by Γράφει: Ο Κωνσταντίνος Μιχανετζής*
Τη νύχτα των Ιμίων, όταν τέθηκε το ερώτημα αν το ζήτημα της σημαίας είναι σοβαρό, η απάντηση του τότε Αρχηγού ΓΕΕΘΑ ήταν ξεκάθαρη: είναι σοβαρό, γιατί έχουμε ορκιστεί σε αυτή. Η απάντηση που έλαβε από την πολιτική ηγεσία ήταν ότι αυτή η στάση είναι «συναισθηματική».
Η λέξη αυτή –«συναισθηματική»– δεν ήταν απλώς ατυχής. Ήταν αποκαλυπτική μιας βαθύτερης άγνοιας: της άγνοιας για το πώς λειτουργεί ο πόλεμος, η αποτροπή και, κυρίως, η ανθρώπινη φύση σε συνθήκες υπαρξιακής απειλής.
Ο πόλεμος δεν είναι φυσική κατάσταση για τον άνθρωπο. Καλείται να σκοτώσει, να καταστρέψει, να ρισκάρει τη ζωή του και να θυσιάσει ό,τι πολυτιμότερο έχει – την οικογένειά του, το μέλλον του, τον ίδιο του τον εαυτό. Για να γίνει αυτό το άλμα υπέρβασης, δεν αρκεί ο φόβος ούτε η πειθαρχία. Απαιτούνται ιδανικά που ξεπερνούν το άτομο και το εντάσσουν σε ένα σύνολο με νόημα.
Αυτά τα ιδανικά δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Είναι οι μηχανισμοί συνοχής που μετατρέπουν μια ομάδα ανθρώπων σε συλλογικό υποκείμενο ικανό για αυτοθυσία. Χωρίς αυτά, η συνοχή καταρρέει και το ένστικτο αυτοσυντήρησης υπερισχύει του κοινού σκοπού. Τότε, ο καθένας παίζει για τον εαυτό του.
Στην ιστορία της ανθρωπότητας, ορισμένα ιδανικά έχουν αποδειχθεί σταθερές αξίες ακριβώς επειδή λειτουργούν αποτελεσματικά σε αυτές τις ακραίες συνθήκες. Η έννοια της πατρίδας είναι μία από αυτές. Και η σημαία, ως οπτική και συμβολική αναπαράστασή της στο πεδίο της σύγκρουσης, είναι αναπόσπαστο μέρος αυτού του μηχανισμού.
Η υποτίμηση αυτών των συμβόλων δεν είναι δείγμα ρεαλισμού. Είναι στρατηγικό σφάλμα. Και εδώ αξίζει μια αναλογία από την οικονομία: οι αγορές δεν λειτουργούν χωρίς εμπιστοσύνη. Μπορείς να έχεις αριθμούς, δείκτες και θεσμούς, αλλά αν χαθεί η πίστη ότι οι κανόνες τηρούνται, το σύστημα καταρρέει. Και, το σημαντικότερο, η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται εύκολα.
Το ίδιο ισχύει και για τα εθνικά ιδανικά και σύμβολα. Αν εδραιωθεί η αίσθηση ότι δεν τα υπηρετούν όλοι –πολύ περισσότερο οι ηγέτες– τότε η πίστη στις έννοιες που αυτά συμβολίζουν διαβρώνεται. Και μαζί της διαβρώνεται η δυνατότητα του στρατεύματος, αλλά και της κοινωνίας συνολικά, να λειτουργήσει ενωμένα απέναντι σε μια μελλοντική απειλή.
Όταν, λοιπόν, ειπώθηκε ότι «ας αφήσουμε τον άνεμο να πάρει τη σημαία», δεν παρασύρθηκε μόνο ένα κομμάτι ύφασμα. Αφέθηκε στον άνεμο ένα τμήμα της εμπιστοσύνης ότι, όταν έρθει η επόμενη κρίσιμη στιγμή, το έθνος θα σταθεί ως σύνολο με κοινό σκοπό και κοινή βούληση.
Η διαχείριση των συμβόλων δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μέρος της στρατηγικής. Και η άγνοια της σημασίας τους από την ηγεσία είναι εξίσου επικίνδυνη με την απουσία τους. Γιατί τα ιδανικά μπορεί να φαίνονται «συναισθηματικά» σε καιρό ειρήνης, αλλά είναι απολύτως λειτουργικά όταν η ειρήνη τελειώνει.
