by Γράφει: Ο Σχης (εα) Δημήτριος Κωνσταντινίδης*
Θυμάμαι σαν νεαρός Ανθυπίλαρχος διάφορους ανώτερους Αξιωματικούς να χρησιμοποιούν την παροιμία “Το μοναστήρι να είναι καλά και από καλόγερους ένα σωρό”. Το έλεγαν αυτό σαν απάντηση σε όσους υπέβαλαν παραίτηση για οποιονδήποτε λόγο, θέλοντας να πούνε ότι ο Στρατός δεν στεναχωριέται εάν κάποιος φύγει. Έχουμε πάρα πολλούς να τον αντικαταστήσουμε. Εκείνη την εποχή επίσης είχα πολλές απορίες. Μία εξ αυτών ήταν γιατί οι περισσότεροι ανώτατοι Αξιωματικοί ήταν αχυράνθρωποι περιορισμένης αντιληπτικής ικανότητας; Πολλά χρόνια αργότερα ένας Αρχιλοχίας με ρώτησε “Γιατί όταν οι Αξιωματικοί μπαίνετε μέσα σε μαύρο αυτοκίνητο ξεχνάτε τα πάντα;”. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθώς και στην νεανικά μου ερωτήματα είναι πολλή απλή. Από τον βαθμό του Ταξιάρχου και μετά οι Αξιωματικοί παύουν να είναι Αξιωματικοί και μετατρέπονται σε πολιτικούς. Οι οποίοι όσο συνεχίζουν να προάγονται τόσο περισσότερο προσομοιάζουν τους πολιτικούς και τόσο λιγότερο τους Αξιωματικούς. Και τόσο περισσότερο υιοθετούν πολιτικές μεθόδους, προκειμένου να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα που κάνουν. Η μοναδική τους διαφορά είναι ότι φοράνε στολή και μεταφέρουν τις εντολές και αποφάσεις του Υπουργού στο στρατιωτικό προσωπικό.
Με αυτόν ακριβώς τον ρόλο και σαν ένας νέος βουλευτής καλοχαιρέτας ο κύριος ΑΓΕΣ επισκέφθηκε στις 13 Μαρ 26 την Σχολή Πολέμου του Στρατού Ξηράς προκειμένου να πείσει τους Αξιωματικούς αλλά κυρίως τους Υπαξιωματικούς ότι το νομοσχέδιο Δένδια είναι για το καλό τους. Στην συνέχεια ζήτησε από τους Υπαξιωματικούς να βγουν από την αίθουσα για να μιλήσει μόνο στους Αξιωματικούς, δημιουργώντας με αυτό τον τρόπο διακρίσεις και διχασμό. Και ούτε λίγο ούτε πολύ, χαρακτήρισε τους Υπαξιωματικούς αχάριστους αφού ο κύριος Υπουργός τους έδωσε αύξηση μισθού και δωρεάν στέγαση και αυτοί δεν είναι ευχαριστημένοι. Προφανώς τους έδιωξε από την αίθουσα γιατί δεν μπορούσε να τους κοιτάξει στα μάτια. Καταλαβαίνει ότι το νομοσχέδιο είναι λάθος. Γνωρίζει ότι η δήλωση του Υπουργού για κατασκευή κατοικιών είναι μελλοντική, αβέβαιη και δεν σημαίνει απολύτως τίποτα, αλλά πρέπει να στηρίξει τον πολιτικό του προϊστάμενο γιατί το ένα χέρι νίβει το άλλο και τα δυο το πρόσωπο. Γνωρίζει επίσης ότι ούτε το 5% των στελεχών δεν μένει σε Στρατιωτικά Οικήματα πληρώνοντας ένα συμβολικό ποσό και όχι δωρεάν. Όταν δε ο κύριος Αρχηγός αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο παραιτήσεων, είπε «Άμα παραιτηθούν, έχουμε βρει λύση. Θα κάνουμε υπαξιωματικούς από τους οπλίτες θητείας. Θα βγάζουμε από τους ΛΥΒ». Με αυτή τη φράση ο κύριος Αρχηγός ΓΕΣ επανέλαβε με απειλητικό τόνο το μοναστήρι να είναι καλά και από καλόγερους θα βρούμε από τους ΛΥΒ. Γιατί όμως είναι λάθος η νοοτροπία του μοναστηριού; Και τι κάνουν οι μεγάλες επιχειρήσεις;
Το τμήμα ανθρωπίνων πόρων των μεγάλων επιχειρήσεων διαθέτει λογιστήριο ανθρώπινου δυναμικού. Το λογιστήριο αυτό δίνει μια τιμή σε κάθε υπάλληλο και λέει ότι εάν χάσω αυτό τον υπάλληλο θα μου κοστίσει τόσα χρήματα. Έτσι εάν το κόστος απώλειας αυτού του ανθρώπου είναι πολύ μεγάλο η εταιρεία θα κάνει ότι μπορεί για να μην τον χάσει. Άρα εάν φύγει κάποιος ικανός η εταιρία δεν θα κλείσει, αλλά σίγουρα θα μειωθεί η ανταγωνιστικότητα και τα κέρδη της. Για να δούμε πόσο σημαντικά μπορεί να είναι τα στελέχη μιας επιχείρησης για την επιχείρηση ή τον οργανισμό, θα αναφέρω το παράδειγμα του ιδρυτή της NVDA Jensen Huang. Ο Huang εργαζόταν ως σχεδιαστής μικροεπεξεργαστών στην AMD. To 1985 έφυγε από την εταιρία και το 1993 ίδρυσε την NVDA η οποία σήμερα είναι ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής της AMD. Θέλετε κα άλλο παράδειγμα;
Οι παλαιότεροι σίγουρα θυμούνται την εταιρία kodak. Η εταιρία ιδρύθηκε το 1884 από τον George Eastman. Η επιτυχία της Kodak ήταν τεράστια και βασίστηκε σε μια τεχνολογική καινοτομία, η οποία επέτρεψε την μεταφορά των παλαιών φωτογραφικών υγρών πλακών σε ένα ξηρό περιστρεφόμενο μικρό κύλινδρο ο οποίος ονομάστηκε φιλμ. Το 1942 η kodak έβγαλε στην αγορά το πρώτο έγχρωμο φωτογραφικό φιλμ. Το 1981 η λέξη φιλμ είχε γίνει συνώνυμο της λέξης Kodak, το λογότυπο της εταιρίας βρισκόταν σχεδόν παντού, ενώ οι πωλήσεις τον ίδιο χρόνο ανήλθαν στα 10 δις δολάρια, επιβεβαιώνοντας την άποψη της διοίκησης για την επιτυχημένη στρατηγική marketing με βάση το φιλμ. Τον ίδιο χρόνο η Sony έβγαλε την δική της ψηφιακή μηχανή αφήνοντάς πίσω την kodak. Η διοίκηση της εταιρείας, δεν αντιλήφθηκε έγκαιρα ότι ο κόσμος γίνεται ψηφιακός έτσι το 2003 άρχισε η παρακμή και μέχρι το 2007 η Kodak απέλυσε περίπου 26 χιλιάδες εργαζόμενους. Το 2012 η εταιρία χρεοκόπησε αφού πρώτα η μετοχή της κατρακύλησε στα 5 cents. Το παράδοξο είναι ότι ο πρώτος που εφεύρε την ψηφιακή μηχανή ήταν ένας ηλεκτρολόγος μηχανολόγος ο Steve Sasson, ο οποίος εργαζόταν στην Kodak και το 1975 υπέβαλε στην διοίκηση της εταιρίας την νέα του εφεύρεση˙ η απάντηση που πήρε ήταν «Μια μηχανή χωρίς φιλμ!! Χαριτωμένο αλλά μην το πεις σε κανένα». Το φαινόμενο ονομάστηκε μυωπία marketing και υπογραμμίζει την ανικανότητα ορισμένων ανθρώπων να αντιληφθούν το τι γίνεται γύρω τους. Άρα λοιπόν κύριε Αρχηγέ τα μοναστήρια, τα κάνουν οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτά και όχι οι τοίχοι. Ποια είναι όμως η αποστολή της ΣΜΥ; Μπορούν όντως οι ΛΥΒ να αντικαταστήσουν την Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών;
Αποστολή της ΣΜΥ, όπως και της ΣΣΕ, είναι να παράγει ηγήτορες. Πώς λοιπόν θα αντικαταστήσει έναν άνθρωπο που εκπαιδεύεται τρία χρόνια για να μάθει να ηγείται ανθρώπων με κάποιον που εκπαιδεύεται έναν μήνα ή δύο μήνες; Ας υποθέσουμε όμως ότι με αξιοκρατικά κριτήρια θα επιλέξουν τους ικανότερους και ότι δεν θα υπάρχουν πολιτικές παρεμβάσεις, αφού οι υποψήφιοι των ΛΥΒ δεν περνάνε από πανελλήνιες εξετάσεις όπως αυτοί της ΣΜΥ. Για να καλυφθούν όλες οι αναγκαίες θέσεις που προβλέπει ο ΠΟΥ θα πρέπει αυτοί οι άνθρωποι ή να υπηρετούν πολύ μεγαλύτερη θητεία ή να μονιμοποιηθούν. Ας υποθέσουμε όμως ότι υπηρετούν μεγαλύτερη θητεία. Αλήθεια πιστεύει ο κύριος Αρχηγός ότι θα βρει τον αναγκαίο αριθμό υποψηφίων; Ας υποθέσουμε όμως ότι θα βρει τον αναγκαίο αριθμό. Πώς θα επιτύχει την εμπειρία; Γιατί για να γίνει κάποιος Αρχιλοχίας θα έπρεπε μέχρι σήμερα να έχει υπηρετήσει τουλάχιστον 15 χρόνια σε Μονάδες. Άρα μιλάμε για μονιμοποίηση των βαθμοφόρων των ΛΥΒ. Αν όμως μονιμοποιηθούν τότε μετά από μερικά χρόνια θα φτάσουμε στο ίδιο αδιέξοδο με το σημερινό. Και αυτό γιατί οι άνθρωποι που θα έχουν ήδη εργαστεί κάποια χρόνια θα αρχίσουν να διεκδικούν τα ίδια δικαιώματα που διεκδικούν οι σημερινοί Υπαξιωματικοί και θα έχουν δίκαιο. Δηλαδή το μόνο που θα καταφέρουμε είναι μια τρύπα στο νερό, πετώντας το μπαλάκι των ευθυνών στο μέλλον. Ποιες όμως θα είναι οι συνέπειες αυτής της απόφασης; Μήπως ένας καλύτερος Στρατός; Ένας Στρατός που θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του σύγχρονου πολέμου των drones; Είναι οι μεταρρυθμίσεις αυτές προς την κατάλληλη κατεύθυνση; Μαθαίνουμε από τα λάθη του παρελθόντος;
Υπήρξε λοιπόν στο παρελθόν, Αρχηγός ο οποίος αποφάσισε ότι θα ήταν καλύτερο να αντικαταστήσει τους έμπειρους διαχειριστές που έβγαιναν από την ΣΜΥ με έφεδρους Αξιωματικούς Υλικού Πολέμου. Έτσι άνθρωποι με μηδενική εμπειρία αναλάμβαναν την διαχείριση Μονάδων για μερικούς μήνες και μετά απολύονταν ή μετατίθονταν σε άλλη Μονάδα. Κατά συνέπεια, φτάσαμε στο σημείο να έχουμε διαχειριστές που δεν είχαν ιδέα πόσα και τι υλικά είχε η Μονάδα. Πώς να χρεώσουν ή να διαγράψουν υλικά. Όχι γιατί ήταν ηλίθιοι αλλά γιατί δεν είχαν εμπειρία. Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά, και μετά από μερικά χρόνια παλινδρομήσεων επιστρέψαμε στο παλαιότερο σύστημα. Τι θα γίνει λοιπόν εάν μετά από μερικά χρόνια διαπιστώσουν ότι κάνανε λάθος; Πόσα χρόνια θα χρειαστούν για να διορθωθεί το λάθος; Πόσα χρόνια χρειάζονται για να δημιουργήσει κουλτούρα ένας Στρατός; Και πόσο σημαντική είναι αυτή;
Στην τελευταία ερώτηση απάντησε ο Βρετανός Ναύαρχος Viscount Cunningham, ο οποίος το 1941 μετά τη βαριά απώλεια πλοίων στη Μάχη της Κρήτης, αρνήθηκε να αποσύρει το βρετανικό στόλο από την επιχείρηση εκκένωσης. Λέγοντας ότι «Χρειάζονται τρία χρόνια για να χτιστεί ένα πλοίο, αλλά τριακόσια χρόνια για να δημιουργηθεί μια ναυτική κουλτούρα.» Με αυτό τον τρόπο ο εμπειροπόλεμος Ναύαρχος υπογράμμισε την αξία που έχει η διατήρηση της κουλτούρας για τις Ένοπλες Δυνάμεις, η οποία είναι απείρως σημαντικότερη από την προσωρινή απώλεια χρημάτων ή πλοίων.
Επιπλέον με την δήλωση του αυτή ο κύριος Αρχηγός δεν κατάλαβε την ζημιά που θα κάνει στις Στρατιωτικές Σχολές γενικότερα. Τα τελευταία χρόνια οι υποψήφιοι για αυτές τις σχολές βαίνουν συνεχώς μειούμενοι και οι κενές θέσεις αυξάνουν με ότι αυτό συνεπάγεται. Η αναδρομική ισχύ του νομοσχεδίου που υπερασπίζεται με τόσο πάθος θα ενισχύσει έτι περισσότερο το πρόβλημα και θα αποδείξει στην πράξη ότι μόνο οι τηλεοπτικές διαφημίσεις των Στρατιωτικών Σχολών δεν αρκούν για να αναστρέψουν την τάση. Ποιος νέος θα επιλέξει τις Στρατιωτικές Σχολές όταν θα ξέρει ότι μετά από μερικά χρόνια ο κάθε Υπουργός ή ο κάθε Αρχηγός θα μπορεί να αλλάξει την ζωή του αναδρομικά και να την κάνει χειρότερη; Μπορεί ο Κύριος Πρωθυπουργός να δήλωσε στην προχθεσινή επέτειο της 25 Μαρτίου ότι η επένδυση στις Ένοπλες Δυνάμεις δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα, οι πράξεις όμως του Υπουργού του, άλλα δείχνουν. Πέραν όμως των πρακτικών προβλημάτων που έχει αυτή η απόφαση, υπάρχει και το ζήτημα της ηγεσίας.
Ο κύρος Αρχηγός έδειξε με την συμπεριφορά του ότι δεν έχει το ηθικό θάρρος να πει όχι στον Υπουργό και ότι θυσιάζει το σωστό, στον βωμό της προσωπικής του σταδιοδρομίας. Ο ίδιος άνθρωπος που πριν μερικά χρόνια έδινε απλόχερα άγραφες άδειες σε Αξιωματικούς, Υπαξιωματικούς και οπλίτες, σήμερα τους συμπεριφέρεται σαν βατήρες για την δική του εξέλιξη και παραμονή στον βαθμό. Θεωρεί ότι δεν έχουν καν υπόσταση και ότι δίνοντας φρούδες ελπίδες, αυτοί θα πρέπει να τον ευγνωμονούν. Ξεχνώντας ότι για να γίνει αυτός Αρχηγός όλοι αυτοί οι άνθρωποι εργάστηκαν και υποστήριξαν την προσπάθεια του. Ξέχασε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος αρνήθηκε να πιει νερό, την στιγμή που δεν είχαν πει νερό όλοι οι Στρατιώτες του. Αντί λοιπόν σαν άλλος Αλέξανδρος να υπερασπιστεί τους υφισταμένους του, προτίμησε να ταχθεί στο πλευρό του υπουργού σαν βουλευτής καλοχαιρέτας. Ωραία όλα αυτά, αλλά τι θα πρέπει να κάνουμε;
Αντί λοιπόν να απειλούμε τους ικανούς ανθρώπους και κυριολεκτικά να τους ωθούμε εκτός στρατεύματος μήπως θα έπρεπε να κοιτάξουμε τα λάθη που έκανε και συνεχίζει να κάνει η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία; Αντί απλα να τοποθετούμε ονόματα σε θέσεις με βάση τις φρουρές προτιμήσεως, μήπως θα έπρεπε να επιλέγουμε τον ικανότερο για την θέση; Αντί να κοιτάζουμε βραχυπρόθεσμα προσωπικά συμφέροντα μήπως θα έπρεπε να κοιτάζουμε μακροχρόνια βελτίωση του συνόλου των Ενόπλων Δυνάμεων; Αντί να κατηγορούμε τους υφισταμένους μας, μήπως θα έπρεπε να δημιουργήσουμε ένα αξιοκρατικό σύστημα αξιολόγησης το οποίο θα επιβραβεύει τους ικανούς (ανεξαρτήτως προέλευσης) και θα αποστρατεύει τους ανίκανους ή εάν θέλετε αυτούς που δεν συμβαδίζουν με την κουλτούρα του Στρατού;
Κύριε Αρχηγέ, ξεχάστε για λίγο τον Αντιστράτηγο και θυμηθείτε τον ρομαντικό Εύελπι. Ρωτήστε τον τι θα έκανε αυτός σε αυτή την περίπτωση. Και πράξτε αυτό που θα σας πει αυτός ο κρυστάλλινος άνθρωπος που πίστευε στην Πατρίδα και το Έθνος. Αυτός που έβλεπε την εικόνα του Παύλου Μελά και δάκρυζε.
*MS National Grand Strategy, NDU Washington D.C MBA
Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
