by Πηγή: https://www.aei.org
Γράφει: Ο Δρ. Michael Rubin*
Λίγες ημέρες πριν από το ξέσπασμα του πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, το Πεντάγωνο απομάκρυνε το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού του από την Αεροπορική Βάση Αλ-Ουντέιντ στο Κατάρ. Η αποχώρηση αυτή έβαλε τέλος σε μια παρουσία ενός τετάρτου του αιώνα, η οποία είχε ξεκινήσει μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Η προθυμία του Κατάρ να επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια στη βάση για να φιλοξενήσει τις αμερικανικές δυνάμεις οδήγησε το Πεντάγωνο, μέσα σε λίγα μόλις χρόνια, να μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών του από τη Σαουδική Αραβία στο Κατάρ. Για τη Ντόχα, το τίμημα άξιζε. Η παρουσία των Αμερικανών δεν προσέφερε μόνο κύρος· το Κατάρ χρησιμοποίησε επίσης αυτή την παρουσία ως ένα είδος «άδειας απαλλαγής από ευθύνη», ώστε να αποφεύγει την λογοδοσία για την καλλιέργεια εξτρεμιστικών και τρομοκρατικών ομάδων σε ολόκληρη την περιοχή.
Διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις είδαν το Πεντάγωνο να αγκαλιάζει τέτοιες προσφορές φιλοξενίας βάσεων, συχνά θέτοντας τα δικά του γραφειοκρατικά συμφέροντα πάνω από την ευρύτερη εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Διαδοχικοί υπουργοί Άμυνας υιοθετούσαν μια βάση —ιδίως όταν δεν απαιτούνταν καταβολή μισθώματος— χωρίς να εξετάζουν τα κίνητρα της χώρας υποδοχής. Στη συνέχεια συμβούλευαν να μην υπάρξει αντίδραση στις προκλήσεις αυτής της χώρας, μήπως τεθεί σε κίνδυνο η δυνατότητα χρήσης μιας «δωρεάν» βάσης.
Το Κατάρ δεν ήταν η μόνη χώρα που αξιοποίησε μια αμερικανική βάση ως ασπίδα ασυλίας. Στα τέλη του 20ού αιώνα, οι σαουδαραβικές αρχές φιλοξενούσαν αμερικανικές δυνάμεις την ίδια στιγμή που Σαουδάραβες αξιωματούχοι συνωμοτούσαν με την αλ Κάιντα για να σκοτώσουν Αμερικανούς. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετέτρεψε την Τουρκία σε κρατικό χορηγό τρομοκρατίας, υποστηρίζοντας ομάδες που εκτείνονται από τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ έως την αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος, ενώ το Πεντάγωνο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ παρείχαν κάλυψη από φόβο μήπως χάσουν την πρόσβαση στην Αεροπορική Βάση του Ιντσιρλίκ.
Σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, ωστόσο, η ύπαρξη αμερικανικών βάσεων έχει αποδειχθεί περισσότερο βάρος παρά πλεονέκτημα. Πριν από τις συγκρούσεις των ΗΠΑ με το Ιράν τον Ιούνιο του 2025 και τον Μάρτιο του 2026, οι ΗΠΑ εκκένωσαν το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού τους από τις βάσεις τους στο Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν και το Ιράκ. Όσα συστήματα Patriot κι αν αναπτύξουν οι ΗΠΑ, τα αμερικανικά στρατεύματα που σταθμεύουν τόσο κοντά στο μέτωπο θα παραμένουν ευάλωτα σε βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ακόμη και όταν η ευαλωτότητα του προσωπικού δεν αποτελεί το πρόβλημα, η ύπαρξη βάσεων στη Μέση Ανατολή και την Τουρκία δίνει στις χώρες υποδοχής ένα de facto δικαίωμα βέτο στις επιχειρήσεις. Όταν οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την Επιχείρηση Enduring Freedom για την εκδίωξη των Ταλιμπάν από το Αφγανιστάν μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 από την αλ Κάιντα, το Ομάν αρνήθηκε να επιτρέψει στην Αμερικανική Αεροπορία να διεξάγει επιχειρήσεις από το αεροδρόμιό του. Ακόμη και όταν η Μουσκάτ άλλαξε στάση, συχνά ειδοποιούσε τους Ταλιμπάν για τις επικείμενες επιθέσεις. Η Τουρκία απέρριψε τη χρήση του Ιντσιρλίκ κατά τον Πόλεμο του Ιράκ το 2003 και, πιο πρόσφατα, τόσο η Τουρκία όσο και το Κατάρ απαγόρευσαν αμερικανικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν.
Όταν ο πόλεμος με το Ιράν τελικά λήξει, το Πεντάγωνο θα πρέπει να επανεξετάσει συνολικά την παρουσία βάσεων στην περιοχή. Ενώ οι ναυτικές εγκαταστάσεις στη Μανάμα και το Τζεμπέλ Άλι θα παραμείνουν κρίσιμες —και ενώ το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν υπεύθυνους οικοδεσπότες— η διατήρηση άλλων βάσεων ενδέχεται να προκαλεί περισσότερο κακό παρά καλό. Αντί να υποχωρεί στις απαιτήσεις της Τουρκίας, οι ΗΠΑ θα πρέπει να βασιστούν στην Ελλάδα και την Κύπρο. Αντί να παραμένουν στη Σαουδική Αραβία και το Ομάν, οι ΗΠΑ θα πρέπει να επεκταθούν στη Σομαλιλάνδη.
Ούτε είναι απαραίτητο να υπάρχει μία προς μία ανταλλαγή βάσεων. Ο αμερικανικός στρατός μετακινήθηκε στον Περσικό Κόλπο το 1971, όταν οι Βρετανοί εκκένωσαν τις βάσεις τους λόγω συρρίκνωσης του στρατηγικού τους οράματος και της προθυμίας τους να προβάλουν ισχύ. Ήρθε πλέον η ώρα οι ΗΠΑ να πράξουν το ίδιο, χωρίς όμως να απεμπολήσουν την ικανότητα προβολής ισχύος. Τα αμερικανικά αεροσκάφη σήμερα διαθέτουν μεγαλύτερη εμβέλεια, ενώ τα αμφίβια πλοία εφόδου που μεταφέρουν F‑35 και Osprey καθιστούν πολλές βάσεις παρωχημένες.
Ο χάρτης των αμερικανικών βάσεων του Πενταγώνου πρέπει να αντανακλά τις πραγματικότητες του 21ου αιώνα και όχι τα κατάλοιπα του 20ού. Το εθνικό συμφέρον απαιτεί οι βάσεις να υπηρετούν σαφείς στόχους και να μην συνοδεύονται από επιφυλάξεις ούτε να περιορίζουν τη διπλωματική δράση όταν οι χώρες υποδοχής εκτρέπονται.
*Ο Δρ. Michael Rubin έχει διδακτορικό και μεταπτυχιακό στην ιστορία από το Πανεπιστήμιο Yale, όπου απέκτησε επίσης πτυχίο στη βιολογία.
Ανώτερος συνεργάτης στο American Enterprise Institute, όπου ειδικεύεται στο Ιράν, την Τουρκία και την ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Είναι συγγραφέας και συν-επιμελητής αρκετών βιβλίων που διερευνούν τη διπλωματία, την ιρανική ιστορία, τον αραβικό πολιτισμό.
