Γράφει: Ο Σχης (εα) Δημήτριος Κωνσταντινίδης*
Ορισμός του Ηγέτη κατά Maxwell
Συμφώνα με τον John C Maxwell υπάρχουν πέντε διακριτά επίπεδα ηγεσίας. Το πρώτο και χαμηλότερο είναι το επίπεδο της θέσης. Όλη σου η επιρροή πηγάζει και προέρχεται από την θέση σου και την εξουσία που αυτή σου δίνει. Την θέση αυτή την πήρες όχι γιατί είσαι ηγέτης αλλά γιατί κατέχεις κάποιο πανεπιστημιακό τίτλο. Οι άνθρωποι σε υπακούν επειδή είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν.
Το επόμενο επίπεδο είναι αυτό της συναίνεσης. Σε αυτό το επίπεδο, οι άνθρωποι σε ακολουθούν επειδή το θέλουν. Οι υφιστάμενοι δεν ενδιαφέρονται για το πόσα πράγματα γνωρίζεις, αλλά για το πόσο ενδιαφέρεσαι για αυτούς.
Το τρίτο επίπεδο είναι το αυτό της παραγωγής. Οι άνθρωποι σε ακολουθούν για αυτά που έχεις προσφέρει στην επιχείρηση, στον οργανισμό ή στην πατρίδα σου. Σε αυτό το επίπεδο ο ηγέτης γίνεται παραδεκτός από τους υφιστάμενους του, όλοι λένε μπράβο του το αξίζει. Στο τέταρτο επίπεδο οι άνθρωποι σε ακολουθούν επειδή τους έχεις βοηθήσει να γίνουν καλύτεροι στην εργασία τους, να πετύχουν τους δικούς τους στόχους και να φτάσουν στην αυτό-εκπλήρωση.
Προσέξτε για λίγο την λεπτομέρεια· στο επίπεδο 2 ο υφιστάμενος αγαπάει τον ηγέτη, στο επίπεδο 3 ο υφιστάμενος θαυμάζει τον ηγέτη και στο επίπεδο 4 ο υφιστάμενος είναι αφοσιωμένος στον ηγέτη του. Γιατί; Μα είναι απλούστατο, κερδίζει τις καρδιές των ανθρώπων βοηθώντας τους να αναπτυχθούν προσωπικά και να γίνουν καλύτεροι.
Πριν περάσει κάποιος στο επόμενο επίπεδο πρέπει να αντιληφθεί ότι οι άνθρωποι αποτελούν το βασικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της επιχείρησης ή του οργανισμού και να θέσει σαν προτεραιότητα την ανάπτυξη των ανθρώπων.
Τέλος στο επίπεδο της προσωπικότητας στο οποίο οι άνθρωποι σε ακολουθούν για αυτό που είσαι και αυτό που αντιπροσωπεύεις. Δηλαδή για ιδέες σου και το όραμα σου. Για να φτάσει κάποιος σε αυτό το επίπεδο πρέπει οι υφιστάμενοι του να είναι αφοσιωμένοι, να έχει θυσιάσει πολύ από τον προσωπικό του χρόνο βοηθώντας άλλους ηγέτες να αναπτυχθούν και οι συμβουλές του να εκτιμιούνται και να αναγνωρίζονται από όλους.
Όταν κάποιος φτάσει σε αυτό το επίπεδο η φήμη του έχει ξεπεράσει τον οργανισμό που εργάζεται ή το κράτος που γεννήθηκε.
Έχουμε σήμερα τέτοιους ηγέτες στις Ένοπλες Δυνάμεις;
Έχουμε σήμερα τέτοιους ηγέτες στις Ένοπλες Δυνάμεις; Ποια είναι άραγε η αποστολή της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων; Μήπως η αποστολή της ΣΣΕ είναι να δημιουργεί ηγέτες; Ακόμα και η ετοιμολογία του ονόματος της Σχολής, που καθορίστηκε από τον Ιωάννη Καποδίστρια, μας λέει ότι αποτελεί την καλή ελπίδα του Έθνους. Είναι όμως έτσι όπως θα έπρεπε να είναι;
Εάν η Σχολή Ευελπίδων ήταν εντός αποστολής κάθε φορά που γινόταν διάλεξη περί ηγεσίας θα έπρεπε το αμφιθέατρο να πλημυρίζει από φοιτητές διαφόρων σχολών διοίκησης, που θα κρέμονταν από τα χείλη των ομιλητών για να μάθουν ηγεσία. Και αυτό γιατί πουθενά αλλού σε όλη την Ελληνική επικράτεια δεν υπάρχει άλλος δημόσιος οργανισμός ή ιδιωτική επιχείρηση με τόσο πολύ προσωπικό με τέτοια άμεση σχέση διοίκησης η οποία εφαρμόζεται κάτω από δύσκολες συνθήκες χωρίς μεγάλους μισθούς. Θα μπορούσε λοιπόν να ήταν φυτώριο ηγετών.
Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Και δεν συμβαίνει γιατί η Σχολή Ευελπίδων είναι εκτός αποστολής. Αντί να βγάζει ηγέτες, βγάζει άβουλα και πειθήνια όντα που απλά ακολουθούν εντολές. Αυτή η νοοτροπία, ,παρόλο που είναι πολύ βολική για την πολιτική ηγεσία της χώρας, θέτει σε κίνδυνο την Εθνική Ασφάλεια καθώς αφαιρεί την όποια πρωτοβουλία από τους ηγέτες των μικρών κλιμακίων. Αποτέλεσμα αυτής της λανθασμένης τακτικής, είναι οι Αντιστράτηγοι που δεν λένε ποτέ όχι σε ότι ζητήσει ο εκάστοτε υπουργός Εθνικής Άμυνας, ακόμα και όταν αυτό που ζητάει είναι κατά την άποψη τους επιζήμιο για την Εθνική Άμυνα.
Μα θα πουν κάποιοι, σε όλα τα δημοκρατικά κράτη αυτό γίνεται. Και η Ελλάδα είναι δημοκρατικό κράτος κατά συνέπεια ο Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων πρέπει να υπακούει στις εντολές του πολιτικού του προϊστάμενου. Θα συμφωνήσω απόλυτα με την διαφορά ότι όπως είπε και ο Sun Tzu ο ικανός Στρατηγός ξέρει πότε πρέπει να πει όχι και να παρακούσει τον προϊστάμενο του. Έχουμε τέτοια παραδείγματα;
Σαφώς και έχουμε. Ο Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος , Διοικητής της VIII ΜΠ το 1940, αγνόησε την εντολή του ΓΕΣ η οποία προέβλεπε την υποχώρηση της Μεραρχίας μέχρι τον Άραχθο ποταμό και αντί αυτού αποφάσισε να αμυνθεί στην τοποθεσία Ελαίας – Καλαμάς.
Και το έκανε αυτό όχι γιατί ήταν απείθαρχος αλλά γιατί ήξερε ότι οι περισσότεροι από τους Στρατιώτες του ήταν από την Ήπειρο και μια υποχώρηση στον Άραχθο θα τους έριχνε το ηθικό, είχε εμπιστοσύνη στον εαυτό του και τους υφισταμένους του και γνώριζε την περιοχή καλύτερα από οποιανδήποτε άλλο. Καταλάβαινε ότι το ΓΕΣ έκανε λάθος εκτίμηση της τακτικής καταστάσεως είτε γιατί ήταν πολύ μακριά, είτε γιατί δεν είχαν καλούς επιτελείς. Η τελική απόφαση όμως ήταν δική του. Αυτός ήταν ο Διοικητής.
Αν η παραπάνω απόφαση του οδηγούσε στην καταστροφή, σήμερα ο Κατσιμήτρος δεν θα ήταν ήρωας, αλλά προδότης. Όμως ο Κατσιμήτρος ήξερε τι έκανε και ανέλαβε την ευθύνη των πράξεων του. Είτε μας αρέσει, είτε δεν μας αρέσει, η ηγεσία και η ανάληψη ευθύνης είναι αδέρφια. Αν κάποιος δεν θέλει να το αποδεχτεί ή διαφωνεί με την παραπάνω λογική, δεν θα πρέπει να αναλαμβάνει ηγετικά καθήκοντα.
Η ανάληψη της ευθύνης των πράξεων, θεωρητικά διδάσκεται στην Σχολή Ευελπίδων από την πρώτη ημέρα. Στην πράξη όμως αυτό που μαθαίνουν οι νεαροί Ευέλπιδες είναι να μην αναλαμβάνουν ποτέ καμία πρωτοβουλία. Γιατί όποιος κάνει κάτι τέτοιο τιμωρείται με διάφορους τρόπους.
Αποτέλεσμα, κανένας από τους Διοικητές των διαφόρων κλιμακίων δεν αναλαμβάνει καμία πρωτοβουλία και καμία ευθύνη. Ακόμα και για το παραμικρό ζήτημα αναζητούν την έγκριση του προϊσταμένου τους.
Για να δούμε την σημασία που έχει η πρωτοβουλία και η ανάληψη ευθηνής από τους Στρατιωτικούς ηγέτες θα αναφέρω το παράδειγμα του Γερμανικού Στρατού. Οι Γερμανοί έχουν μια τεράστια παράδοση σε Στρατιωτικά θέματα. Ένας από τους τρείς μεγαλύτερους Στρατηγιστές του κόσμου ο Carl Von Clausewitz ήταν Πρώσος, δηλαδή Γερμανός. Ο δε Γερμανικός Στρατός προκάλεσε δύο Παγκόσμιους Πολέμους και σχεδόν τους κέρδισε.
Αυτός ο Στρατός λοιπόν, από το 1800 εισήγαγε την ιδέα της Διοίκησης με βάση την Αποστολή (Auftragstaktik). Και το 1888 έγινε επίσημη Στρατιωτική Αρχή. Σε επόμενη φάση το 1906, η αρχή αυτή εδραιώθηκε περαιτέρω και εισήχθη επίσημα στους στρατιωτικούς κανονισμούς του.
Σύμφωνα με αυτήν την αρχή, οι ανώτεροι αναθέτουν μια σαφή αποστολή, προσδιορίζοντας τον στόχο, αλλά αφήνουν την πρωτοβουλία και τον τρόπο εκτέλεσης στους υφισταμένους, επιτρέποντάς τους να προσαρμόζονται ευέλικτα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες στο πεδίο της μάχης.
Το Auftragstaktik βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες. Την Αποκέντρωση, δηλαδή την μεταφορά της λήψης αποφάσεων όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σημείο δράσης. Την Κατανόηση της πρόθεσης, με απλά λόγια οι υφιστάμενοι θα πρέπει να κατανοούν πλήρως τον απώτερο σκοπό του ανωτέρου τους. Την Αυτονομία & Πρωτοβουλία, δηλαδήεάν η κατάσταση αλλάξει ή διακοπεί η επικοινωνία, οι κατώτεροι αξιωματικοί αναμένεται να αναλάβουν δράση από μόνοι τους για την επίτευξη του αρχικού στόχου. Και τέλος την Εμπιστοσύνη, δηλαδή υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και βαθιά αμοιβαία εμπιστοσύνη σε όλη την ιεραρχία.
Σήμερα, η φιλοσοφία αυτή αποτελεί το θεμέλιο του σύγχρονου δόγματος «Διοίκησης Αποστολής» (Mission Command) που χρησιμοποιείται από τους περισσότερους στρατούς του ΝΑΤΟ, ενώ παράλληλα έχει υιοθετηθεί και στον κόσμο των επιχειρήσεων για την ανάπτυξη ευέλικτων και αυτόνομων ομάδων εργασίας.
Ακόμα και η Ελλάδα έχει υιοθετήσει αυτή την αρχή, αλλά μόνο θεωρητικά. Στην πράξη απαγορεύει τους Διοικητές Μονάδων, Ταξιαρχιών, Μεραρχιών, Σωμάτων να λάβουν οποιαδήποτε πρωτοβουλία. Στην Ελλάδα ο μόνος που λαμβάνει αποφάσεις είναι ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας. Δεν με πιστεύετε;
Κοιτάξτε τι έγινε την νύχτα των Ιμίων, όπου όλο το επιτελείο του ΓΕΕΘΑ έψαχνε να βρει τον Υπουργό Εξωτερικών Πάγκαλο για να απελευθερώσει τους κανόνες εμπλοκής και ο Πάγκαλος βρισκόταν σε κανάλι τηλεόρασης και δεν μπορούσε να λάβει απόφαση, γιατί απλούστατα δεν είχε ιδέα, τι είναι οι κανόνες εμπλοκής.
Την ίδια στιγμή ο τότε ΑΓΕΕΘΑ Ναύαρχος Λυμπέρης κομματικό όργανο του ΠΑΣΟΚ δεν είχε ούτε το θάρρος ούτε πήρε την πρωτοβουλία να διατάξει πυρ την ώρα που Έλληνες πιλότοι έπεφταν νεκροί και ο Υπουργός έλεγε αμπελοφιλοσοφίες στην τηλεόραση. Τελειώνοντας θα ευχηθώ να βρεθεί ένας ηγέτης ο οποίος θα διορθώσει όλα τα κακώς κείμενα και θα επαναφέρει το γένος των Ελλήνων στην θέση που του αξίζει. Και όλο αυτό να γίνει χωρίς να υπάρξει Εθνική Καταστροφή και αναγέννηση από τις στάχτες. Όσο ακόμα έχουμε χρόνο.
*MS National Grand Strategy, NDU Washington D.C
MBA, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
