θέσης δεν αποτελεί ουδετερότητα.
- Αποτελεί αδυναμία. Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να διαχειρίζεται τις σχέσεις της με την Άγκυρα ως ανεξάρτητο «κανάλι διαλόγου» όταν η Τουρκία ευθυγραμμίζεται με δυνάμεις που αμφισβητούν τους βασικούς συμμάχους της χώρας.
Η αποχώρηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από την αμερικανική πρεσβεία, μετά από αίτημα του Λευκού Οίκου εν μέσω αναφορών για αμφισβητούμενες πρακτικές, δημιουργεί κενό λίγες εβδομάδες πριν τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις στηρίζονται σε βαθύτερα θεμέλια, και ευτυχώς τα ηνία της πρεσβείας πέρασαν για το επόμενο κρίσιμο διάστημα στα χέρια του εξαιρετικά ικανού και σοβαρού διπλωμάτης καριέρας, Τζός Χάκ.
Οι προσεκτικές διατυπώσεις του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα (στήριξη στο GSI χωρίς ανοικτή δέσμευση έναντι των τουρκικών ενστάσεων), αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής δημόσιας κάλυψης.
- Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει επενδύσει υπερβολικά σε προσωποπαγείς και επικοινωνιακές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, χωρίς να εξασφαλίζει σαφείς δεσμεύσεις σε ζητήματα εθνικού συμφέροντος. Αυτό δεν είναι στρατηγική. Είναι ελπίδα ότι οι άλλοι θα προστατεύσουν τα ελληνικά συμφέροντα.
Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ στις 3 Νοεμβρίου, είναι αμφίρροπες και είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν σε αλλαγές πλειοψηφίας στα δυο νομοθετικά σώματα του Κογκρέσου.
Μια τέτοια έκβαση θα μπορούσε να εντείνει τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ και να επηρεάσει τις προτεραιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα χρειάζεται σταθερές, θεσμικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, όχι εξάρτηση από συγκεκριμένα πρόσωπα ή συγκυρίες. Η απουσία εθνικής στρατηγικής κάνει τη χώρα πιο ευάλωτη σε τέτοιες μεταβολές.
Στο Ισραήλ οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου διεξάγονται σε κλίμα αβεβαιότητας, με τον συνασπισμό του Νετανιάχου να κινείται κάτω από την πλειοψηφία. Η έκβαση θα επηρεάσει την ισραηλινή στάση απέναντι στο Ιράν, τη Συρία και την Τουρκία.
- Για την Ελλάδα, η σχέση με το Ισραήλ παραμένει στρατηγική αναγκαιότητα. Η κυβέρνηση, όμως, δεν έχει προχωρήσει σε ουσιαστική εμβάθυνση του άξονα που είχε ξεκινήσει επί Σαμαρά, προτιμώντας να διατηρεί ανοικτά κανάλια με την Άγκυρα ακόμη και όταν αυτά υπονομεύουν τη θέση της χώρας.
Η ενεργειακή κρίση αποκαλύπτει ταυτόχρονα την ευρωπαϊκή αδυναμία και την ελληνική έλλειψη στρατηγικής. Οι τιμές έχουν εκτιναχθεί, το πρόσθετο κόστος για την Ευρώπη ξεπερνά τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ και οι Βρυξέλλες περιορίζονται σε προσωρινά μέτρα και εκκλήσεις για συντονισμό, χωρίς να αντιμετωπίζουν την εξάρτηση και την έλλειψη υποδομών.
Η Ελλάδα διαθέτει θέση ενεργειακού κόμβου, αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν την αξιοποιεί αποφασιστικά όταν η Τουρκία αμφισβητεί έργα όπως το GSI. Αντί να επιβάλλει κόστη στην Άγκυρα, συνεχίζει τον διάλογο χωρίς προϋποθέσεις.
Συνολικά, η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν διαθέτει ουσιαστική εθνική στρατηγική έναντι της Τουρκίας. Η πολιτική των «ήρεμων νερών» έχει μετατραπεί σε μονομερή υποχώρηση: η Τουρκία αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα, η Ελλάδα απαντά με διαχείριση εντυπώσεων και η εθνική ασφάλεια μένει εκτεθειμένη.
- Οι προειδοποιήσεις του Αντώνη Σαμαρά για την ανάγκη ουσιαστικής πολιτικής και αποτροπής έχουν δικαιωθεί. Σε μια εποχή όπου οι μεγάλοι παίκτες κινούνται με βάση τα δικά τους συμφέροντα και η Ευρώπη παραμένει χωρίς πυξίδα, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της αδράνειας. Χρειάζεται αποφασιστικότητα, σαφείς κόκκινες γραμμές και στρατηγική που να υπερασπίζεται το εθνικό συμφέρον αντί να το υποτάσσει σε επικοινωνιακές ανάγκες.
*Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική
