by Πηγή: https://www.turkiyetoday.com
Γράφει: Ο Ussal Sahbaz
Το 2005 βρισκόμουν στο λόμπι ενός πεντάστερου ξενοδοχείου στο Ικόνιο. Ήταν γεμάτο Ισραηλινούς αξιωματικούς της αεροπορίας που απολάμβαναν τις μπίρες τους. Όταν ρώτησα τι συμβαίνει, έμαθα ότι πραγματοποιούσαν ασκήσεις μεγάλης απόστασης στο Ικόνιο, τη μεγαλύτερη πεδιάδα της Τουρκίας. Ακόμη και τότε, οι διμερείς σχέσεις απείχαν πολύ από το να είναι τέλειες, αλλά ένα σενάριο σύγκρουσης ήταν εντελώς αδιανόητο.
Πρόσφατα, Ισραηλινοί πολιτικοί υιοθέτησαν έναν λόγο που κάνει εκείνη την εποχή να μοιάζει πολύ μακρινή. Πολιτικοί και ειδικοί πλέον διατυπώνουν ενεργά σενάρια αντιπαράθεσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Θα οδηγηθούν λοιπόν Ισραήλ και Τουρκία σε πόλεμο την επόμενη δεκαετία; Δεν είναι ένα πιθανό σενάριο, αλλά είναι ένα χρήσιμο ερώτημα για να εξεταστεί αν η αρχιτεκτονική που κάποτε έκανε έναν τέτοιο πόλεμο σχεδόν αδιανόητο εξακολουθεί να ισχύει.
Τι έχει αλλάξει σε 20 χρόνια;
Η σχέση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μετακινήθηκε από στενή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας σε στρατηγική καχυποψία, επειδή οι πολιτικές και οικονομικές δυναμικές γύρω τους έχουν αλλάξει: η εσωτερική πολιτική του Ισραήλ, η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων με την Παλαιστίνη, η νέα δεξιά στην Αμερική, η αντι μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης, οι γεωπολιτικές μετατοπίσεις στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα για το μέλλον του ΝΑΤΟ.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αποκτήσει μεγάλη βαρύτητα στον πολιτικό λόγο, σε βαθμό που η πόλωση δεν αποτελεί πλέον μόνο εσωτερικό ζήτημα, αλλά σημαντικό παράγοντα που διαμορφώνει τον πολιτικό λόγο στις διεθνείς σχέσεις. Η πολιτική ισχύς, σχεδόν παντού, στηρίζεται όλο και περισσότερο στον αυτοπροσδιορισμό απέναντι στον «άλλο». Σε αυτό το περιβάλλον, η αρνητική πλαισίωση του άλλου ως εχθρού είναι πολιτικά πιο πρακτική από μια θετική αυτο περιγραφή.
Όχι πια ένα νεοσύστατο κράτος
Πριν από είκοσι χρόνια, η δημόσια διπλωματία του Ισραήλ βασιζόταν στην εικόνα ενός φιλελεύθερου και τεχνολογικα προηγμένου κράτους. Αντί να χρηματοδοτεί τρολ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Ισραήλ χρηματοδοτούσε φωτογραφίσεις γυναικών στρατιωτών των IDF για δυτικά ανδρικά περιοδικά. Αυτές οι μέρες έχουν τελειώσει.
Η δημόσια διπλωματία δεν αφορά πλέον μόνο την εθνική εικόνα· αφορά τη διαμόρφωση της αφήγησης του πολέμου μέσα από έναν λόγο πόλωσης. Αυτή η αφήγηση λειτουργεί μέσα από διχοτομίες: ποιοι παρουσιάζονται ως σύγχρονοι, ποιοι ως επικίνδυνοι, ποιοι ανήκουν στο δυτικό σύστημα ασφάλειας και ποιοι περιθωριοποιούνται εκτός αυτού. Ο προϋπολογισμός του Ισραήλ για το 2026 φέρεται να διαθέτει περίπου 730 εκατομμύρια δολάρια για δημόσια διπλωματία — μια μετατόπιση από το branding στη πολεμική ρητορική. Ο υπουργός Εξωτερικών, Γκιντεόν Σαάρ, λέει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι όπλο εξίσου σημαντικό με τον Iron Dome απέναντι σε εχθρικούς πυραύλους.
Στην Ευρώπη, το πολιτικό περιβάλλον κινείται ήδη προς κατευθύνσεις όπου αντι μεταναστευτικές και αντι ισλαμικές αφηγήσεις διαδίδονται εύκολα. Στις ΗΠΑ, η γλώσσα περί «πολιτικού Ισλάμ» μπορεί ακόμη να κινητοποιηθεί γρήγορα. Η Τουρκία βρίσκεται στο σημείο τομής και των δύο αφηγήσεων. Τα σενάρια χαμηλής πιθανότητας είναι χρήσιμα επειδή αποκαλύπτουν πώς αυτή η αρχιτεκτονική μπορεί να αμφισβητηθεί από μεταβαλλόμενες πολιτικές και οικονομικές δυναμικές. Ας εξετάσουμε λοιπόν ένα τέτοιο σενάριο:
Ένα υποθετικό σενάριο
Ας υποθέσουμε ότι στις αρχές Ιουλίου φέτος, ο πρόεδρος Τραμπ λαμβάνει μια παρορμητική απόφαση να μην ταξιδέψει στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Η σύνοδος λήγει με απογοήτευση. Οι ευρωπαϊκές χώρες επιταχύνουν τις προσπάθειες θεσμοθέτησης μιας ευρωπαϊκής δομής ασφάλειας. Λόγω της αντίθεσης της Γαλλίας και της Ελλάδας, η Τουρκία μένει εκτός της ευρωπαϊκής συμμαχίας ασφάλειας.
Με τη θητεία του να λήγει το 2028, ο πρόεδρος Τραμπ εξασφαλίζει την υστεροφημία του με μια μονομερή αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Ταυτόχρονα, οι κλιμακούμενες ιρανικές επιθέσεις ωθούν τα κράτη του Κόλπου στα όριά τους, επιδεινώνοντας τις σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον λόγω του υψηλού κόστους της παρατεταμένης σύγκρουσης. Καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις αποχωρούν από τον Κόλπο, οι ΗΠΑ επιλέγουν έναν ασφαλή και αξιόπιστο σύμμαχο, το Ισραήλ, ως νέο κόμβο για τις δυνάμεις τους στη Μέση Ανατολή. Στο μεταξύ, ο Νετανιάχου και η δεξιά συμμαχία του εξασφαλίζουν νίκη στις εκλογές του Οκτωβρίου 2026 στο Ισραήλ. Με τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ και το Ιράν να θεωρούνται αποδυναμωμένες απειλές, μια πολιτική δοξασία που βασίζεται στη μόνιμη κινητοποίηση ασφάλειας αναπόφευκτα αναζητά έναν νέο «άλλο» εχθρό. Ανάλογα με την αντίδραση της Άγκυρας, ο ρυθμός της πολιτικής πόλωσης μπορεί να υπονομεύσει τους μηχανισμούς που είχαν εγκαθιδρυθεί μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ από την περίοδο μετά το 1948.
Πέρα από τις προφανείς εξηγήσεις
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η απόκλιση μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας αποδίδεται συχνά στην ηγεσία, στις ιδεολογικές διαφορές και στην κατάσταση στη Γάζα. Ωστόσο, έχει συντελεστεί μια βαθύτερη και πιο δομική μετατόπιση: το ισραηλινό δόγμα ασφάλειας έχει γίνει ολοένα πιο προληπτικό και στρατιωτικοποιημένο. Η αμερικανική πολιτική έχει γίνει λιγότερο προβλέψιμη, ενώ η Ευρώπη εμφανίζει αυξημένη ανησυχία για τη μετανάστευση και το Ισλάμ.
Αν και αυτό το σενάριο βασίζεται σε πολλαπλά «αν», η υπέρβαση κάθε ορίου αποδομεί κρίσιμες δικλίδες ασφαλείας και επιταχύνει την πορεία προς την κλιμάκωση. Το ζητούμενο είναι να κατανοήσουμε τι αποτρέπει σήμερα έναν πόλεμο και να εξετάσουμε τις υποκείμενες δυναμικές που υπονομεύουν αυτά τα αποτρεπτικά στοιχεία. Αυτή η εξέλιξη δείχνει πόσο γρήγορα μια αρχιτεκτονική που χτίστηκε επί δεκαετίες μπορεί να διαβρωθεί από την εσωτερική πόλωση και τον πόλεμο των αφηγήσεων.
