by Πηγή: https://www.israelhayom.com
Γράφει : Ο Shay Gal*
Η Ασπίδα του Αχιλλέα
Στις 31 Αυγούστου, το Ισραήλ και η Ελλάδα υπέγραψαν τη συμφωνία «Ασπίδα του Αχιλλέα» ύψους 3 δισ. ευρώ. Το Ισραήλ θα κατασκευάσει για την Ελλάδα μια εθνική, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική κατά βαλλιστικών πυραύλων, αεροσκαφών και drones, ενσωματώνοντας ισραηλινά συστήματα, ραντάρ και ενοποιημένη εθνική διοίκηση και έλεγχο. Η συμφωνία επεκτείνει επίσης τη βιομηχανική συνεργασία και μεταφέρει τεχνολογία στη ελληνική αμυντική βιομηχανία.
Το στρατηγικό προϊόν δεν είναι η αναχαίτιση αλλά η κυριαρχία στη λήψη αποφάσεων: χρόνος για επιλογή υπό πυρά. Αν η Άγκυρα επιδιώξει ταυτόχρονη πίεση γύρω από την Κύπρο, το Αιγαίο, την ελληνική επικράτεια ή κρίσιμες υποδομές, η Αθήνα οικοδομεί την αρχιτεκτονική που θα διατηρήσει στρατηγικό περιθώριο υπό πίεση.
Αυτή η ελευθερία απόφασης αποκτά μέγιστη σημασία αν η αποτροπή αποτύχει. Αν η Τουρκία μετατρέψει την στρατιωτική παρουσία της στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου από στρατηγικό βάθος σε επιχειρησιακή βάση κατά του Ισραήλ, το πρόβλημα δεν τελειώνει πλέον με τα όπλα που εκτοξεύονται από εκεί. Η ίδια η κατοχή γίνεται μέρος της αρχιτεκτονικής της απειλής.
Η «Οργή του Ποσειδώνα» είναι το δόγμα για εκείνη τη στιγμή. Η ενεργοποίησή του είναι στενά ορισμένη και το τελικό αποτέλεσμα σταθερό: μόλις η Τουρκία χρησιμοποιήσει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα ως εργαλείο πολέμου κατά του Ισραήλ, η σύγκρουση τελειώνει με τον τερματισμό της τουρκικής στρατιωτικής κατοχής και την αποκατάσταση της αποτελεσματικής κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι επομένως ένας πυλώνας της Φάσης Μηδέν του Ποσειδώνα.
Το Αμπού αλ‑Ντούχουρ καθιέρωσε τη λογική της προληπτικής ενέργειας. Τον Αύγουστο, το Ισραήλ έπληξε τη συριακή αεροπορική βάση πριν μπορέσουν να αναπτυχθούν εκεί τουρκικά στρατεύματα και συστήματα: άρνηση πριν από την εγκατάσταση. Η Κύπρος είναι δυσκολότερη, επειδή η τουρκική στρατιωτική παρουσία είναι ήδη εδραιωμένη.
Οι συστοιχίες, τα αεροσκάφη και τα συστήματα διοίκησης μπορούν να αντικατασταθούν· μια κατάπαυση πυρός που καταστρέφει τον χθεσινό εκτοξευτή αλλά επιτρέπει την αυριανή επιστροφή δεν είναι τερματισμός της σύγκρουσης αλλά αναπλήρωση.
Το πρώτο καθήκον του Ισραήλ είναι αμυντικό: να εξουδετερώσει την άμεση απειλή και να αποτρέψει την ανασυγκρότησή της. Η Άγκυρα θα επιδιώξει στη συνέχεια να επανασυνδέσει και να συντηρήσει τις δυνάμεις της στον βορρά, ανοίγοντας έναν αγώνα ενισχύσεων που θα διαμορφωθεί από το τουρκικό στρατιωτικό βάθος, την εγγύτητα στην Κύπρο και την ικανότητα φθοράς. Το Ισραήλ δεν μπορεί να βασίσει την στρατηγική του σε επ’ αόριστόν απομόνωση. Πρέπει να εκμεταλλευτεί το παράθυρο ευκαιρίας που δίνει η προσωρινή τουρκική τρωτότητα έτσι ώστε να αλλάξει τους σχεδιασμούς της Άγκυρας πριν να δημιουργηθούν τετελεσμένα.
Το Ισραήλ εισέρχεται επομένως σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο με αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, παράκτια προστασία, εφεδρείες, δυνατότητες επισκευής, αποθέματα και βιομηχανικό βάθος επαρκή για να αντέξει την αναμενόμενη τουρκική αντίδραση. Η Ελλάδα διατηρεί στρατηγικό βάθος μέσω ανθεκτικότητας. Η Κύπρος, μικρότερη και πιο εκτεθειμένη, απαιτεί μεγαλύτερη αντοχή.
Η κοινή τεχνολογία δημιουργεί διαλειτουργικότητα αλλά και κοινό κίνδυνο εφοδιασμού. Συνεπώς, η μεταφορά τεχνολογίας ενισχύει την ελληνική παραγωγή, τη δυνατότητα συντήρησης, τα αποθέματα και τον εθνικό τεχνικό έλεγχο.
Χωρίς βιομηχανικό βάθος, η κοινή αρχιτεκτονική μπορεί να δημιουργήσει κοινή έλλειψη.
Πριν από την ενεργοποίηση του δόγματος Ποσειδώνα, η Κυπριακή Δημοκρατία είναι πολιτικά ευθυγραμμισμένη με αυτό το τελικό αποτέλεσμα, ικανή να διατηρήσει τη συνέχεια του κράτους και προετοιμασμένη να αναλάβει αποτελεσματικό έλεγχο.
Ένα δόγμα που καταλήγει στην κυριαρχία της Κύπρου δεν μπορεί να αρχίζει με αιφνιδιασμό της Κύπρου.
Η Κύπρος πρέπει να εκμεταλλευτεί το παράθυρο ευκαιρίας που δίνει η τουρκική τρωτότητα και να το αξιοποιήσει προς όφελος της για να αποκαταστήσει την εθνική της κυριαρχία. Η Ελλάδα από την άλλη πλευρά δεν θα πρέπει να κλείσει αυτό το παράθυρο, ούτε με υπερβολική αυτοσυγκράτηση, ούτε με πρόωρη πίεση για κατάπαυση πυρός, ούτε με φόβο κλιμάκωσης που θα επαναφέρει το status quo.
Μια αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας γύρω από την κατεχόμενη Κύπρο θα έθετε την Ελλάδα μπροστά σε μια ιστορική επιλογή. Η Αθήνα θα μπορούσε να χαρακτηρίσει την κρίση ως «πόλεμο κάποιου άλλου», να απαιτήσει αυτοσυγκράτηση, να αποδεχθεί την ταχύτερη κατάπαυση πυρός και να παρακολουθήσει την Τουρκία να αναδομεί τη θέση της, της οποίας η κατάρρευση δημιούργησε την πρώτη σοβαρή ευκαιρία εδώ και δεκαετίες.
Η αποχή είναι η ασφαλέστερη απόφαση για μια εβδομάδα και η πιο δαπανηρή για μια γενιά. Η μη‑εμπλοκή είναι κυρίαρχη επιλογή· η παθητικότητα δεν είναι.
Ο Μάριος Ευθυμιόπουλος, καθηγητής διεθνούς ασφάλειας και στρατηγικής και συνιδρυτής του Strategy International, ζήτησε πρόσφατα από την Ελλάδα και την Κύπρο να γίνουν «σύμμαχοι εξ επιλογής» του Ισραήλ καθώς τα περιβάλλοντα ασφαλείας τους συγκλίνουν.
Δεν μπορεί να υπάρξει αδύναμη πρωτεύουσα. Η Κύπρος είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε εξαναγκασμό επειδή κρίσιμες υποδομές και εκτεθειμένοι τομείς είναι συγκεντρωμένοι: αερομεταφορές, λιμάνια, ενέργεια, επικοινωνίες, χρηματοοικονομικά και τουρισμός.
Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να νικήσει την Κυπριακή Δημοκρατία· η Λευκωσία χρειάζεται να αποφασίσει ότι η άμεση ηρεμία έχει μεγαλύτερη αξία από την αλλαγή του αποτελέσματος.
Η Τουρκία έχει έναν δεύτερο τρόπο να επηρεάσει την έκβαση μιας κρίσης γύρω από την Κύπρο — όχι χτυπώντας την Κύπρο, αλλά χτυπώντας την Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία μπορεί να ασκήσει πίεση, στο Αιγαίο (παραβιάσεις, NAVTEX, υπερπτήσεις), γύρω από τα ελληνικά νησιά, σε κρίσιμες ελληνικές υποδομές (ενέργεια, λιμάνια, επικοινωνίες), και φυσικά στα χερσαία σύνορα στον ποταμό Έβρο. Με αυτό τον τρόπο εκτιμά ότι η Ελλάδα θα αναγκαστεί να επικεντρωθεί στη δική της άμυνα, να γίνει εσωστρεφής, να φοβηθεί την κλιμάκωση, να δώσει προτεραιότητα στην άμεση ασφάλεια των ελληνικών εδαφών.
Με άλλα λόγια: η Τουρκία μπορεί να κάνει την Ελλάδα να κοιτάξει τον εαυτό της αντί την Κύπρο. Να κάνει την Κύπρο να φαίνεται ως μη βιώσιμη στρατηγική δέσμευση. Έτσι, η Ελλάδα μπορεί να αποσυρθεί από μια κρίση που αφορά την Κύπρο, αφήνοντάς την εκτεθειμένη.
Η Τουρκία δεν χρειάζεται να κατακτήσει κανένα από τα δύο κράτη· αρκεί να εξαναγκάσει την Αθήνα ή τη Λευκωσία να επιστρέψουν στη λογική του 1974. Γι’ αυτό η Ιερουσαλήμ, η Αθήνα και η Λευκωσία δεν μπορούν να εισέλθουν στην ίδια σύγκρουση με ασύμβατα κριτήρια τερματισμού, ενώ το Παρίσι, το Λονδίνο, η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες λειτουργούν με διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες.
Οι τρεις βασικές πρωτεύουσες χρειάζονται ένα «σύμφωνο τερματισμού» πριν από την κρίση για το πώς θα τελειώσει ο πόλεμος. Όχι αυτοσχεδιασμός, όχι διαφορετικές ατζέντες, όχι ασύμβατα συμφέροντα. Με την έναρξη του πολέμου η πίεση για κατάπαυση του πυρός θα γίνει αφόρητη. Όμως μια κατάπαυση πυρός που απλώς σταματά τα πυρά χωρίς να αλλάζει την κατάσταση που προκάλεσε τη σύγκρουση είναι απαράδεκτη. Ακόμη και τέλεια εσωτερική συνοχή δεν αρκεί αν το διεθνές περιβάλλον πιέζει για μια λύση που αφήνει την Τουρκία στην ίδια θέση ισχύος.
Το Ισραήλ έχει μάθει τον χάρτη των συνθηκών. Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ έχει γεωγραφία: οι τουρκικές δυνάμεις που σταθμεύουν στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου δεν μετατρέπουν την περιοχή σε Τουρκία. Η Κύπρος έχει το Άρθρο 42(7), τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ. Το διπλωματικό πεδίο μάχης είναι επομένως ευρωπαϊκό, όχι νατοϊκό. Το Ισραήλ στερεί από την Άγκυρα το νατοϊκό πλαίσιο που θα επιδιώξει.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος‑μέλος της ΕΕ. Το ευρωπαϊκό δίκαιο έχει ανασταλεί στις περιοχές όπου η κυβέρνησή της δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο· η κυριαρχία της δεν εξαφανίστηκε με αυτή την αναστολή.
Αν η Τουρκία περιορίσει τον πόλεμο στο Ισραήλ, η Ευρώπη διατηρεί οικονομική, βιομηχανική και διπλωματική ισχύ χωρίς να γίνει εμπόλεμη.
Αν η Τουρκία επιτεθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία, το Άρθρο 42(7) μπορεί να ενεργοποιηθεί χωρίς τουρκικό βέτο.
Αν η Τουρκία επιτεθεί στην Ελλάδα, ενεργοποιείται η γαλλο‑ελληνική ρήτρα αμοιβαίας άμυνας και η εσωτερική κρίση του ΝΑΤΟ βαθαίνει. Η Γαλλία είναι ήδη ενσωματωμένη στην κυπριακή αρχιτεκτονική ασφάλειας μέσω της στρατηγικής της συνεργασίας και των αμυντικών διευθετήσεων με τη Λευκωσία.
Η ευρωπαϊκοποίηση προετοιμάζεται, δεν κατασκευάζεται: το Άρθρο 42(7) είναι συνέπεια, όχι παγίδα. Η Τουρκία μπορεί να επιλέξει τον κλάδο, όχι τον προορισμό.
Η Βρετανία βρίσκεται εκτός του ευρωπαϊκού πλαισίου αλλά εντός της κυπριακής διευθέτησης. Το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί κυριαρχία στις Κυρίαρχες Βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας και παραμένει μία από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις της διευθέτησης του 1960 που δημιούργησε την Κυπριακή Δημοκρατία. Το 1974, το σύστημα εγγυήσεων απέτυχε ενώ οι βάσεις επιβίωσαν. Η Βρετανία δεν μπορεί να διατηρεί τα δικαιώματα του 1960 ενώ αρχειοθετεί τις υποχρεώσεις του.
Η βρετανική κυριαρχία επί των βάσεων δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση· η βρετανική ευθύνη στο πλαίσιο της διευθέτησης που τη διατήρησε τίθεται. Το Λονδίνο αποτελεί επομένως μέρος κάθε διευθέτησης που αποκαθιστά την διεθνώς αναγνωρισμένη κυριαρχία της Κύπρου, με πρόσβαση, κυριαρχία και ευθύνη ευθυγραμμισμένες.
Ο πρώτος στόχος είναι να εξουδετερωθεί η άμεση απειλή — να σταματήσει η δυνατότητα της Τουρκίας να χρησιμοποιεί το κατεχόμενο έδαφος ως βάση επιχειρήσεων. Αυτό δημιουργεί το παράθυρο ευκαιρίας. Η νίκη δεν είναι η παύση των πυρών. Η νίκη είναι η αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν απαιτείται η πλήρης φυσική αποχώρηση και του τελευταίου τούρκου Στρατιώτη για να σταματήσουν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η κατάπαυση πυρός μπορεί να έρθει μόνο όταν η αποχώρηση είναι εξασφαλισμένη, δηλαδή όταν υπάρχει επαληθεύσιμο χρονοδιάγραμμα, δεσμευτικά στάδια, διεθνείς εγγυήσεις, μηχανισμοί επιβολής, και η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει.
Μια κατάπαυση πυρός μπορεί να προηγηθεί της ολοκλήρωσης της αποχώρησης· δεν μπορεί να αποκαταστήσει την τουρκική δυνατότητα να αποφασίζει αν η αποχώρηση ολοκληρώθηκε.
Η Άγκυρα μπορεί να λάβει μια αξιοπρεπή έξοδο. Δεν μπορεί να λάβει ένα ανανεώσιμο βέτο. Η μη αναστρέψιμη αποχώρηση επιλύει το στρατιωτικό ζήτημα, όχι το συνταγματικό.
Η αυτόχθονη τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν είναι ο αντίπαλος· η τουρκική στρατιωτική κατοχή είναι. Η ασφάλεια, τα δικαιώματα, η περιουσία και η συνταγματική της θέση επιβιώνουν της μετάβασης. Οι μεταπολεμικοί έποικοι από την Τουρκία αποτελούν ξεχωριστή νομική κατηγορία, αντιμετωπιζόμενη μέσω επαναπατρισμού όπου είναι νόμιμος, με ατομικές νομικές και ανθρωπιστικές εγγυήσεις.
Αν μπερδέψεις τους Τουρκοκύπριους με τους έποικους νομιμοποιείς τον εποικισμό. Αν τιμωρήσεις τους Τουρκοκύπριους δίνεις στην Τουρκία δικαιολογία να μείνει.
Η αποκατάσταση μοιάζει περισσότερο με διοίκηση παρά με κατάκτηση. Από το πρώτο πρωί της αποκατεστημένης κυριαρχίας, η Δημοκρατία επαναφέρει τη δημόσια τάξη, την αστυνόμευση, τις υπηρεσίες και την τοπική διοίκηση, παρέχει ανακούφιση και συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση για την επαναφορά του ευρωπαϊκού δικαίου, με ευρωπαϊκή και διεθνή υποστήριξη.
Το τίμημα μπορεί να είναι βαρύ: ζωές, εθνική καταπόνηση και οικονομική αναστάτωση. Ο Ποσειδώνας υπάρχει για να διασφαλίσει ότι αυτό το τίμημα δεν αγοράζει επιστροφή στο status quo.
*Ο Shay Gal είναι ιδρυτής και επικεφαλής του Line of State, μιας στρατηγικής πρακτικής που συνεργάζεται με κυβερνήσεις, θεσμούς και λήπτες αποφάσεων σε ζητήματα στρατηγικής, κινδύνου, πρόσβασης και ασφάλειας σε περιβάλλοντα υψηλού διακυβεύματος.
