by Πηγή: https://nordicmonitor.com
Γράφει: Ο Levent Kenez/Stockholm
Η Τουρκία χαρίζει Ελληνικά θαλάσσια ύδατα
Η Τουρκία ανανέωσε την πρότασή της για διαπραγμάτευση συμφωνίας καθορισμού θαλάσσιων συνόρων με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να αποκτήσει δικαιοδοσία σε περισσότερα από 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα (5.792 τετραγωνικά μίλια) στην Ανατολική Μεσόγειο —σε σύγκριση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα— παρά τη συνεχιζόμενη αντίθεση της Αιγύπτου στην αμφισβητούμενη θαλάσσια συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας επανέλαβε την πρόταση στις 28 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της εβδομαδιαίας ενημέρωσης που παρουσίασε ο εκπρόσωπος του Υπουργείου, Υποναύαρχος Ζεκί Ακτούρκ. Η ανακοίνωση ήρθε οκτώ ημέρες αφότου το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε τη θαλάσσια συμφωνία του 2019 με την Τουρκία, ανατρέποντας τη στάση που τηρούσε επί χρόνια και προκαλώντας διπλωματικές διαμαρτυρίες από την Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Κύπρο.
Τούρκοι αξιωματούχοι του τομέα της άμυνας δήλωσαν ότι μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα και των δύο χωρών, ενώ χαρακτήρισαν την επικύρωση από τη Λιβύη ως μια σημαντική εξέλιξη που ενισχύει τη θέση της Άγκυρας σχετικά με τα θαλάσσια δικαιώματα. Το Υπουργείο ανέφερε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να προστατεύει τα συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο βάσει του διεθνούς δικαίου, συμβάλλοντας παράλληλα στην ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ψήφισε ομόφωνα, στις 20 Οκτωβρίου, υπέρ της έγκρισης του ναυτιλιακού μνημονίου του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της πρώην Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης. Οι βουλευτές ανακάλεσαν επίσης δύο αποφάσεις που είχαν ληφθεί το 2020: μία με την οποία απορρίπτονταν οι συμφωνίες με την Άγκυρα και μία άλλη που ζητούσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Η ανατροπή αυτή κρίνεται σημαντική, καθώς το κοινοβούλιο ευθυγραμμίζεται με τον στρατιωτικό διοικητή της ανατολικής Λιβύης, Χαλίφα Χάφταρ, οι δυνάμεις του οποίου συγκρούστηκαν με την υποστηριζόμενη από την Τουρκία κυβέρνηση στην Τρίπολη. Η Τουρκία παρείχε στρατιωτική βοήθεια στην κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης, ενώ η Αίγυπτος στήριξε τον Χάφταρ. Η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη μεταξύ αντίπαλων διοικήσεων, παρά τις προσπάθειες για την επανένωση των θεσμών της.
Η κοινοβουλευτική ψηφοφορία έτυχε υποστήριξης και από τις δύο πλευρές του πολιτικού διχασμού της Λιβύης. Ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του ανατολικού διοικητή και ανώτερος στρατιωτικός αξιωματικός, χαιρέτισε την απόφαση ως μια απόκλιση από προηγούμενες διαμάχες, ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης στην Τρίπολη την χαρακτήρισε θετική εξέλιξη στις σχέσεις με την Τουρκία.
Η Άγκυρα είχε αφιερώσει μήνες καλλιεργώντας επαφές με την ανατολική Λιβύη, διατηρώντας παράλληλα τη συμμαχία της με την Τρίπολη. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επισκέφθηκε και τις δύο πόλεις τον Αύγουστο, συναντήθηκε με τον Χάφταρ και ανώτερους αξιωματούχους της ανατολικής Λιβύης στη Βεγγάζη μετά από συνομιλίες με τον πρωθυπουργό της Λιβύης Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα στην Τρίπολη. Οι επισκέψεις ακολούθησαν ανταλλαγές που αφορούσαν Τούρκους αξιωματούχους των μυστικών υπηρεσιών και τον γιο του Χάφταρ.
Για την Αίγυπτο, ωστόσο, η κοινοβουλευτική ανατροπή δεν άλλαξε τη διαμάχη. Στις 21 Οκτωβρίου, το υπουργείο Εξωτερικών της απέρριψε τη συμφωνία ως νομικά άκυρη, λέγοντας ότι παραβίαζε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου επί της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και της υφαλοκρηπίδας της. Το Κάιρο δήλωσε ότι η κοινοβουλευτική έγκριση της Λιβύης δεν μπορούσε να δημιουργήσει νομικές υποχρεώσεις για την Αίγυπτο και προειδοποίησε για ενέργειες που αντιβαίνουν στα δηλωμένα θαλάσσια σύνορά της.
Η Αίγυπτος θεμελιώνει την αντίθεσή της στην ερμηνεία που δίνει στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η τουρκική συμφωνία αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών που βρίσκονται μεταξύ των τουρκικών και των λιβυκών ακτών. Η Τουρκία, η οποία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης, αμφισβητεί αυτές τις θέσεις.
Η Αίγυπτος και η Ελλάδα υπέγραψαν δική τους συμφωνία στις 6 Αυγούστου 2020, με την οποία οριοθετούνται εν μέρει οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες τους. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ τον επόμενο μήνα και έχει κατατεθεί στα Ηνωμένα Έθνη. Τα όριά της καλύπτουν μόνο ένα τμήμα της θαλάσσιας περιοχής μεταξύ των δύο χωρών, αφήνοντας άλλους τομείς για πιθανές μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Οι διαπραγματεύσεις αυτές επανήλθαν στην ατζέντα μετά την ψηφοφορία στη Λιβύη. Ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε στις 22 Οκτωβρίου ότι η Αθήνα και το Κάιρο συζητούν την επέκταση της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους προς τα ανατολικά, με κατεύθυνση την Κύπρο. Οι δύο κυβερνήσεις επανέλαβαν την αντίθεσή τους στην τουρκική συμφωνία και τόνισαν ότι τυχόν περαιτέρω οριοθετήσεις θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, καταδίκασε την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν την οριοθέτηση την οποία θέσπισαν. Η Κύπρος επίσης απέρριψε την κίνηση αυτή, ενώ ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δήλωσαν ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα δικαιώματα άλλων κρατών. Η Άγκυρα απορρίπτει τις ενστάσεις αυτές και θεωρεί τη λιβυκή ψηφοφορία ως περαιτέρω στήριξη της υφιστάμενης συμφωνίας της.
Το ζήτημα της διαφωνίας τέθηκε ευθέως κατά τη διάρκεια συνομιλιών στην Κωνσταντινούπολη, στις 23 Οκτωβρίου, μεταξύ του Αιγύπτιου Υπουργού Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, και του Φιντάν. Το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι ο Αμπντελάτι επανέλαβε την απόρριψή του για το θαλάσσιο μνημόνιο και προειδοποίησε κατά της εφαρμογής μέτρων που έρχονται σε σύγκρουση με τα όρια που έχει θέσει η Αίγυπτος. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή πλευρά, ο Φιντάν αναγνώρισε τις ανησυχίες του Καΐρου και τάχθηκε υπέρ της συνέχισης των διαβουλεύσεων σχετικά με τη Λιβύη.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Ναντέρ Ζάκι, διατύπωσε την επόμενη ημέρα με πιο έντονο τρόπο τη θέση του Καΐρου, χαρακτηρίζοντας το θαλάσσιο μνημόνιο ως «μελάνι σε χαρτί». Ανέφερε επίσης ότι η Αίγυπτος διατηρεί απευθείας επαφή με την Τουρκία και τη Λιβύη. Στη συνέχεια, το Κάιρο άρχισε να προετοιμάζει νομικό φάκελο σχετικά με τη συμφωνία, ενώ παράλληλα βρισκόταν σε διαβουλεύσεις με την Ελλάδα, την Κύπρο και ευρωπαίους εταίρους.
Η λιβυκή κυβέρνηση στην Τρίπολη επιχείρησε επίσης να απαντήσει στις ενστάσεις της Αιγύπτου. Ο Ντμπεϊμπά συνομίλησε στις 24 Οκτωβρίου με τον επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών, Χασάν Ρασάντ, δηλώνοντας ότι η κυβέρνησή του είναι προσηλωμένη στην επίλυση των ανησυχιών σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα μέσω διαλόγου. Η δήλωσή του αυτή έγινε σε μια συγκυρία κατά την οποία η έγκριση της συμφωνίας από το λιβυκό κοινοβούλιο χαιρετίστηκε από αξιωματούχους τόσο στην ανατολική όσο και στη δυτική Λιβύη.
Η θαλάσσια διαφορά παραμένει άλυτη, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία και η Αίγυπτος έχουν εξομαλύνει τις διπλωματικές τους σχέσεις και έχουν διευρύνει τη συνεργασία τους έπειτα από χρόνια εντάσεων. Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε την Αίγυπτο τον Φεβρουάριο του 2024, ενώ ο Αιγύπτιος Πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ ελ Σίσι μετέβη στην Τουρκία τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Οι δύο ηγέτες προέδρευσαν σε μια ακόμη συνάντηση στρατηγικής συνεργασίας στο Κάιρο τον Φεβρουάριο του 2026, κατά την οποία οι κυβερνήσεις τους δεσμεύτηκαν να διευρύνουν τη συνεργασία στους τομείς του εμπορίου και της άμυνας.
Η Αίγυπτος παραμένει επίσης εκτός της Συμφωνίας Κοινής Άμυνας (Mecca Joint Defense Agreement), η οποία υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν και προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους συνιστά επίθεση και κατά των τριών. Αν και έχει συζητηθεί το ενδεχόμενο διεύρυνσης της συμφωνίας, η Αίγυπτος δεν έχει προσχωρήσει σε αυτήν. Ωστόσο, το Κάιρο συμμετέχει, μαζί με τα τρία προαναφερθέντα κράτη, σε έναν ξεχωριστό μηχανισμό διπλωματικών διαβουλεύσεων, γνωστό ως «R4».
Στις 24 Οκτωβρίου, ο Τούρκος Υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, επανέλαβε δημόσια την πρόταση της Τουρκίας για τα θαλάσσια ζητήματα, δηλώνοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να αποκτήσει δικαιοδοσία σε μια έκταση περίπου 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων μεγαλύτερη από εκείνη που θα προέκυπτε στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης διευθέτησης με την Ελλάδα. Η ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας την Τετάρτη επανέλαβε τον εν λόγω υπολογισμό, ωστόσο η Τουρκία δεν έχει ανακοινώσει κάποια συμφωνημένη οριοθέτηση ούτε χρονοδιάγραμμα για συνομιλίες με την Αίγυπτο.
Σύμφωνα με το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών, στις 28 Οκτωβρίου, ο Αμπντελάτι και ο Φιντάν είχαν νέα τηλεφωνική επικοινωνία με αντικείμενο την περιφερειακή ασφάλεια και τον διπλωματικό συντονισμό. Η συνεχιζόμενη επαφή τους, καθώς και οι πρόσφατες διπλωματικές διεργασίες που αφορούν τη Λιβύη, δεν έχουν επιφέρει αλλαγή στη δηλωμένη θέση του Καΐρου σχετικά με τη συμφωνία του 2019, ενώ την ίδια στιγμή η Ελλάδα και η Αίγυπτος συζητούν την περαιτέρω οριοθέτηση των δικών τους θαλάσσιων ζωνών.
