Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Σταθερότητα ή απαξίωση;
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει επενδύσει συστηματικά στην εικόνα ενός παράγοντα σταθερότητας για τη χώρα. Με τη συνδρομή των συστημικών μέσων ενημέρωσης, η εικόνα αυτή έχει αποκτήσει τη μορφή μιας επικοινωνιακής βιτρίνας: αριθμοί ανάπτυξης, «επιτελικό κράτος», «υπεύθυνη» εξωτερική πολιτική και υποσχέσεις ότι η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της την κρίση.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, όπως τη βιώνει η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων και η πλειονότητα των επιχειρήσεων, είναι διαφορετική. Η βιτρίνα αυτή δεν καλύπτει πλέον τις ρωγμές – τις αναδεικνύει.
- Στο επίπεδο της καθημερινότητας, η ακρίβεια έχει μετατραπεί σε διαρκή μάχη επιβίωσης. Η μεγάλη πλειοψηφία των νοικοκυριών αγωνίζεται να βγάλει τον μήνα, με τις τιμές βασικών αγαθών, ενέργειας και στέγης να απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος.
Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν αυτό που ήδη γνωρίζει κάθε πολίτης: η συντριπτική πλειοψηφία θεωρεί ανεπαρκή τα μέτρα της κυβέρνησης, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό αξιολογεί την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού του ως μέτρια έως δύσκολη ή πολύ δύσκολη. Η «ανάπτυξη» που παρουσιάζεται σε δείκτες δεν φτάνει στην τσέπη. Παραμένει αριθμός σε παρουσιάσεις και δελτία ειδήσεων, ενώ η πραγματική αγοραστική δύναμη συρρικνώνεται.
Την ίδια στιγμή, η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων –ιδίως οι μικρές και μεσαίες– κινδυνεύει με εξαφάνιση. Το υψηλό κόστος ενέργειας, οι φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, η αδυναμία πρόσβασης σε χρηματοδότηση με λογικούς όρους και ο ανταγωνισμός από λίγους προνομιακούς παίκτες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου μόνο οι «εκλεκτοί» ευημερούν.
Οι υπόλοιποι είτε συρρικνώνονται είτε κλείνουν. Το κράτος, αντί να λειτουργεί ως ουδέτερος ρυθμιστής και διευκολυντής της οικονομικής δραστηριότητας, εμφανίζεται να εξυπηρετεί τους λίγους και ημέτερους. Οι διαδικασίες, οι ενισχύσεις, οι ρυθμίσεις και οι συμβάσεις δημιουργούν συχνά την αίσθηση ότι το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να ευνοεί συγκεκριμένους κύκλους, ενώ η πλειοψηφία αντιμετωπίζει γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και ανασφάλεια.
- Το περίφημο «επιτελικό κράτος» του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει μετατραπεί, σε φάρσα. Υποτίθεται ότι θα έφερνε αποτελεσματικότητα, λογοδοσία και εκσυγχρονισμό.
- Αντ’ αυτού, έχει συνοδευτεί από επαναλαμβανόμενες αποτυχίες στη διαχείριση κρίσεων, από αίσθηση ατιμωρησίας σε υποθέσεις διαφθοράς ή κακοδιαχείρισης και από την εντύπωση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται σε κλειστούς κύκλους χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
- Όταν η εικόνα της αποτελεσματικότητας διατηρείται κυρίως μέσω επικοινωνίας και όχι μέσω αποτελεσμάτων που αγγίζουν τον πολίτη, το επιτελικό κράτος παύει να είναι εργαλείο διακυβέρνησης και γίνεται μέρος της βιτρίνας.
Η πιο σοβαρή, όμως, διάσταση αφορά την εξωτερική πολιτική. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει οδηγήσει τη χώρα σε μια κατάσταση διπλωματικής και γεωπολιτικής απαξίωσης που ενέχει σημαντικό κίνδυνο για την εθνική κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα.
Η προσέγγιση απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα, η διαχείριση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και η στάση σε κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα, έχουν δημιουργήσει την εικόνα μιας χώρας που προσφέρει περισσότερα από όσα λαμβάνει και που υποχωρεί σε θέματα ζωτικής σημασίας.
Όταν η Ελλάδα εμφανίζεται ως αξιόπιστος σύμμαχος μόνο μέσω υποχωρήσεων ή συμβολικών χειρονομιών, χωρίς αντίστοιχα ανταλλάγματα που ενισχύουν την ασφάλεια και τα συμφέροντά της, η γεωπολιτική της θέση αποδυναμώνεται.
- Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι η σταθερότητα δεν είναι δεδομένη και ότι οι συμβιβασμοί που δεν συνοδεύονται από σαφή red lines οδηγούν συχνά σε νέες απαιτήσεις.
- Η επικοινωνιακή διαχείριση των σχέσεων με την Τουρκία, η έμφαση σε «θετική ατζέντα» χωρίς ουσιαστική πρόοδο στα θέματα κυριαρχίας, και η σχετική αδυναμία να μετατραπούν οι συμμαχίες σε απτά οφέλη ασφάλειας δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η Ελλάδα εμφανίζεται πιο ευάλωτη.
- Η απαξίωση αυτή δεν είναι απλώς διπλωματική. Έχει στρατηγικές συνέπειες. Όταν οι εταίροι και οι αντίπαλοι αντιλαμβάνονται ότι η Αθήνα προτεραιοποιεί την εικόνα της σταθερότητας έναντι της υπεράσπισης των ζωτικών συμφερόντων της, οι πιέσεις αυξάνονται.
Η συνεργασία των συστημικών μέσων ενημέρωσης με την κυβέρνηση στην κατασκευή αυτής της βιτρίνας επιτείνει το πρόβλημα. Η επικράτηση μιας αφήγησης επιτυχίας, που υποβαθμίζει ή αγνοεί τις καθημερινές δυσκολίες των πολιτών και τους κινδύνους στην εξωτερική πολιτική, στερεί από την κοινωνία τη δυνατότητα ουσιαστικής ενημέρωσης και λογοδοσίας. Όταν η σταθερότητα παρουσιάζεται ως δεδομένη ενώ η πλειοψηφία αγωνίζεται και η εθνική θέση αποδυναμώνεται, η δημοκρατική λειτουργία πλήττεται.
- Η Ελλάδα χρειάζεται κάτι περισσότερο από επικοινωνιακή διαχείριση. Χρειάζεται ηγεσία και πολιτική που αντιμετωπίζει την ακρίβεια ως κεντρικό πρόβλημα και όχι ως προσωρινό φαινόμενο που καλύπτεται από αριθμούς. Χρειάζεται κράτος που υπηρετεί το σύνολο και όχι επιλεκτικά τους λίγους.
- Χρειάζεται εξωτερική πολιτική που υπερασπίζεται με σαφήνεια την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα, αναζητώντας συμμαχίες που ενισχύουν –και δεν υποκαθιστούν– την εθνική ισχύ.
Η βιτρίνα μπορεί να διατηρείται για κάποιο διάστημα. Η πραγματικότητα, όμως, παραμένει και τελικά επιβάλλεται. Το ερώτημα είναι εάν η χώρα θα την αντιμετωπίσει εγκαίρως ή εάν θα συνεχίσει να διαχειρίζεται την εικόνα της σταθερότητας ενώ οι δομές της αποδυναμώνονται.
*Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία.


by