by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Ιδιωτική διπλωματία και Το όριο της αμερικανικής στήριξης…
Η επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, παρήγαγε τις γνωστές διαβεβαιώσεις για τη στρατηγική συνεργασία ΗΠΑ–Ελλάδας και ένα σαφές αμερικανικό ενδιαφέρον για τις οδούς υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλλά δεν απέδωσε την αυτονόητη και απόλυτα δικαιολογημένη, δημόσια πολιτική κάλυψη που θα έπρεπε να επιζητεί η Αθήνα για το καλώδιο ηλεκτρικής σύνδεσης Ισραήλ, Κύπρου, Ελλάδας, που αμφισβητεί η Τουρκία.
Ο τρόπος με τον οποίο ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο χειρίστηκε το ζήτημα του καλωδίου, σε αντιπαραβολή με τη ρητορική πολιτισμικού χαρακτήρα της ομιλίας του στην Πνύκα την ίδια ημέρα, υπογραμμίζει το χάσμα ανάμεσα στο αφήγημα που προτιμά η κυβέρνηση Μητσοτάκη και στα πραγματικά αποτελέσματα.
Τι παρήγαγε η συνάντηση
Ο Ρούμπιο και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης εγκαινίασαν τον έκτο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ–Ελλάδας.
Το δημόσιο αρχείο τονίζει την Ελλάδα ως «πυλώνα σταθερότητας», πρότυπο σύμμαχο του ΝΑΤΟ που βρίσκεται σε τροχιά προς τον στόχο αμυντικών δαπανών 5% του ΑΕΠ, και σημείο διέλευσης αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
- Ανακοινώθηκε νέο μνημόνιο για την ανταλλαγή πληροφοριών κατά της τρομοκρατίας, καθώς και η σύζευξη της Ελλάδας με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα στο πλαίσιο του State Partnership Program. Οι δύο πλευρές επανέλαβαν το ενδιαφέρον για επέκταση διασυνδέσεων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και για εργασίες υδρογονανθράκων με συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών.
Πρόκειται για πραγματικά αλλά σταδιακά βήματα. Ενισχύουν μια λογική ενεργειακής ασφάλειας που η Ουάσινγκτον ήδη υιοθετεί: οι διαφοροποιημένοι διάδρομοι μειώνουν τη μόχλευση οποιουδήποτε μεμονωμένου προμηθευτή ή παράγοντα διατάραξης (ο Ρούμπιο αναφέρθηκε ρητά σε ιρανικές απόπειρες απειλής των ενεργειακών ροών).
Δεν επιλύουν τα θαλάσσια και πολιτικά εμπόδια που έχουν καθυστερήσει τον Great Sea Interconnector (Ελλάδα–Κύπρος, με σχεδιαζόμενη επέκταση προς το Ισραήλ) ή τις συναφείς ερευνητικές δραστηριότητες.
Η απάντηση για το καλώδιο και τα όριά της
Όταν ρωτήθηκε για την αμερικανική στήριξη στις εργασίες υδρογονανθράκων ανοιχτά της Κρήτης και στα έργα διασύνδεσης με την Κύπρο και την Αίγυπτο —στο ρητό πλαίσιο των απειλών— ο Ρούμπιο πρώτα επιβεβαίωσε τη δέσμευση. Η ενεργειακή ασφάλεια, είπε, συνδέεται με την εθνική ασφάλεια. Στη συνέχεια περιόρισε το σημείο:
«Προφανώς, ορισμένα από τα ζητήματα που επισημάνατε, ορισμένα από τα πράγματα για τα οποία ρωτήσατε, συνδέονται με μια πολύ λεπτή κατάσταση στην οποία εμπλέκονται άλλες χώρες.
Δεν θα πω ποιες, αλλά άλλες χώρες που εμπλέκονται σε ορισμένα από τα πράγματα που περιπλέκουν την κατάσταση. Και θα έλεγα απλώς ότι ζητήματα αυτής της φύσης, τόσο λεπτά και τόσο κρίσιμα, είναι πιθανώς καλύτερο να αντιμετωπίζονται μέσω ιδιωτικής διπλωματίας, έξω από το πεδίο των συνεντεύξεων Τύπου.
Είμαστε πολύ δεσμευμένοι στην επιτυχία αυτών των έργων και πολύ δεσμευμένοι στη συνεργασία που έχουμε με την Ελλάδα στην ενεργειακή ασφάλεια, διότι είναι προς το εθνικό συμφέρον της Ελλάδας, αλλά είναι και προς το δικό μας …
Και στα ζητήματα που θέσατε, αναγνωρίζω ότι αφορούν ορισμένα πολύ ευαίσθητα και λεπτά θέματα, και σκοπεύουμε να τα αντιμετωπίσουμε στο κατάλληλο φόρουμ ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπιστούν. … υπάρχουν πράγματα στις διεθνείς υποθέσεις που είναι καλύτερο να μην συζητούνται σε συνεντεύξεις Τύπου αλλά να χειρίζονται στο τραπέζι του διαλόγου».
Η άρνηση να κατονομαστεί η Τουρκία είναι σκόπιμη. Η Άγκυρα έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οι έρευνες και η πόντιση καλωδίου σε περιοχές που διεκδικεί ως υφαλοκρηπίδα ή εντός της αντίληψής της για τη «Γαλάζια Πατρίδα» απαιτούν προηγούμενο συντονισμό, και έχει επικαλεστεί προγενέστερα επεισόδια (μεταξύ άλλων κοντά στην Κάσο) ως προηγούμενα.
Έλληνες αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του Γεραπετρίτη τις εβδομάδες πριν από την επίσκεψη, έχουν επιμείνει ότι η επιλεγμένη διαδρομή βρίσκεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, δεν απαιτεί επανασχεδιασμό γύρω από τουρκικές δηλώσεις θαλάσσιων πάρκων και αδειοδοτείται βάσει του διεθνούς δικαίου αποκλειστικά από την Ελλάδα. Η γαλλική πλειοψηφική ιδιοκτησία μέσω της Meridiam δεν έχει άρει την ένσταση.
- Η διατύπωση του Ρούμπιο επιτελεί λοιπόν τρία πράγματα ταυτόχρονα. Διατηρεί τα έργα εντός της κατηγορίας του κοινού συμφέροντος. Αρνείται οποιαδήποτε δημόσια δήλωση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν τις τουρκικές ενστάσεις αθέμιτες ή ότι θα στηρίξουν ελληνικά ή κυπριακά πλοία εάν οι εργασίες επαναληφθούν υπό ναυτική συνοδεία. Και μεταθέτει τη διαφορά σε κλειστά κανάλια, όπου η Ουάσινγκτον μπορεί να σταθμίσει τη σχέση της με την Τουρκία, τη συνοχή του ΝΑΤΟ και τους ενεργειακούς στόχους στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς δέσμευση σε συνέντευξη Τύπου.
Η ελληνική κάλυψη την ίδια ημέρα ήδη διάβασε τη στάση αυτή ως ίσες αποστάσεις ή σκόπιμη αμφισημία. Προγενέστερα σήματα στήριξης από το Κογκρέσο και την εκτελεστική εξουσία για τη διασύνδεση παραμένουν καταγεγραμμένα, δεν μετατράπηκαν όμως σε επιχειρησιακή διαβεβαίωση στην Αθήνα.
Η ιδιωτική διπλωματία μπορεί να είναι χρήσιμη. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως στάση αναμονής όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες προτιμούν να μην επιλέξουν δημόσια ανάμεσα σε έναν στενό ενεργειακό και αμυντικό εταίρο και σε έναν μεγαλύτερο, δυσκολότερο σύμμαχο του ΝΑΤΟ. Τίποτα από όσα ανακοινώθηκαν δεν μεταβάλλει τον πρακτικό υπολογισμό κινδύνου για τις εταιρείες και τα ναυτικά που θα έπρεπε να ποντίσουν ή να προστατεύσουν το καλώδιο.
Η ομιλία στην Πνύκα και ο παραλληλισμός με τον Σαμαρά
Η ομιλία του Ρούμπιο από την Πνύκα, με την Ακρόπολη πίσω του, ήταν επιχείρημα πολιτισμικού χαρακτήρα και όχι διμερές παραδοτέο.
Αποσπάσματα και η σύγχρονη ειδησεογραφία τον δείχνουν να συνδέει τα αρχαία ελληνικά ιδεώδη του ηρωισμού, της τιμής και του καθήκοντος με μια άρνηση «Πρώτα η Αμερική» να υποτάξει το εθνικό συμφέρον σε μια αφηρημένη παγκόσμια κοινότητα.
- Η Δύση, υποστήριξε, βρίσκεται σε σταυροδρόμι: μπορεί να διατηρήσει την ηγεσία ή να αποδεχθεί «ατροφία, υποτέλεια και παρακμή». Άσκησε κριτική στη ντροπή απέναντι στην εθνική ιστορία, στα ανοιχτά σύνορα, στην εξωτερική ανάθεση της βιομηχανίας και στη στρατιωτική αποσύνθεση, και κάλεσε την Ευρώπη να αναζωπυρώσει την παλαιότερη φωτιά.
Την προηγούμενη ημέρα, στο συνέδριο του Βήματος «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη», ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς είχε χρησιμοποιήσει επικαλυπτόμενη γλώσσα για εγχώριο σκοπό.
- Είπε ότι βλέπει «σημάδια παρακμής» στη σημερινή Ελλάδα —παρακμή στην παιδεία, υποχώρηση της πνευματικότητας και των συλλογικών αξιών, κυριαρχία υλιστικής και ατομικιστικής νοοτροπίας, εγκατάλειψη της υπαίθρου— και ότι η απογοήτευση του κόσμου είναι «απτή και ορατή».
Απέδωσε πολιτική ευθύνη, άσκησε κριτική στις επιδείξεις πλούτου και στην πολιτική ορθότητα, και ζήτησε τέλος στη «ισοπεδωτική νεοφιλελεύθερη διαχείριση» και ένα νέο όραμα, πλαισιώνοντας την παρέμβαση ως καθήκον προς τη χώρα.
Η απήχηση είναι πολιτική, όχι συντονισμένη. Και οι δύο ομιλητές, στην Αθήνα και εντός περίπου είκοσι τεσσάρων ωρών, αντιμετώπισαν την παρακμή ως παρόντα κίνδυνο και επικαλέστηκαν το ιστορικό ανάστημα της πόλης ως μέτρο αυτού που έχει χαθεί ή διακινδυνεύει.
- Η παρακμή του Ρούμπιο είναι πολιτισμική και δυτική, με συνταγογραφούμενη θεραπεία την ανανεωμένη εθνική πίστη και ισχύ. Η παρακμή του Σαμαρά είναι εσωτερική στην Ελλάδα και αποδίδεται στο διαχειριστικό ύφος της σημερινής ηγεσίας.
Η σύμπτωση ωστόσο υπονομεύει κάθε αφήγημα στο οποίο η επίσκεψη απλώς επικυρώνει τη διαχείριση της κυβέρνησης. Ένα από τα επιφανέστερα πολιτικά της χώρας, την παραμονή της άφιξης του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, υποστήριξε ότι η χώρα εμφανίζει ήδη συμπτώματα της παρακμής για την οποία ο Ρούμπιο προειδοποίησε την ευρύτερη Δύση.
Αφήγημα έναντι αποτελεσμάτων
Η εικόνα που προτιμά η κυβέρνηση —σχέσεις «πιο στενές και πιο συνεκτικές από ποτέ», Ελλάδα επιβεβαιωμένη ως απαραίτητος ενεργειακός κόμβος, αμερικανικές εταιρείες που επιδεικνύουν εμπιστοσύνη— δεν είναι κατασκευασμένη.
- Οι όγκοι LNG, οι αμυντικές δαπάνες και ο θεσμικός διάλογος είναι απτοί. Αυτό που αυτή η επικοινωνιακή εικόνα δεν στηρίζει είναι ο ισχυρισμός αποφασιστικής προόδου στα κρίσιμα θέματα που δοκιμάζουν και απειλούν άμεσα τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα και την εθνική κυριαρχία.
Δεν προέκυψε δημόσια αμερικανική απόρριψη των τουρκικών προϋποθέσεων για το καλώδιο. Δεν ανακοινώθηκε νέα ρύθμιση ασφαλείας για επιχειρήσεις έρευνας ή πόντισης.
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών κατέταξε ρητά τους περιπλέκοντες παράγοντες ως υπερβολικά λεπτούς για τον Τύπο και κατάλληλους μόνο για ιδιωτικό χειρισμό. Η κεντρική αμερικανική ομιλία της ημέρας ήταν ευρύτερο επιχείρημα για τη δυτική παρακμή και την εθνική διεκδίκηση, όχι ελληνική ειδική επικύρωση που θα μετατόπιζε τον υπολογισμό της Άγκυρας.
Εν ολίγοις, η Ουάσινγκτον επανέλαβε ότι η ελληνική ενεργειακή υποδομή εξυπηρετεί αμερικανικά συμφέροντα διαφοροποίησης και ότι η διμερής σχέση είναι στρατηγικά χρήσιμη.
- Αρνήθηκε να μετατρέψει αυτό το ενδιαφέρον σε ανοιχτή δέσμευση έναντι των ενστάσεων – απειλών της Τουρκίας που μέχρι στιγμής εμποδίζουν τον ηλεκτρικό σύνδεσμο Ισραήλ–Κύπρος–Ελλάδα να περάσει από την πολιτική στήριξη στην κατασκευή.
Η έμφαση της κυβέρνησης Μητσοτάκη στη θερμότητα της εταιρικής σχέσης περιγράφει με ακρίβεια τον τόνο. Δεν περιγράφει επίλυση της λεπτής κατάστασης που ο ίδιος ο Ρούμπιο τοποθέτησε εκτός του πεδίου των δημόσιων δηλώσεων.
*Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
