by Πηγή: https://methormisakathektou.blog
Γράφει: Ο Θεόδωρος Σαράφης, Έφεδρος Αξιωματικός ΣΞ
Οι γυναίκες της Πίνδου
Με την έναρξη του πολέμου πολλές γυναίκες έτρεξαν να συνεισφέρουν στην πολεμική προσπάθεια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο στρατηγός Κατσιμήτρος ήδη από το καιρό της ειρήνης είχε κινητοποιήσει τους πολίτες, άνδρες και γυναίκες της Ηπείρου ώστε να συνδράμουν στα αμυντικά έργα και στη διάνοιξη οδών . Οι γυναίκες της Πίνδου, όπως έμειναν γνωστές, προέρχονταν από περιοχές της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας που πρόσφεραν τα μέγιστα.
Πρόσφεραν τα σπίτια τους για τη περίθαλψη των στρατιωτών και των τραυματιών, πρόσφεραν τρόφιμα, ιματισμό και κουβέρτες στους στρατιώτες και νομή για τα ζώα. Τα πάντα για την νίκη των Ελληνικών όπλων. Οι γυναίκες επιτέλεσαν δυο τεράστιους άθλους που συνέβαλαν στη μη διακοπή του Ημερήσιο Ρεύμα Εφοδιασμού (Η.Ρ.Ε.) προς τα μάχιμα τμήματα.
Αρχικά, το οδικό δίκτυο της Ηπείρου ήταν πολύ υποβαθμισμένο και αποτελούταν κυρίως από χωματόδρομους και μονοπάτια που τα φορτηγά του Σώματος Αυτοκινήτων δεν μπορούσαν να διαβούν, ενώ ο σιδηρόδρομος δεν έφτανε μέχρι το μέτωπο. Όπως ήδη αναφέρθηκε, εκατοντάδες γυναίκες συμμετείχαν σε έργα γεφυροποιίας, στη κατασκευή οχυρωματικών έργων και νέων οδών και στη διάνοιξη και επιδιόρθωση υπαρχόντων δρόμων για τις ανάγκες του στρατού υπό την επίβλεψη αξιωματικών του Μηχανικού.
Υπάρχει και το ανέκδοτο του Μηχανικού ότι στο ποταμό Βογιούσα, λόγω αδυναμίας ζεύξης του ποταμού, μια ομάδα γυναικών εισήλθε στα παγωμένα και ορμητικά νερά για να δημιουργήσουν ένα ανθρώπινο φράγμα για να σταματήσουν τα νερά για να γίνει η ζεύξη.
Ο δεύτερος μεγάλος άθλος είχε να κάνει με τη μεταφορά εφοδίων προς το μέτωπο. Εκατοντάδες γυναίκες κάθε ηλικίας αψηφώντας το μεγάλο υψόμετρο (άνω των 2.000 μέτρων), το αφόρητο ψύχος, τους κινδύνους των κακοτράχαλων δρόμων, τις συνεχείς προσβολές από τις εχθρικές δυνάμεις, υπο τις διαταγές του Σώματος του Μεταγωγικού και του Σώματος της Διαχείρισης, συνέδραμαν με το να κουβαλάνε στον ώμο πυρομαχικά, τρόφιμα υγειονομικό υλικό, ιματισμό και άλλα υλικά και εφόδια στα τμήματα της Α’ γράμμής εκεί όπου τα οχήματα δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν.
Στην επιστροφή τους, βοηθούσαν στη διακομιδή τραυματιών στους Σταθμούς Α’ Βοηθειών (ΣΑΒ). Πολλές φορές οι τραυματίες περιθάλπονταν στα σπίτια των γυναικών αυτών .
Η πρώτη αναφορά για τη συμβολή των γυναικών στη μεταφορά εφοδίων γίνεται στη περιοχή της Καστοριάς. Οι ελληνικές δυνάμεις που καταφτάνουν από την 28η Οκτωβρίου γύρω από το Επταχώρι και τη Ζούζουλη (του Δήμου Νεστορίου Καστοριάς) είναι μονάδες Πεζικού και δεν ακολουθούνται από επιμελητείες και βοηθητικές υπηρεσίες. Συνέπεια αυτού είναι να είναι δίχως εφόδια και τρόφιμα.
Παρ’ όλα αυτά, άμεσα οι δυνάμεις αυτές υπό τον υποστράτηγο Βασίλειο Βραχνό ρίχτηκαν στο πόλεμο ενάντια στους υπέρτερους Ιταλούς. Ο Διοικητής του Β’ ΣΣ Υποστράτηγος Δημήτριος Παπαδόπουλος απευθύνθηκε στους κατοίκους της περιοχής να βοηθήσουν στον εφοδιασμό των μαχόμενων τμημάτων.
Το μεγάλο πρόβλημα ήταν ότι οι ημίονοι ήταν λίγοι και αφηνίαζαν από το φόβο τους λόγω των εκρήξεων έτσι δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν τα μάχιμα τμήματα. Με αυτή την κατάσταση και λόγω της απουσίας των ανδρών που πολεμούσαν, αναγκάστηκαν οι γυναίκες με πρώτες από το χωριό Ζούζουλη Καστοριάς, να αναλάβουν αυτό το δύσκολο και σημαντικό έργο. Σύντομα ακολούθησαν εκατοντάδες γυναίκες που σε ομάδες των 10-15 ατόμων, εκτελούσαν μέχρι και τις 11 Νοεμβρίου 1940 έως και 3 δρομολόγια κάθε μέρα για να μεταφέρουν πυρομαχικά, τροφιμα, και εφόδια στα μάχιμα τμήματα.
Μια αναφορά περιγράφει ανάγλυφα τη δράση των γυναικών: «Συνάντησα γυναίκες που κουβαλούσαν πυρομαχικά. Μία ήτο 88 ετών. Το βράδυ είδα μία γριούλα να κρατά δύο μικρά παιδιά και η μητέρα ζύμωνε ψωμί, για το στρατό με το φως δύο κεριών. Όλες γεμάτες χαρά, ήθελαν να προσφέρουν στο στρατό».
Ένα άλλο απόσπασμα από την Τριανταφυλλιά Αδάμου, μια από τις ηρωίδες της Ηπείρου, αναφέρει :
«Τα κασάκια με τα πυρομαχικά που κουβαλούσαμε, μας είχαν πει ότι δεν έπρεπε να βρέχονται γιατί αλλιώς δεν θα έπαιρναν φωτιά στη μάχη και θα πήγαινε χαμένος ο κόπος μας. Εκείνες τις μέρες όμως, έβρεχε συνέχεια και δυνατά. Για να τα προφυλάξουμε τα φασκιώναμε με μάλλινες κουβέρτες, όπως τα μωρά. Οι κουβέρτες μούσκευαν και γινόντουσαν πολύ βαριές. Όταν πριν τον πόλεμο ανεβάζαμε στον Σταυρό ένα τρουβά με ψωμί και τυρί στους άντρες μας που βοσκούσαν εκεί πρόβατα, μας φαινόταν βαρύς. Τώρα, το κασάκι με σφαίρες και με κουβέρτα μουσκεμένη μας φαινόταν ελαφρά».
Μια άλλη ηρωίδα η Ευτυχία Λαζοπούλου μας αναφέρει του κινδύνους που αντιμετώπισαν:
«Ο άντρας μου πήγε οδηγός σε τμήμα και εγώ στη μεταφορά. Τα πέντε παιδιά μας τα αφήσαμε μόνα τους. Τα πυρομαχικά από το χωριό τα ανεβάζαμε στον Σταυρό και στο Εικόνισμα Πασιαλή τις πρώτες μέρες. Έπειτα στις Βρίζες και στα Λευκάδια. Αποστάσεις μισής ή μίας ώρας, τις κάναμε σε διπλάσιο ίσως και περισσότερο χρόνο. Εκτός από την ανηφόρα και από το φορτίο ήταν και οι σφαίρες και οι οβίδες.
Γινόταν μάχη εκεί κοντά και έπεφταν συνέχεια. Κάθε τόσο σταματούσαμε για να προφυλαχτούμε. Στην αρχή φοβόμαστε. Έπειτα πια συνηθίσαμε και τις πολλές εκρήξεις από οβίδες και τα σφυρίγματα από σφαίρες. Γελούσαμε και πειραζόμαστε η μια με την άλλη, που μας έτυχε να πολεμάμε. Κάθε μέρα κάναμε δύο και καμιά φορά τρία δρομολόγια».
Με την απελευθέρωση των περιοχών της Βορείου Ηπείρου, οι Βορειοηπειρώτισσες συμμετείχαν και αυτές στην εθνική προσπάθεια.
Ο ποιητής Νικηφόρος Βρετάκος τίμησε τις ανώνυμες αυτές ηρωίδες με το ποίημα «Μάνα και γιός»
«Στης ιστορίας το διάσελο όρθιος ο γιος πολέμαγε
κι η μάνα κράταε τα βουνά, όρθιος να στέκει ο γιος της
μπρούτζος, χιόνι και σύννεφο. Κι αχολόγαγε η Πίνδος
σαν να ’χε ο Διόνυσος γιορτή. Τα φαράγγια κατέβαζαν
τραγούδια κι αναπήδαγαν τα έλατα και χόρευαν
οι πέτρες. Κι όλα φώναζαν: «Ίτε παίδες Ελλήνων…»
Φωτεινές σπάθες οι ψυχές σταύρωναν στον ορίζοντα,
ποτάμια πισωδρόμιζαν, τάφοι μετακινιόνταν.
Κι οι μάνες τα κοφτά γκρεμνά σαν Παναγιές τ’ ανέβαιναν
με την ευκή στον ώμο τους κατά το γιο πηγαίναν
και τις αεροτραμπάλιζε ο άνεμος φορτωμένες
κι έλυνε τα τσεμπέρια τους κι έπαιρνε τα μαλλιά τους
κι έδερνε τα φουστάνια τους και τις σπαθοκοπούσε,
μ’ αυτές αντροπατάγανε, ψηλά πέτρα την πέτρα,
κι ανηφορίζαν στη γραμμή, όσο που μες στα σύννεφα
χάνονταν ορθομέτωπες η μια πίσω απ’ την άλλη.»
Οι γυναίκες εθελόντριες στα μετόπισθεν
Εκτός από τις γυναίκες της Πίνδου, εκατοντάδες γυναίκες εντάχθηκαν σε μονάδες του Ερυθρού Σταυρού για να βοηθήσουν στη περίθαλψη των τραυματιών ηρώων μας. Άλλες έδωσαν τα προικιά τους, τα τιμαλφή τους και ό,τι χρήματα είχαν για να μπορέσει το κράτος να αγοράσει τα απαραίτητα εφόδια και υλικά για την πολεμική προσπάθεια. Επίσης, οι γυναίκες αντικατέστησαν τους άνδρες που έφευγαν για το μέτωπο, στη καλλιέργεια των χωραφιών, στην κτηνοτροφία και στα εργοστάσια.
Υπο τη οργάνωση του Σώματος Διαχείρισης εκατοντάδες γυναίκες κάθε ηλικίας από μικρά κορίτσια μέχρι μεγάλης ηλικίας γυναίκες έπλεκαν καθημερινά για ώρες μάλλινες φανέλες και κάλτσες που τόσο είχε ανάγκη ο στρατός μας. Τα βαμβακερά ενδύματα δεν πρόσφεραν τη προστασία από το διαπεραστικό κρύο κάτι που οδήγησε πολλούς στρατιώτες μας να υποφέρουν από υποθερμία και κρυοπαγήματα. Με τα μάλλινα ενδύματα κατάφεραν να μειωθούν οι απώλειες λόγω υποθερμίας, πνευμονίας και κρυοπαγήματος. Η προσφορά των γυναικών ήταν άκρα σημαντική στην εθνική προσπάθεια.
