by Το 2011 κατά την διάρκεια της Αραβικής άνοιξης ξέσπασε εξέγερση κατά της κυβέρνησης Μουαμάρ Καντάφι. Τον Οκτώβριο του ιδίου έτους το πλήθος συνέλαβε τον Καντάφι και τον σκότωσε με βίαιο τρόπο. Το γεγονός αυτό δημιούργησε κενό εξουσίας το οποίο καλύφθηκε από πολιτοφυλακές και φυλετικές διαμάχες. Έτσι η χώρα διαιρέθηκε στα δυο. Το πλούσιο δυτικό τμήμα με έδρα την Τρίπολη και το ανατολικό τμήμα με έδρα την Τομπρούκ, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του πετρελαίου. Το δυτικό τμήμα τελεί υπό τον Φάγεζ αλ-Σάρατζ και αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ ως νόμιμη κυβέρνηση. Και το ανατολικό τμήμα τελεί υπό τον Στρατάρχη Χαφτάρ και δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν για την ενοποίηση και την δημιουργία μεταβατικής κυβέρνησης το 2020, οι πολιτικές διαφωνίες οδήγησαν στην συνέχιση της διχοτόμησης. Η διαίρεση αυτή έχει και γεωγραφικές – κοινωνικοπολιτικές ρίζες καθώς η Λιβύη παραδοσιακά αποτελείται από τρεις περιοχές, την Τριπολίτιδα, την Κυρηναική και την Φεζάν, με διαφορετικές κοινωνικές δομές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες που δυσκολεύουν την ενοποίηση της χώρα. Μέσα σε αυτό το χαοτικό περιβάλλον η τουρκία βρήκε την ευκαιρία να υπογράψει το 2019 με την επίσημη κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης, μια συμφωνία η οποία επί της ουσίας οριοθετούσε ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, χωρίς ωστόσο να λαμβάνει υπόψιν της τα ελληνικά νησιά μεταξύ των οποίων και την Κρήτη. Η κυβέρνηση όμως του Στρατάρχη Χαφτάρ, που εδρεύει στο Τομπρούκ δεν αναγνώρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ η Ελλάδα κατάγγειλε την εν λόγω συμφωνία ως παράνομη. Αυτό που έπρεπε να κάνει τότε η Ελλάδα και δεν το έκανε ήταν να υποστηρίξει τον Χαφτάρ στρατιωτικά και οικονομικά.
Την 16 Ιανουαρίου του 2020 ο Στρατάρχης Χαφτάρ επισκέφθηκε την Αθήνα. Την επόμενη ημέρα συνάντησε τον τότε Υπουργό Εξωτερικών κύριο Νικόλαο Δένδια και τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας τον κύριο Κυριάκο Μητσοτάκη. Αυτή η αιφνιδιαστική επίσκεψη του Λίβυου στρατάρχη στην Ελλάδα έγινε λίγο πριν από τη Διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή 19 Ιανουαρίου 2020. Τον στρατάρχη συνόδευε στην Αθήνα ο αρχηγός του λιβυκού στόλου ναύαρχος Φάρατζ ελ Μαχντάουι, ο οποίος είναι απόφοιτος της Ελληνικής Σχολής Ναυτικών Δοκίμων. Στην διάσκεψη του Βερολίνου συμμετείχαν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Τουρκία, η Ιταλία και η Γαλλία. Στόχος της, ήταν ο περιορισμός της ανάμειξης ξένων δυνάμεων που τροφοδοτούν την σύρραξη και η δημιουργία των προϋποθέσεων για την επανάληψη του ενδολιβυκού διαλόγου.
Η Τουρκία επέλεξε να υποστηρίξει την κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Φάγεζ αλ-Σάρατζ και ανακοίνωσε την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στο πλευρό της κατά των δυνάμεων του στρατηγού Χαφτάρ, του ισχυρού άνδρα της Βεγγάζης.
Τον Φεβρουάριο του 2024, το εφετείο της Τρίπολης στη Λιβύη ακύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο για κοινή έρευνα για υδρογονάνθρακες καθώς, η προσωρινή κυβέρνηση της χώρας «δεν έχει την δικαιοδοσία να υπογράφει συμφωνίες που αφορούν την κυριαρχία του κράτους, την εκμετάλλευση φυσικών πόρων, χωρίς την εξουσιοδότηση και την έγκριση του κοινοβουλίου».
Η χώρα μας απέφυγε να πάρει το μέρος του Χαφτάρ και να τον υποστηρίξει. Η τουρκία εκμεταλλευόμενη το κενό που άφησε η Ελλάδα, κατάφερε να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με την Ανατολική Λιβύη και τον Χαφτάρ, παρέχοντας κυρίως στρατιωτική και οικονομική συνεργασία. Στον τομέα της στρατιωτικής συνεργασίας ο γιος του Χαφτάρ, Αντιστράτηγος Σαντάμ Χαφτάρ, και αρχηγός των χερσαίων δυνάμεων του Λιβυκού Εθνικού Στρατού που ελέγχει την ανατολική Λιβύη, επισκέφθηκε πρόσφατα την Άγκυρα και εξέτασε τουρκικά drones και αμυντικά συστήματα. Η Τουρκία επίσης χρησιμοποιώντας την ισχυρή παρουσία στη Λιβύη προσφέρει διπλωματική στήριξη στον Χαφτάρ, ο οποίος αναζητά τρόπους να εδραιώσει την εξουσία του. Στον οικονομικό τομέα η Άγκυρα έχει εκφράσει ενδιαφέρον για γεωτρήσεις στη Λιβύη, κάτι που μπορεί να ωφελήσει οικονομικά την Ανατολική Λιβύη. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι αλλαγή της στάσης του Στρατάρχη Χαφτάρ, ο οποίος στο παρελθόν απέρριψε το Τουρκολιβυκό μνημόνιο, και η προσέγγιση του στα τουρκικά συμφέροντα.
Η αλλαγή στάσης του Χαφτάρ μόνο τυχαία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Αντανακλά μια ρεαλιστική προσέγγιση στις διεθνείς σχέσεις, όπου ο Χαφτάρ αποδέχεται τα στρατιωτικά και οικονομικά ανταλλάγματα που του προσφέρει η Τουρκία. Αν η συνεργασία αυτή προχωρήσει, μπορεί να ανατρέψει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε μια τέτοια περίπτωση η Ελλάδα θα πρέπει να αλλάξει άμεσα τη στρατηγική της, εστιάζοντας στη διεθνή υποστήριξη και στις διμερείς συνεργασίες. Στον διπλωματικό τομέα η Αθήνα μπορεί να πιέσει περαιτέρω την Ε.Ε.και τις ΗΠΑ ώστε να τοποθετηθούν ξεκάθαρα ενάντια στο μνημόνιο. Μπορεί να προσεγγίσει άλλες πολιτικές δυνάμεις στη Λιβύη, ιδιαίτερα όσες αντιτίθενται στην τουρκική επιρροή. Τέλος μπορεί να απευθυνθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για να αμφισβητήσει την εγκυρότητα της συμφωνίας.
Στον στρατιωτικό τομέα θα μπορούσε έστω και καθυστερημένα να αναβαθμίσει την στρατιωτική παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω ασκήσεων και ενίσχυσης των συμμαχιών με χώρες όπως η Γαλλία και η Αίγυπτος. Θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την συνεργασία της με τις χώρες που έχουν κοινά συμφέροντα στην περιοχή, ειδικά σε ζητήματα ασφάλειας.
Στον οικονομικό τομέα θα μπορούσε να αξιοποιήσει Ελληνικούς και Κυπριακούς ενεργειακούς πόρους ώστε να δημιουργήσει αντίβαρο στις τουρκικές ενέργειες και διεκδικήσεις. Επιπλέον θα μπορούσε να αναλάβει επενδυτικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των οικονομικών δεσμών με τη Λιβύη, ώστε να περιοριστεί η τουρκική επιρροή μέσω οικονομικών συμφωνιών.
Ο έτερος σημαντικός παίχτης στην περιοχή είναι η Αίγυπτος η οποία έχει εκφράσει έντονη αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς θεωρεί ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αίγυπτος αναμένεται να εντείνει τις πιέσεις προς τη Λιβύη, ειδικά προς τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ώστε να μην κυρώσει το μνημόνιο. Στον στρατιωτική τομέα και στην περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει να εφαρμόσει τη συμφωνία μέσω γεωτρήσεων, η Αίγυπτος μπορεί να αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή. Επιπλέον η Αίγυπτος έχει ήδη υπογράψει συμφωνία με την Ελλάδα για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, η οποία ακυρώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ακόμα η Αίγυπτος μπορεί να ζητήσει παρέμβαση από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ, ώστε να αποτρέψει την εφαρμογή της συμφωνίας. Η κατάσταση είναι ρευστή, αλλά η Αίγυπτος φαίνεται αποφασισμένη να αντιδράσει δυναμικά.
