by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Ο λογαριασμός θα πληρωθεί απο τον Έλληνα πολίτη
Η Saudi Aramco ενημέρωσε ευρωπαϊκά διυλιστήρια ότι τον επόμενο μήνα δεν θα λάβουν αργό. Επίθεση με drones στον αγωγό Ανατολής-Δύσης έκοψε τη διαδρομή προς το Γιανμπού και, μέσω Αιγύπτου, προς το Σίντι Κερίρ.
Τα συμβολαιακά φορτία που έφταναν κάθε μήνα δεν θα έρθουν. Το Μπρεντ κοντά στα 108 δολάρια και τα φυσικά φορτία γύρω στα 122 είναι ο πρώτος λογαριασμός.
Το πετρέλαιο θέρμανσης, το ντίζελ και το ρεύμα θα είναι ο δεύτερος. Ο χειμώνας ο τρίτος.
- Αυτό δεν έπεσε από τον ουρανό. Είναι το πιο πρόσφατο ρήγμα σε ένα σύστημα εφοδιασμού που οι Βρυξέλλες χρόνια αντιμετώπιζαν ως ηθικό εγχείρημα και όχι ως σύστημα ασφάλειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κήρυττε την απανθρακοποίηση ως πεπρωμένο, τιμολογούσε τον άνθρακα ως αρετή και αντιμετώπιζε το εγχώριο διαθέσιμο καύσιμο ως ντροπή που έπρεπε να αποσυρθεί με χρονοδιάγραμμα.
Έφτιαξε αγορά ηλεκτρισμού στην οποία η τελευταία μονάδα αερίου συνεχίζει να καθορίζει την τιμή σχεδόν για όλους. Πανηγύρισε τον θάνατο του άνθρακα και του λιγνίτη ενώ παρέμενε εξαρτημένη από εισαγόμενα μόρια που περνούν από στενά τα οποία δεν ελέγχει.
Όταν η Ρωσία έκοψε το αέριο, η απάντηση ήταν περισσότερο LNG και περισσότεροι στόχοι. Όταν φλεγόταν η Μέση Ανατολή, η απάντηση ήταν το ίδιο κήρυγμα. Τα ευρωπαϊκά αποθέματα είναι ήδη ισχνά για την εποχή. Το αργό του Οκτωβρίου που δεν θα αποπλεύσει είναι απλώς η πιο νέα απόδειξη ότι η πολιτική έγραψε την ευπάθεια πριν από τα drones.
Η Ελλάδα είναι η προειδοποιητική περίπτωση, όχι επειδή είναι μοναδική, αλλά επειδή ο Κυριάκος Μητσοτάκης ερμήνευσε το ευρωπαϊκό σενάριο με ασυνήθιστο ζήλο και μετά κατηγόρησε την ορχήστρα όταν σταμάτησε η μουσική.
- Από τον Ιούλιο του 2019 η κυβέρνησή του είχε αυτό που κάθε υπουργός Ενέργειας ισχυρίζεται ότι του λείπει: χρόνο. Κυβέρνησε στη ανάκαμψη μετά την πανδημία, στον πόλεμο του αερίου το 2022, σε διαδοχικές εκρήξεις τιμών και τώρα σε έναν διαταραγμένο Περσικό Κόλπο. Αυτό που παρήγαγε δεν ήταν δόγμα. Ήταν συνθήματα, φωτογραφίες και μια αλυσίδα εκ των υστέρων μπαλωμάτων.
Η ισχύς των ΑΠΕ ανακοινωνόταν σαν τα μεγαβάτ σε σλάιντ να είναι το ίδιο πράγμα με ηλεκτρόνια στις 8 το βράδυ τον Ιανουάριο. Η αποθήκευση, οι ενισχύσεις δικτύου και η σταθερή εφεδρεία ήταν πάντα το επόμενο πρόγραμμα.
Τα εργαλεία κρίσης έφταναν από την τηλεόραση: μια τιμή πετρελαίου θέρμανσης που πρώτα αιωρήθηκε κοντά στα 2 ευρώ ώστε οτιδήποτε κάτω από 1,75 να πουληθεί ως ανακούφιση. Μια αόριστη αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Αναφορά για «συμμετοχή» των διυλιστηρίων και ενδεχόμενο πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, λεπτομέρειες την επόμενη εβδομάδα.
Πέρσι τον χειμώνα το πετρέλαιο θέρμανσης ξεκίνησε κοντά στο 1,10 ευρώ. Αυτό δεν είναι ετοιμότητα. Είναι διαχείριση εντυπώσεων πάνω σε ένα κοινό που θα πληρώσει και πάλι το μάρμαρο.
- Η ιστορία του φόρου κατανάλωσης είναι το πιο ανέντιμο μέρος του άλλοθι. Τα ελληνικά νοικοκυριά δεν πληρώνουν ευρωπαϊκούς μέσους όρους στην αντλία. Πληρώνουν ειδικό φόρο κατανάλωσης 75 λεπτά το λίτρο στην βενζίνη και έπειτα ΦΠΑ 24% πάνω στη φουσκωμένη βάση. Πάνω από το μισό λίτρο είναι κράτος. Το ίδιο αρχιτεκτόνημα σηκώνουν το ντίζελ και το πετρέλαιο θέρμανσης.
Ο Μητσοτάκης λέει τώρα ότι ο ΕΦΚ δεν μπορεί να μειωθεί «μονομερώς» χωρίς να βρεθούν αλλού τα έσοδα. Αυτή η πρόταση είναι πολιτική προτίμηση ντυμένη με νόμο της φύσης. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες θέτουν κατώτατα όρια, όχι το ελληνικό ταβάνι.
Στον προηγούμενο ενεργειακό πόλεμο άλλες πρωτεύουσες χρησιμοποίησαν το περιθώριο που είχαν: χαμηλότερο ΦΠΑ στο ρεύμα και το αέριο, προσωρινές ελαφρύνσεις στον ΕΦΚ, στοχευμένα παγώματα. Η Αθήνα κράτησε τον υψηλό φόρο επειδή ο προϋπολογισμός αγαπά έναν σιωπηλό φόρο που ανεβαίνει αυτόματα όταν ανεβαίνει το αργό, και επειδή η κουλτούρα της Πράσινης Συμφωνίας αντιμετωπίζει την ακριβή ενέργεια ως διδακτικό εργαλείο.
Ο ίδιος πρωθυπουργός που δεν αγγίζει τον φόρο που πολλαπλασιάζει κάθε εισαγόμενο σοκ θα ανακοινώσει μείωση της τιμής ρεύματος κατά 30% έως το 2029 — παρηγοριά με ημερομηνία ασφαλή μετά τον επερχόμενο χειμώνα — και ψαλίδισμα 50% σε μία κλίμακα ΥΚΩ που εξοικονομεί σε ένα τυπικό νοικοκυριό περίπου ένα ευρώ τον μήνα. Αυτό δεν είναι ενεργειακή πολιτική. Είναι αριθμητική φτιαγμένη για να μοιάζει με πολιτική.
Χειρότερη από τον φόρο ήταν η κατεδάφιση του μοναδικού περιουσιακού στοιχείου που θα μπορούσε να μετρήσει αυτόν τον χειμώνα. Ο λιγνίτης ήταν βρώμικος, ακριβός στο ETS και αντιδημοφιλής στα δυτικά σαλόνια. Ήταν όμως ελληνικός, αποθηκεύσιμος και ήδη χτισμένος. Το 2019 ο Μητσοτάκης πήγε στον ΟΗΕ και δεσμεύθηκε να τον σκοτώσει. Το χρονοδιάγραμμα επισπεύσθηκε έπειτα για να μοιάζει η κυβέρνηση με πρωτοπόρο του κλίματος.
Το 2022, όταν οι εισαγωγές εκτοξεύθηκαν, ακόμη και ο πρωθυπουργός παραδέχθηκε ότι η χώρα είχε ξοδέψει δισεκατομμύρια σε αέριο που κανονικά θα κόστιζε ένα κλάσμα, και ότι η παράταση λειτουργίας λιγνιτικών μονάδων είχε εξοικονομήσει στους καταναλωτές της τάξης των 700 εκατομμυρίων ευρώ. Το μάθημα αγνοήθηκε.
Τον Φεβρουάριο του 2023, στην Πτολεμαΐδα, αποκάλεσε τη νέα μονάδα στρατηγική εφεδρεία μετά το 2028 και ασπίδα ασφάλειας. Δύο χρόνια αργότερα η ίδια ναυαρχίδα βγαίνει από τον λιγνίτη και ετοιμάζεται για μετατροπή σε εισαγόμενο αέριο — με επιπλέον κόστος, μετά από περίπου 1,5 δισ. ευρώ για μια μονάδα που έκαψε λιγνίτη μόλις λίγες εμπορικές σεζόν. Ο Άγιος Δημήτριος, κάποτε ο μεγαλύτερος σταθμός της χώρας, έχει ήδη σβήσει.
- Στη Δυτική Μακεδονία λέγεται ότι όποιος μιλάει για λιγνίτη «λέει ψέματα». Το επιχειρησιακό ψέμα είναι άλλο: ότι μια χώρα με ισχνή αποθήκευση, ημιτελείς διασυνδέσεις και χωρίς πυρηνικό στόλο μπορεί να αποσύρει το τελευταίο σταθερό εγχώριο καύσιμο με ημερολόγιο κύρους και να ονομάζει το αποτέλεσμα ασφάλεια.
Τίποτε από αυτά δεν απαιτούσε συμφωνία στις Βρυξέλλες, μόνο μια κυβέρνηση που αντιμετώπισε τη χορογραφία του ευρωπαϊκού κλίματος ως υποκατάστατο εθνικής στρατηγικής. Η αγορά άνθρακα της Επιτροπής, η πολιτική της απόσυρσης και τα κονδύλια Δίκαιης Μετάβασης έκαναν την κηδεία εύκολη στη χρηματοδότηση και δύσκολη στην αντίσταση. Ο Μητσοτάκης δεν αντιστάθηκε. Επιτάχυνε.
Έπειτα χρησιμοποίησε την «Ευρώπη» ως εξήγηση για φόρους που δεν μείωνε και ως φόντο μιας πράσινης ιστορίας επιτυχίας που αφήνει τα νοικοκυριά εκτεθειμένα τη στιγμή που χτυπιέται ένας αγωγός στην έρημο κάποιου άλλου.
- Τον επερχόμενο χειμώνα οι Ευρωπαίοι πολίτες θα μετράνε τη θέρμανση και θα βλέπουν τον πληθωρισμό να τρώει μισθούς. Οι Έλληνες πολίτες θα το κάνουν με φορολογικό σύστημα που φουσκώνει κάθε λίτρο, με μείγμα ηλεκτροπαραγωγής που δεν περιλαμβάνει πλέον το καύσιμο κάτω από το δικό τους έδαφος, και με κυβέρνηση που είχε σχεδόν οκτώ χρόνια να φτιάξει σχέδιο κρίσης και αντί γι’ αυτό έφτιαξε σειρά ανακοινώσεων.
Η ειδοποίηση της Σαουδικής Αραβίας είναι προειδοποίηση για τον κόσμο όπως είναι. Η ενεργειακή «πολιτική» της κυβέρνησης Μητσοτάκη, είναι ετυμηγορία για τον κόσμο όπως επέμενε εκείνος ότι έπρεπε να είναι. Ξήλωσε το ανάχωμα, κράτησε τον φόρο, ανέβαλε το φθηνό ρεύμα για το 2029 και άφησε την κοινωνία με συνθήματα. Το κρύο δεν διαβάζει Δελτία Τύπου.
*Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική
