by Γράφει: Η Δρ Άννα Κωνσταντινίδου*
Η στρατηγική αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η γνώση των κανόνων
Με αφορμή το βιβλίο “Ο ανθρωπολόγος που έχασε το παιχνίδι του” του Robert R. Desjarlais, αξίζει να αναδειχθεί μια ουσιαστική σύνδεση ανάμεσα στο σκάκι και την Ανθρωπολογία για τη μελέτη των Διεθνών Σχέσεων. Καθώς θεωρώ ότι η γνωστή έκφραση “σκακιέρα της Διπλωματίας” δεν είναι το έρεισμα για να “αποκωδικοποιηθούν” οι Διεθνείς Σχέσεις, αλλά αντίθετα είναι το αποτέλεσμα μίας βαθύτερης γνώσης που οδηγεί σε αυτήν.
Το σκάκι και η σκακιέρα της Διπλωματίας
Στο σκάκι, η γνώση των κανόνων είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται να αποκωδικοποιήσεις τη σκέψη του αντιπάλου,να αντιληφθείς τις προτεραιότητές του&να εκτιμήσεις τις πιθανές αντιδράσεις του. Αντίστοιχα, στη Διεθνή Πολιτική, η γνώση του Διεθνούς Δικαίου καθορίζει το θεσμικό πλαίσιο, αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει τη συμπεριφορά των Κρατών. Για να την κατανοήσουμε σε βάθος, πρέπει να μελετήσουμε την Ιστορία, τις συλλογικές ταυτότητες, τις πολιτισμικές αξίες, τις κοινωνικές δομές των λαών.
Η Μέση Ανατολή, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η Ρωσία αποτελούν χαρακτηριστικα παραδείγματα. Οι θρησκευτικές και ιστορικές αναφορές,η αντίληψη περί εθνικής ασφάλειας και οι παραδόσεις πολιτικής εξουσίας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτές οι απειλές, οι συμβιβασμοί, οι διεθνείς συμφωνίες. Η εξήγηση μιάς συμπεριφοράς, βεβαίως, δεν σημαίνει δικαιολόγησή της, αλλά αντίθετα σημαίνει ότι προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις βαθύτερες αιτίες της.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η πορεία της Ιαπωνίας μετά το 1945. Η μεταμόρφωσή της από ηττημένη αυτοκρατορική δύναμη σε οικονομική και τεχνολογική υπερδύναμη δεν ερμηνεύεται μόνο μέσα από τις νέες θεσμικές ρυθμίσεις, αλλά και από τη βαθιά κοινωνική ανασυγκρότηση και την αναπροσαρμογή των εθνικών προτεραιοτήτων. Όπως στο σκάκι μια κίνηση αποκτά το πραγματικό της νόημα σε συνάρτηση με τις προηγούμενες και τις επόμενες, έτσι και η σημερινή συμπεριφορά ενός λαού δεν μπορεί να κατανοηθεί αποκομμένη από την ιστορική του διαδρομή.
Οι λαοί δεν ξεκινούν ποτέ την παρτίδα από την αρχή. Κουβαλούν τις εμπειρίες, τις ήττες, τις νίκες και τις μεταμορφώσεις τους, οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται το παρόν και σχεδιάζουν το μέλλον. Η Κοινωνική Ανθρωπολογία και η Εθνολογία μάς επιτρέπουν να μελετήσουμε ακριβώς αυτή τη διασύνδεση ανάμεσα στην ιστορική εξέλιξη, την κοινωνική συνείδηση και τη συλλογική συμπεριφορά.
Βέβαια, οι κοινωνίες δεν είναι πιόνια ούτε διαθέτουν έναν ενιαίο και αμετάβλητο ψυχισμό… Η ανθρωπολογική γνώση δεν προσφέρει βεβαιότητες πρόβλεψης, αλλά βαθύτερα εργαλεία ερμηνείας…
Γιατί, τελικά, στη σκακιέρα της Διεθνούς Πολιτικής, οι κανόνες μάς δείχνουν ποιες κινήσεις επιτρέπονται… Η Ιστορία και η Ανθρωπολογία μάς βοηθούν να κατανοήσουμε γιατί ένας λαός επιλέγει μια συγκεκριμένη κίνηση, ποιες εμπειρίες διαμόρφωσαν τη στρατηγική του και ποιες αντιδράσεις είναι πιθανό να ακολουθήσουν…
Και αυτή είναι η ουσία: άλλο να γνωρίζεις τους κανόνες του παιχνιδιού και άλλο να κατανοείς εκείνον με τον οποίο παίζεις.
*Ιστορικός -Διεθνολόγος (Historian-Political Scientist σε University of Western Macedonia
