2 μήνες επίδομα ανεργίας και μετά πίσω στην εξαθλίωση

Γράφει: Ο Μιχάλης Χαιρετάκης

Η πρόταση του Κου Μαρινάκη για το επίδομα ανεργίας

Ο Παύλος Μαρινάκης δεν είναι ένας βουλευτής που πέταξε μια ιδέα σε ένα πάνελ και την επόμενη ημέρα μπορούσε να την αποδώσει στην ένταση της συζήτησης. Είναι κυβερνητικός εκπρόσωπος και υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, δικηγόρος και ένας από τους πολιτικούς που βρίσκονται θεσμικά πλησιέστερα στο Μέγαρο Μαξίμου. Και η φράση του δεν ήταν αμφίσημη.

Είπε ότι, κατά την προσωπική του άποψη, το επίδομα ανεργίας πρέπει να επανεξεταστεί «από το μηδέν», ότι δεν θεωρεί πως πρέπει να χορηγείται για περισσότερο από δύο μήνες και ότι αυτή είναι μια θέση που θέλει να διεκδικήσει πολιτικά μετά τις εκλογές. Πρόσθεσε επίσης ότι η λογική του είναι, μετά από ένα διάστημα, το επίδομα ανεργίας να μετατρέπεται σε επιδότηση εργασίας, με το κράτος να καλύπτει ασφαλιστικές εισφορές επιχειρήσεων.

Αυτό έχει σημασία για έναν πολύ απλό λόγο. Δεν πρόκειται για κάποιον πολιτικά αφελή άνθρωπο που αγνοεί τι σημαίνει μια τέτοια δήλωση. Ο Μαρινάκης γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμη των λέξεων και γνωρίζει επίσης ότι το «δύο μήνες και τέλος» δεν είναι ακριβώς η φράση που επιλέγει κάποιος για να χαϊδέψει αυτιά λίγο πριν από μια εκλογική περίοδο. Παρ’ όλα αυτά δεν την απέσυρε ως ατυχές λεκτικό ολίσθημα. Την επανέλαβε, την εξήγησε και είπε ότι θέλει να τη διεκδικήσει μετά τις εκλογές. Λίγες ημέρες αργότερα διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει σήμερα νομοθετική πρωτοβουλία στον ορίζοντα και ότι εκφράστηκε εκτός των κυβερνητικών του αρμοδιοτήτων.

Ακριβώς εδώ γεννάται η πολιτική απορία. Γιατί ένας τόσο έμπειρος στην επικοινωνία κυβερνητικός εκπρόσωπος επιλέγει μόνος του να ανοίξει ένα μέτωπο που μπορεί να δυσαρεστήσει ανέργους, εποχικούς εργαζομένους και οικογένειες που γνωρίζουν πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί μια δουλειά; Είναι πράγματι απλώς μια προσωπική ιδεολογική θέση; Είναι δοκιμή αντιδράσεων για μια συζήτηση που κάποιοι θα ήθελαν να ανοίξει μετά τις εκλογές;

Θεωρεί ότι η θέση αυτή απευθύνεται σε άλλο ακροατήριο και το πολιτικό κέρδος υπερβαίνει το κόστος; Ή γνωρίζει ότι ο ίδιος δεν θα χρειαστεί να εκτεθεί με τον συνηθισμένο τρόπο στην κρίση του σταυρού, για παράδειγμα επειδή μπορεί να ακολουθήσει άλλη εκλογική διαδρομή;

Δεν υπάρχει δημόσιο στοιχείο που να απαντά σε αυτά. Υπάρχει όμως το γεγονός που προκαλεί τις ερωτήσεις: ένας άνθρωπος που δύσκολα θα περιέγραφε κανείς ως απρόσεκτο στην πολιτική επικοινωνία διάλεξε συνειδητά αυτή τη θέση, αυτή τη στιγμή, και δήλωσε ότι θέλει να τη συνεχίσει και μετά τις εκλογές.

Το επιχείρημα πάνω στο οποίο τη στηρίζει είναι ότι η ανεργία έχει πλέον μειωθεί πολύ και ότι οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό. Εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας, επειδή πριν αποφασίσουμε πόσους μήνες «δικαιούται» ένας άνεργος να προστατεύεται, πρέπει να δούμε τι ακριβώς σημαίνει όταν ακούμε ότι η ανεργία έχει πέσει στο 8,5%.

Η Ελλάδα είναι χώρα με τεράστια εποχικότητα λόγω τουρισμού. Αν κάποιος συγκρίνει έναν χειμωνιάτικο μήνα με τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο, μπορεί να φτιάξει σχεδόν όποια εικόνα θέλει. Γι’ αυτό η καθαρότερη σύγκριση είναι Φεβρουάριος με Φεβρουάριο, κάθε χρόνο.

Τα στοιχεία ΟΑΕΔ και ΔΥΠΑ για τους εγγεγραμμένους ανέργους τον Φεβρουάριο κάθε χρόνου είναι τα εξής:

Η ΔΥΠΑ επιβεβαιώνει, μεταξύ άλλων, 1.101.441 εγγεγραμμένους τον Φεβρουάριο του 2022, 1.017.056 το 2024, 960.134 το 2025 και 903.928 το 2026. Η επίσημη σειρά της ΕΛΣΤΑΤ δίνει για τον Φεβρουάριο του 2026 εποχικά διορθωμένο ποσοστό 8,5%, έναντι 9,2% έναν χρόνο νωρίτερα.

Το παράλογο;

Αρκεί να κοιτάξει κανείς το 2012 και το 2026. Η επίσημη στατιστική ανεργία πηγαίνει από 22,4 % στο 8,5%. Πρόκειται για πτώση περίπου 62% στο ποσοστό. Στο μητρώο όμως οι 770.369 εγγεγραμμένοι γίνονται 903.928. Αυξηση περίπου 17.3%. Μαγική εικόνα δηλαδή.

Οι δύο σειρές δεν μετρούν το ίδιο πράγμα και γι’ αυτό δεν περιμένει κανείς να ταυτίζονται. Αλλά όταν η μία χρησιμοποιείται πολιτικά για να στηρίξει τη θέση ότι η ανεργία περίπου έπαψε να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, η τεράστια απόσταση απαιτεί εξήγηση.

Και εδώ χρειάζεται να καταλάβουμε τι ακριβώς είναι το περίφημο ποσοστό της ΕΛΣΤΑΤ. Όποιος παρακολουθεί πολιτικές δημοσκοπήσεις γνωρίζει ήδη τη βασική αρχή. Καμία εταιρεία δεν ρωτά δέκα εκατομμύρια Έλληνες τι θα ψηφίσουν. Επιλέγει ένα δείγμα, θέτει συγκεκριμένες ερωτήσεις, ταξινομεί τις απαντήσεις, εφαρμόζει στατιστικές σταθμίσεις και από αυτό το δείγμα εκτιμά τι συμβαίνει στον συνολικό πληθυσμό.

Γι’ αυτό βλέπουμε δημοσκοπήσεις της ίδιας περιόδου να δίνουν διαφορετικά ποσοστά στα ίδια κόμματα με τεράστια απόκλιση. Η διαφορά μπορεί να προκύψει από το δείγμα, τη στάθμιση, τη χρονική στιγμή, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο τίθεται ή ταξινομείται μια απάντηση.

Η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού δεν είναι κομματική δημοσκόπηση και ακολουθεί εναρμονισμένους ευρωπαϊκούς κανόνες. Η βασική αρχή της μέτρησης όμως είναι επίσης δειγματοληπτική. Δεν απογράφει έναν προς έναν όλους τους ανθρώπους χωρίς εργασία.

Συλλέγει απαντήσεις από επιλεγμένα νοικοκυριά και από αυτές παράγονται στατιστικές εκτιμήσεις για το σύνολο του πληθυσμού. Το 8,5% λοιπόν δεν είναι αποτέλεσμα μιας εθνικής καταμέτρησης ανέργων. Είναι αποτέλεσμα έρευνας, ορισμών και στατιστικής αναγωγής. Η ΔΥΠΑ, αντίθετα, έχει μπροστά της διοικητικό μητρώο συγκεκριμένων ανθρώπων που έχουν εγγραφεί ως άνεργοι.

Οι ορισμοί έχουν επίσης σημασία. Στη διεθνή μεθοδολογία της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού κάποιος που εργάστηκε ακόμη και για πολύ περιορισμένο χρόνο μέσα στην εβδομάδα αναφοράς μπορεί να καταταχθεί στους απασχολούμενους. Αυτή είναι μια χρήσιμη μεθοδολογία όταν θέλεις διεθνώς συγκρίσιμα δεδομένα. Δεν σημαίνει όμως ότι ο άνθρωπος αυτός απέκτησε κανονική, σταθερή εργασία ή ότι μπορεί να ζήσει από το εισόδημά του.

Η στατιστική κατηγορία «απασχολούμενος» και η καθημερινή πραγματικότητα «έχω δουλειά που με συντηρεί» δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.

Φανταστείτε το απλούστερο παράδειγμα. Ένας άνθρωπος είναι χωρίς δουλειά και ένα απόγευμα βοηθά τον πατέρα του στην οικογενειακή δραστηριότητα. Δεν απέκτησε ξαφνικά επαγγελματική ασφάλεια ούτε εξαφανίστηκε το πρόβλημα του εισοδήματός του. Η κοινωνική πραγματικότητα δεν αλλάζει επειδή ένας στατιστικός ορισμός πρέπει αναγκαστικά να τον τοποθετήσει κάπου.

Αν αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε περιστασιακή δραστηριότητα σαν πλήρη λύση της ανεργίας, στο τέλος θα φτάσουμε στο κωμικοτραγικό σημείο να θεωρούμε ότι για να βοηθήσει κάποιος τον πατέρα του για μια μέρα πρέπει πρώτα να ιδρύσει ατομική επιχείρηση για να μη χαλάσει η στατιστική εικόνα.

Ακόμη και με το σημερινό αυστηρότερο μητρώο, η ΔΥΠΑ είχε τον Φεβρουάριο του 2026 903.928 εγγεγραμμένους. Από αυτούς οι 412.601, δηλαδή το 45,6%, ήταν εγγεγραμμένοι για τουλάχιστον έναν χρόνο. Σχεδόν ένας στους δύο. Οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι μια στιγμιαία στατιστική διακύμανση ανάμεσα σε δύο δουλειές.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το ίδιο το επίδομα. Από τους 903.928 εγγεγραμμένους πληρώθηκαν τον συγκεκριμένο μήνα 258.684 επιδοτούμενοι άνεργοι. Δηλαδή περίπου 29% του συνολικού μητρώου. Περισσότεροι από επτά στους δέκα εγγεγραμμένους δεν εμφανίζονται καν ως επιδοτούμενοι εκείνον τον μήνα. Η εικόνα μιας τεράστιας μάζας ανθρώπων που κάθεται επειδή την πληρώνει το κράτος δεν προκύπτει από τα στοιχεία της ίδιας της ΔΥΠΑ.

Και οι αριθμοί του τουρισμού είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικοί. Από τους 258.684 επιδοτούμενους του Φεβρουαρίου 2026, οι 124.256 ήταν εποχικοί εργαζόμενοι τουριστικών επαγγελμάτων. Σχεδόν οι μισοί. Τον Φεβρουάριο του 2025 ήταν 122.094 και το 2024 114.837.

Εδώ η πρόταση των δύο μηνών συναντά την πραγματικότητα της ίδιας της ελληνικής οικονομίας. Η χώρα ζητά από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να στηρίξουν μια τεράστια τουριστική περίοδο. Θέλει μάγειρες, σερβιτόρους, καμαριέρες, οδηγούς, τεχνικούς και υπαλλήλους υποδοχής διαθέσιμους όταν ανοίγουν οι μονάδες. Σε πολλές περιπτώσεις οι άνθρωποι αυτοί δουλεύουν εξαντλητικά για μήνες ακριβώς επειδή η δουλειά πρέπει να συμπυκνωθεί μέσα στη σεζόν.

Δεν μπορείς να χτίζεις οικονομία πάνω στην εποχικότητα και μετά να συμπεριφέρεσαι στον εποχικό εργαζόμενο σαν να ευθύνεται εκείνος επειδή η επιχείρηση κλείνει τον χειμώνα.

Αν ένας τέτοιος εργαζόμενος ξέρει ότι στο τέλος της σεζόν έχει μπροστά του μόλις δύο μήνες προστασίας και μετά τίποτα, η απολύτως λογική οικονομική αντίδραση μπορεί να μην είναι να περιμένει την επόμενη άνοιξη στην Κρήτη ή στη Ρόδο. Μπορεί να είναι να πάρει μια βαλίτσα και να πάει στη Γερμανία, στην Αυστρία ή στην Ολλανδία όπου μπορεί να βρει δωδεκάμηνη απασχόληση. Και την επόμενη άνοιξη θα επιστρέψουμε στο γνωστό παράπονο ότι «δεν βρίσκουμε εργατικά χέρια».

Στην περίπτωση αυτή το επίδομα ανεργίας δεν λειτουργεί μόνο ως προστασία του εργαζομένου. Λειτουργεί έμμεσα και ως μηχανισμός που επιτρέπει σε ένα εποχικό παραγωγικό μοντέλο να διατηρεί ανθρώπινο δυναμικό στη χώρα μέχρι την επόμενη περίοδο εργασίας. Αν κόψεις αυτή τη γέφυρα, πρέπει τουλάχιστον να εξετάσεις τι θα συμβεί στην άλλη άκρη της.

Υπάρχει και ένα ακόμη σημείο που εξαφανίζεται από τη συζήτηση. Το επίδομα ανεργίας δεν είναι χριστουγεννιάτικο δώρο από τον εκάστοτε πρωθυπουργό. Είναι ασφαλιστική παροχή. Για να αποκτήσει κάποιος δικαίωμα σε αυτήν πρέπει να έχει εργαστεί και να έχουν καταβληθεί οι σχετικές εισφορές. Δεν διαθέτει έναν προσωπικό λογαριασμό στη ΔΥΠΑ όπου βρίσκονται φυλαγμένα τα δικά του χαρτονομίσματα, αλλά συμμετέχει σε έναν συλλογικό ασφαλιστικό μηχανισμό που υπάρχει ακριβώς για τον κίνδυνο να χάσει τη δουλειά του.

Αν λοιπόν το σύστημα δεν λειτουργεί καλά, η πρώτη ερώτηση δεν θα έπρεπε να είναι πόσο γρηγορότερα μπορούμε να κόψουμε την παροχή. Θα έπρεπε να είναι γιατί δεν λειτουργεί καλά.

Το κράτος διοικεί τεράστιους ασφαλιστικούς, υγειονομικούς και εργασιακούς οργανισμούς. Αν θεωρεί ότι σπαταλώνται χρήματα, ότι οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς ή ότι οι υπηρεσίες δεν καταφέρνουν να επανεντάξουν γρήγορα ανθρώπους στην αγορά εργασίας, τότε υπάρχει μια πολύ πιο απαιτητική λύση: πραγματική διοίκηση. Ικανοί μάνατζερ, συγκεκριμένοι στόχοι, μετρήσιμη απόδοση, αξιολόγηση διοικήσεων και απομάκρυνση όσων αμείβονται καλά αλλά αποτυγχάνουν στα αποτελέσματα. Η περικοπή μιας ασφαλιστικής παροχής είναι πολύ ευκολότερη από το να κάνεις ένα δημόσιο σύστημα αποτελεσματικό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και καλύτερη διοίκηση.

Η ελληνική αγορά εργασίας έχει επίσης ένα πρόβλημα που δεν λύνεται απλώς επειδή αυξήθηκε ο αριθμός των θέσεων. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «υπάρχει δουλειά» και στο «υπάρχει δουλειά με την οποία μπορείς να ζήσεις». Ένας κατώτατος μισθός που καταλήγει να γίνεται ο συνηθισμένος μισθός για ολοένα περισσότερες θέσεις, η δηλωμένη μερική απασχόληση που δεν συμπίπτει πάντοτε με τις πραγματικές ώρες εργασίας, οι απλήρωτες ή κρυμμένες υπερωρίες και το υψηλό συνολικό βάρος φόρων και εισφορών πάνω στην εργασία δεν διορθώνονται πιέζοντας περισσότερο τον άνεργο. Αντίθετα, όσο μικρότερη είναι η δυνατότητά του να περιμένει μια αξιοπρεπή θέση, τόσο μικρότερη γίνεται και η διαπραγματευτική του δύναμη.

Αυτό έχει σημασία για την ίδια τη φιλοσοφία της πρότασης. Όταν αφαιρείς γρήγορα το εισόδημα από έναν άνεργο, πράγματι μπορείς να τον κάνεις να αποδεχθεί γρηγορότερα μια θέση. Δεν αποδεικνύεις όμως ότι βρήκε καλύτερη δουλειά. Μπορεί απλώς να τον ανάγκασες να δεχθεί την πρώτη διαθέσιμη. Αν αυτό γίνει σε μεγάλη κλίμακα, δεν δημιουργείς υποχρεωτικά μια πιο παραγωγική αγορά εργασίας. Μπορεί να δημιουργήσεις μια μάζα ανθρώπων που αλλάζει συνεχώς χαμηλόμισθες θέσεις επειδή ποτέ δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ψάξει κάτι καλύτερο.

Υπάρχει τέλος μια λογική αντίφαση στο ίδιο το επιχείρημα «η ανεργία έπεσε, άρα πρέπει να μειώσουμε το επίδομα».

Αν η ανεργία έχει πράγματι πέσει τόσο πολύ και οι άνθρωποι βρίσκουν τόσο εύκολα δουλειά, τότε οι περισσότεροι άνεργοι θα παίρνουν το επίδομα για μικρό χρονικό διάστημα έτσι κι αλλιώς. Θα προσλαμβάνονται και η παροχή θα διακόπτεται. Πού ακριβώς βρίσκεται λοιπόν το μεγάλο κόστος που απαιτεί οριζόντιο περιορισμό στους δύο μήνες;

Και αν οι άνεργοι είναι πλέον πολύ λιγότεροι, τότε το συνολικό κόστος του συστήματος θα έπρεπε να έχει γίνει περισσότερο διαχειρίσιμο, όχι λιγότερο.

Αν πάλι τα χρήματα χρειάζονται για κάποιον άλλο δημοσιονομικό λόγο, αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά και να αποδειχθεί. Υπάρχουν πολλές πιθανές κρατικές πιέσεις, από αυξημένες κοινωνικές και μεταναστευτικές δαπάνες μέχρι αμυντικές δεσμεύσεις, την υποστήριξη της Ουκρανίας ή τις δημοσιονομικές ανάγκες των επόμενων ετών. Δεν υπάρχει σήμερα δημόσιο στοιχείο που να συνδέει τη συγκεκριμένη πρόταση με κάποιο από αυτά. Γι’ αυτό και το ερώτημα παραμένει: ποιο ακριβώς πρόβλημα επιχειρεί να λύσει η περικοπή στους δύο μήνες;

Ο ίδιος ο Μαρινάκης έχει δώσει τη δική του απάντηση: θεωρεί ότι η χώρα έχει χαμηλή ανεργία, ότι οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό και ότι μετά από ένα διάστημα η επιδότηση της ανεργίας θα μπορούσε να μετατρέπεται σε επιδότηση της εργασίας μέσω ασφαλιστικών εισφορών των επιχειρήσεων. Αυτή είναι μια σαφής πολιτική και οικονομική θέση.

Αλλά ακριβώς επειδή είναι σαφής, πρέπει να κριθεί πάνω στους πραγματικούς αριθμούς.

Τον Φεβρουάριο του 2026 η ΕΛΣΤΑΤ έδινε ανεργία 8,5%. Την ίδια στιγμή η ΔΥΠΑ είχε στο μητρώο της 903.928 ανθρώπους. Οι 412.601 βρίσκονταν εκεί τουλάχιστον έναν χρόνο. Μόνο 258.684 πληρώθηκαν ως επιδοτούμενοι και σχεδόν οι μισοί από αυτούς ήταν εποχικοί του τουρισμού.

Το 2019 η στατιστική ανεργία ήταν 19,2% και οι εγγεγραμμένοι 949.385. Επτά χρόνια αργότερα το ποσοστό έχει πέσει στο 8,5%, αλλά οι εγγεγραμμένοι είναι ακόμη 903.928.

Αυτή η απόσταση δεν αποδεικνύει από μόνη της τι πρέπει να γίνει με το επίδομα. Αποδεικνύει όμως ότι το «η ανεργία έπεσε, άρα δύο μήνες αρκούν» είναι πολύ φτωχό επιχείρημα για μια τόσο σοβαρή αλλαγή.

Και μένει τελικά η πρώτη πολιτική απορία.

Ο Παύλος Μαρινάκης γνωρίζει επικοινωνία, γνωρίζει πολιτική και γνωρίζει ότι τέτοιες φράσεις δεν εξαφανίζονται μετά τη συνέντευξη. Δεν χρειάζεται κανείς να τον θεωρεί ούτε αφελή ούτε επιρρεπή σε τυχαία αυτογκόλ για να παρατηρήσει το προφανές: λίγο πριν από μια εκλογική περίοδο επέλεξε να ανοίξει μόνος του μια συζήτηση που δύσκολα θεωρείται εκλογικά ανώδυνη, την υπερασπίστηκε και είπε ότι θέλει να τη διεκδικήσει μετά τις εκλογές.

Γιατί;

Αν ήταν απλώς μια προσωπική ιδεολογική εμμονή, είναι μια εξαιρετικά ασυνήθιστη στιγμή για να την κάνεις κεντρικό πολιτικό θέμα όταν η δουλειά σου είναι η κυβερνητική επικοινωνία. Αν είναι δοκιμή αντιδράσεων, τότε η συζήτηση έχει ήδη αρχίσει. Αν ο ίδιος γνωρίζει ότι δεν θα χρειαστεί να διεκδικήσει ξανά την πολιτική του επιβίωση με τον συνηθισμένο τρόπο, αυτό θα εξηγούσε την άνεση με την οποία αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος, αλλά σήμερα δεν έχουμε τέτοιο δεδομένο.

Μένει λοιπόν αυτό που βλέπουμε μπροστά μας: ένας από τους πιο κεντρικούς ανθρώπους του κυβερνητικού μηχανισμού άνοιξε συνειδητά το θέμα, χωρίς να υπάρχει ανακοινωμένη κυβερνητική νομοθετική πρωτοβουλία, και δεν έκανε πίσω από την ουσία της πρότασής του παρά τις αντιδράσεις , ακόμα και από βουλευτές του ίδιου κόμματος.

Σε έναν πολιτικό που ξέρει πολύ καλά τι λέει και γιατί το λέει και που μέχρι σήμερα δεν είχε υποστηρίξει ποτέ ακραίες κοινωνικά προτάσεις, αυτό είναι τουλάχιστον πιο ενδιαφέρον από μια απλή «προσωπική άποψη».