by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Στην κλιμακούμενη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, η οποία έχει ουσιαστικά αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ — το σημείο διέλευσης που διαχειρίζεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου — ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, έχει ζητήσει από τους Ευρωπαίους συμμάχους του ΝΑΤΟ να αναπτύξουν πολεμικά πλοία και ναυτική υποστήριξη για να ανοίξουν το ζωτικό αυτό πέρασμα.
Ο Τραμπ το πλαισιώνει ως θέμα δίκαιης κατανομής βαρών, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας από τον Κόλπο, έχει πολύ περισσότερα να χάσει από τις διακοπές στις μεταφορές και τις τιμές πετρελαίου.
Οι δηλώσεις του Τραμπ είναι άμεσες και κατηγορηματικές. Σε συνέντευξή του στους Financial Times, τόνισε: «Είναι μόνο σωστό οι λαοί που επωφελούνται από τα Στενά να βοηθήσουν ώστε να μην συμβεί τίποτα κακό εκεί. Αν δεν υπάρξει ανταπόκριση ή αν αυτή είναι αρνητική, πιστεύω ότι θα είναι πολύ άσχημο για το μέλλον του ΝΑΤΟ».
Ενίσχυσε την αρχή της αμοιβαιότητας αναφερόμενος στην αμερικανική βοήθεια στην Ουκρανία: «Δεν ήμασταν υποχρεωμένοι να τους βοηθήσουμε με την Ουκρανία… Τώρα θα δούμε αν θα μας βοηθήσουν. Γιατί έχω πει εδώ και καιρό ότι εμείς θα είμαστε εκεί για αυτούς, αλλά αυτοί δεν θα είναι εκεί για εμάς». Άλλες δηλώσεις του στο Air Force One τόνισαν:
«Απαιτώ από αυτές τις χώρες να έρθουν και να προστατεύσουν το δικό τους έδαφος, διότι είναι το δικό τους έδαφος», ενώ προειδοποίησε όσους δεν βοηθήσουν ότι «Θα το θυμόμαστε».
- Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν ως επί το πλείστον αρνηθεί ή έχουν προσφέρει μόνο ασαφείς, μη δεσμευτικές απαντήσεις. Ο Γερμανός Υπουργός Άμυνας δήλωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν «δεν είναι πόλεμος του ΝΑΤΟ»· το Ηνωμένο Βασίλειο υπό τον Πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ έχει αποφύγει να στείλει πλοία σε «επικίνδυνες περιοχές», παρουσιάζοντάς το ως αποκλιμάκωση και όχι ως συλλογική αποστολή.
Η Γαλλία και άλλοι έχουν διστάσει ή έχουν απορρίψει κατηγορηματικά. Αυτό αποτελεί ακριβώς την «αρνητική ανταπόκριση» που προέβλεψε ο Τραμπ.
Οι κίνδυνοι για το μέλλον του ΝΑΤΟ είναι βαθύτατοι και πολυδιάστατοι, επιβεβαιώνοντας πλήρως τη μακροχρόνια κριτική του Τραμπ ότι η συμμαχία λειτουργεί ως «μονόδρομος».
Πρώτον, υπονομεύεται η αρχή της αμοιβαιότητας που στηρίζει τη συλλογική άμυνα. Η συνεχιζόμενη ευρωπαϊκή «δωρεάν οδήγηση» — φανερή εδώ παρά το άμεσο οικονομικό τους συμφέρον — τροφοδοτεί την αμερικανική απογοήτευση και μπορεί να δικαιολογήσει αμερικανική αποχώρηση.
Η κυβέρνηση Τραμπ ενδέχεται να μειώσει τις στρατιωτικές δυνάμεις της στην Ευρώπη, να θέσει προϋποθέσεις στο Άρθρο 5 βάσει μελλοντικής συνεργασίας ή να στρέψει πόρους προς την Ασία, αποδυναμώνοντας την κύρια αποτρεπτική ικανότητα του ΝΑΤΟ. Χωρίς αξιόπιστη αμερικανική στήριξη, η συμμαχία χάνει τη στρατιωτική της ραχοκοκαλιά.
Δεύτερον, η άρνηση δείχνει εσωτερικές ρωγμές που πλήττουν την παγκόσμια αξιοπιστία του ΝΑΤΟ. Αντίπαλοι όπως η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν βλέπουν την έλλειψη ενότητας: αν το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να συσπειρωθεί ούτε για μια περιορισμένη επιχείρηση διασφάλισης των ευρωπαϊκών ενεργειακών γραμμών, η αποφασιστικότητά του απέναντι σε υπαρξιακές απειλές — όπως νέα ρωσική επίθεση — φαίνεται κενή.
Αυτό ενθαρρύνει προκλήσεις και δοκιμάζει το Άρθρο 5 στα όριά του, επιταχύνοντας μια σπείρα απώλειας αξιοπιστίας.
Τρίτον, διαφαίνεται δομική διάσπαση. Η φιλοσοφία «Πρώτα η Αμερική» του Τραμπ, ενισχυμένη από αυτό το περιστατικό, κινδυνεύει να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε διμερείς συμφωνίες ή σε ανοιχτές απειλές αποχώρησης, όπως κατά την πρώτη του θητεία.
- Η Ευρώπη, χωρίς ενιαία αμυντική ικανότητα, θα αντιμετωπίσει μη βιώσιμες ατομικές δαπάνες και στρατηγική ευπάθεια. Ο οικονομικός πόνος από τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ — υψηλότερο κόστος ενέργειας που απομακρύνει κονδύλια από την αμυντική ετοιμότητα — εντείνει τις εντάσεις συνοχής.
Στην ουσία, η ευρωπαϊκή άρνηση πραγματοποιεί την προφητεία του Τραμπ για ένα «πολύ άσχημο» μέλλον του ΝΑΤΟ: μια συμμαχία που γίνεται άσχετη, διασπασμένη και ανίκανη να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις ασφάλειας του 21ου αιώνα.
Χωρίς αποδεδειγμένη αλληλεγγύη και κοινές θυσίες, το ΝΑΤΟ κινδυνεύει με αποσύνθεση, αφήνοντας την Ευρώπη εκτεθειμένη και τη Δύση διχασμένη. Η ενότητα και η αμοιβαιότητα παραμένουν ο μόνος δρόμος για την μακροπρόθεσμη επιβίωση της συμμαχίας.
* Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
