by Πηγή: https://www.israelhayom.com
Γράφει: Ο Shay Gal*
Για δεκαετίες, το F‑16 συμβόλιζε την δυτική υπεροχή. Αυτή την εβδομάδα, αυτή η παραδοχή κατέρρευσε σε έναν διάδρομο στο Μογκαντίσου, με την Τουρκία να πετά F‑16 αμερικανικής προέλευσης στη Σομαλία υπό την ετικέτα της αντιτρομοκρατίας.
Υπήρχε λοιπόν μια γενική παραδοχή, ότι τα όπλα αυτά θα χρησιμοποιούνταν για το συμφέρον της συμμαχίας και υπό την πειθαρχεία αυτής της συμμαχίας. Την περασμένη εβδομάδα, αυτή η παραδοχή κατέρρευσε σε έναν διάδρομο στο Μογκαντίσου, με την Τουρκία να πετά F‑16 αμερικανικής προέλευσης στη Σομαλία υπό την ετικέτα της αντιτρομοκρατίας.
Αυτό ήταν ένα τεστ επιβολής. Το ζήτημα δεν είναι πλέον η προμήθεια αλλά το επιχειρησιακό δόγμα: αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους εξακολουθούν να επιβάλλουν τους κανόνες που διέπουν τη δική τους αεροπορική ισχύ ή αν αυτοί οι κανόνες υπάρχουν πλέον μόνο στα χαρτιά, καθώς η Άγκυρα δείχνει ότι μπορεί να αναδιατάσσει αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη σε αμφισβητούμενα θέατρα κατά βούληση, χωρίς περιορισμό ή συνέπεια. Η χρονική στιγμή ήταν σκόπιμη.
Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδη από το Ισραήλ διέκοψε μια ισορροπία που η Τουρκία οικοδομεί εδώ και μια δεκαετία στο Κέρας της Αφρικής. Ο Ερντογάν καταδίκασε την κίνηση μέσα σε λίγες ημέρες. Ακολούθησε διπλωματική ευθυγράμμιση. Η άφιξη των μαχητικών ήταν το κινητικό της υπόβαθρο. Το ακροατήριο είναι ευρύτερο: η Σομαλιλάνδη, οι πιθανοί μιμητές και η ίδια η Ουάσιγκτον. Γι’ αυτό το πρόβλημα των F‑16 είναι πιο σοβαρό από τους S‑400. Το ένα ήταν συναλλαγή. Το άλλο είναι επιχειρησιακό δόγμα στραμμένο προς συμμάχους.
Στο Αιγαίο, η βία έχει κανονικοποιηθεί. Οι ελληνικές αρχές έχουν τεκμηριώσει επανειλημμένες παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου και κανόνων αεροπλοΐας από τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένων F‑16. Δεν πρόκειται για τοπικούς ισχυρισμούς. Το μοτίβο καταγράφεται σε ολόκληρες τις περιοχές πληροφοριών πτήσης Αθηνών και Λευκωσίας και έχει κατατεθεί στα Ηνωμένα Έθνη, με έγγραφα του Συμβουλίου Ασφαλείας και της Γενικής Συνέλευσης να περιγράφουν μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα. Δεν είναι λεκτική διαμάχη για ναυτικά μίλια. Είναι η συστηματική διάβρωση της εναέριας κυριαρχίας ενός κράτους‑μέλους του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης από άλλο κράτος‑μέλος του ΝΑΤΟ, με τη χρήση πλατφορμών που συντηρούνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, οι ρωσικές παραβιάσεις του εναέριου χώρου κρατών‑μελών του ΝΑΤΟ μετριούνται σε μονοψήφιους αριθμούς. Οι τουρκικές παραβιάσεις εναντίον ενός μόνο συμμάχου ανέρχονται σε εκατοντάδες.
Πάνω από την Κύπρο, η Τουρκία δεν αμφισβητεί πολιτική. Αμφισβητεί τον χάρτη. Τουρκικά F‑16 έχουν επανειλημμένα εισέλθει στον κυπριακό εναέριο χώρο και στις περιοχές πληροφοριών πτήσης χωρίς άδεια, συμπεριλαμβανομένων διελεύσεων σε χαμηλό ύψος κοντά σε ευαίσθητες γραμμές. Όταν τέτοια αεροσκάφη επιχειρούν επίσης από το κατεχόμενο βόρειο τμήμα, αυτό δεν αποτελεί πλέον οριακή παραβίαση. Είναι κυριαρχία που επιβάλλεται δια της βίας, προβολή ισχύος από έδαφος που τα Ηνωμένα Έθνη αναγνωρίζουν ως κατεχόμενο. Η αεροπορική ισχύς «ξεπλένεται» μέσω της κατοχής. Γι’ αυτό αυτά τα περιστατικά βρίσκονται στο αρχείο του ΟΗΕ: επίμονη εναέρια καταναγκαστική πίεση, όχι περιστασιακή τριβή.
Τα ίδια αεροσκάφη στηρίζουν την καταναγκαστική εκστρατεία της Τουρκίας εναντίον κουρδικών κοινοτήτων. Στη βόρεια Συρία και το βόρειο Ιράκ, τα πλήγματα F‑16 επιβάλλουν διασυνοριακά τετελεσμένα, συχνά κοντά σε κατοικημένες περιοχές, με επανειλημμένες αναφορές για θύματα αμάχων. Στο εσωτερικό της Τουρκίας, η εναέρια εκφοβιστική ισχύς έχει κατά καιρούς στοχεύσει επαρχίες με κουρδική πλειοψηφία, σβήνοντας τη γραμμή ανάμεσα στην αντιτρομοκρατία και τη συλλογική τιμωρία Τούρκων πολιτών κουρδικής καταγωγής. Η Άγκυρα το αποκαλεί αυτοάμυνα. Στην πράξη, είναι αεροπορική ισχύς που χρησιμοποιείται για να πειθαρχήσει έναν λαό, να ποινικοποιήσει πολιτική ταυτότητα και να επιβάλει υπακοή από τον αέρα, αντικαθιστώντας τον νόμο με τη βία.
Η τουρκία ακολουθεί την ίδια τακτική και με την Λιβύη ακολουθεί. Η Τουρκία παρενέβη αποφασιστικά σε έναν εμφύλιο πόλεμο βάσει αμφισβητούμενων συμφωνιών, παραβίασε διεθνείς περιορισμούς οπλισμού και αναδιαμόρφωσε την ισορροπία δυνάμεων επί του εδάφους. Οι εκθέσεις του ΟΗΕ και οι ευρωπαϊκές αποστολές παρακολούθησης έχουν επανειλημμένα επισημάνει παραβιάσεις του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, που διευκολύνθηκαν μέσω εναέριων διαδρόμων και συνεχούς αερομεταφοράς. Τα μη επανδρωμένα συστήματα είχαν εξέχουσα θέση, αλλά το δόγμα παρέμεινε αμετάβλητο: αεροπορική ισχύς ως πολιτική μηχανική, όχι νόμιμη άμυνα έσχατης ανάγκης.
Η Σομαλία ολοκληρώνει το τόξο. Εδώ και χρόνια, η Τουρκία οικοδομεί σκληρή ισχύ εκεί: μόνιμη στρατιωτική βάση, αποστολές εκπαίδευσης, πολιτική ευθυγράμμιση και ενεργειακές φιλοδοξίες. Η άφιξη των F‑16 δεν είναι επεισόδιο αντιτρομοκρατίας. Είναι το εκτεθειμένο άκρο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου στο οποίο η στρατιωτική παρουσία, η διπλωματική πίεση και η οικονομική τοποθέτηση συγκλίνουν υπό την ομπρέλα της αεροπορικής ισχύος.
Εδώ είναι που αποτυγχάνει η δυτική επιβολή. Στην πράξη, η παρακολούθηση τελικής χρήσης καταγράφει την κατοχή, όχι τη λειτουργική χρήση. Ακόμη και οι αμερικανικές αξιολογήσεις εποπτείας αναγνωρίζουν ότι οι υφιστάμενοι μηχανισμοί δεν έχουν σχεδιαστεί για να εντοπίζουν μη εξουσιοδοτημένη επιχειρησιακή αξιοποίηση αμερικανικών αμυντικών συστημάτων. Το κενό είναι πολιτικό, όχι τεχνικό, αφήνοντας την κακή χρήση ατεκμηρίωτη, αταξινόμητη και ατιμώρητη.
Η μόχλευση δεν τελειώνει με την παράδοση. Το προηγούμενο του Πακιστάν το αποδεικνύει. Η Ουάσιγκτον πάγωσε παραδόσεις F‑16, συνέδεσε τη συντήρηση με όρους και έδεσε την παρακολούθηση απευθείας με την επιχειρησιακή συμμόρφωση. Η επιβολή τελικής χρήσης εφαρμόστηκε μέσω συντήρησης, αναβαθμίσεων και πρόσβασης.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο συμμαχίας που αγγίζει την αυτοϋπονόμευση. Τουρκικά F‑16 υπερασπίζονται τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ στη Ρουμανία και την Εσθονία, ενώ η ευρύτερη τουρκική αεροπορική στάση αντιμετωπίζει την ελληνική και κυπριακή κυριαρχία ως διαπραγματεύσιμη. Τα ίδια αεροσκάφη. Τα ίδια πληρώματα. Η ίδια υποστήριξη. Άμυνα στην ανατολή. Καταναγκασμός στον νότο.
Νομικά, δεν υπάρχει ασάφεια. Οι αμερικανικές μεταβιβάσεις οπλικών συστημάτων δεσμεύονται σε συγκεκριμένο σκοπό. Τα αμυντικά μέσα παρέχονται για εσωτερική ασφάλεια, νόμιμη αυτοάμυνα και συλλογική ασφάλεια βάσει δεσμευτικών συμφωνιών FMS. Η τελική χρήση αποτελεί όρο. Όταν F‑16 αμερικανικής προέλευσης χρησιμοποιούνται για καταναγκαστικές υπερπτήσεις, συστηματική πίεση κυριαρχίας και εκφοβισμό εταίρων, αυτό υπερβαίνει τη διπλωματία και μετατρέπεται σε πρόκληση προς τα θεμέλια του αμερικανικού καθεστώτος μεταφοράς οπλικών συστημάτων.
Η Ουάσιγκτον διαθέτει εργαλεία. Η υποστήριξη μπορεί να τεθεί υπό όρους ή να ανασταλεί, συμπεριλαμβανομένων αναβαθμίσεων, λογισμικού αποστολής και συντήρησης. Το Κογκρέσο έχει δοκιμάσει αυτούς τους μοχλούς, συμπεριλαμβανομένου του πλαισίου Τουρκίας‑Ελλάδας. Ο ισχυρισμός ότι η μόχλευση τελειώνει με την παράδοση δεν αντέχει σε έλεγχο.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να είναι θεατής. Δεν πρόκειται για διμερές ζήτημα. Ο ελληνικός και κυπριακός εναέριος χώρος αποτελούν το εξωτερικό αεροπορικό σύνορο της Ευρώπης και επιχειρησιακό χώρο του ΝΑΤΟ. Η ασάφεια είναι το νόμισμα που εκμεταλλεύεται η Άγκυρα. Η άρση της είναι ευρωπαϊκή ευθύνη.
Το ζήτημα των F‑35 επανέρχεται, και το αντανακλαστικό είναι γνώριμο: επίλυση του θέματος των S‑400 και διατήρηση της Τουρκίας αγκυρωμένης στη Δύση. Αυτό το αντανακλαστικό είναι λανθασμένο. Οι S‑400 ήταν σύμπτωμα. Το βασικό πρόβλημα είναι το επιχειρησιακό δόγμα. Ο μελλοντικός στόλος stealth της Τουρκίας δεν προορίζεται για αντιπαράθεση με τη Ρωσία ή το Ιράν, με τα οποία η Άγκυρα διατηρεί λειτουργικές διευθετήσεις μέσω ενέργειας, εμπορίου, αποσυμφόρησης στη Συρία και της διαδικασίας της Αστάνα. Τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς θα χρησιμοποιούνταν εκεί όπου η Τουρκία ήδη ασκεί πίεση: πάνω από την Ελλάδα και την Κύπρο, εναντίον άλλων εταίρων των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο, και ρητά εναντίον του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένου του συριακού εναέριου χώρου και της Ανατολικής Μεσογείου. Το Ισραήλ διαβάζει αυτό το μοτίβο. Η Ελλάδα ζει υπό αυτό. Με αυτή την πορεία, μια τέτοια αναμέτρηση μοιάζει ολοένα και περισσότερο ζήτημα χρονισμού παρά ενδεχόμενο, και η Ιερουσαλήμ προσαρμόζει αναλόγως τη στάση της.
Το Μογκαντίσου είναι το σημείο απόδειξης. Η δυτική σιωπή έχει μετατραπεί σε επιχειρησιακή ικανότητα. Το ζήτημα δεν είναι πλέον η πρόσβαση στα F‑35, αλλά πόσο γρήγορα τα τουρκικά F‑16 θα στερηθούν την επιχειρησιακή βιωσιμότητα. Οι σχετικές προετοιμασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Γι’ αυτό η ιστορία των F‑16 είναι η πραγματική ιστορία των F‑35. Δοκιμάζει αν οι κανόνες εξακολουθούν να ισχύουν όταν η επιβολή τους είναι άβολη, αν η συμμαχία σημαίνει κοινή άμυνα ή κοινή υλικοτεχνική υποστήριξη, και αν η κυριαρχία παραμένει αρχή και όχι διαπραγματευτικό χαρτί.
Όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί πραγματικά η Ουάσιγκτον ξέρουν πού θα κριθεί αυτό: όχι σε προεδρικές συνομιλίες, αλλά στο Κογκρέσο, το Πεντάγωνο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και την αλυσίδα υποστήριξης, με την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ ήδη παρούσες.
*Ειδικός στη διεθνή πολιτική, τη διαχείριση κρίσεων και τη στρατηγική επικοινωνία, συνεργαζόμενος με κυβερνήσεις και φορείς χάραξης πολιτικής παγκοσμίως σε ζητήματα δυναμικής ισχύος, κινδύνου και λήψης αποφάσεων υψηλού επιπέδου.
