by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
H ολοκληρωμένη Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (FTA) μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ινδίας, που χαρακτηρίστηκε ως η “μητέρα όλων των συμφωνιών” από ηγέτες και από τις δύο πλευρές και εξαλείφει ή μειώνει δασμούς σε πάνω από το 96,6% των εμπορευόμενων αγαθών σε αξία, με την ΕΕ να καταργεί δασμούς στο 99,5% των ινδικών εξαγωγών (οι περισσότεροι σε μηδέν άμεσα) και την Ινδία να παραχωρεί στο 97,5% της εμπορικής αξίας, εάν παραβλέψει κανείς τους ασυγκράτητους πανηγυρισμούς, εμπεριέχει μια αρκετά σκοτεινή πλευρά για την Ευρώπη.
Κύριοι τομείς περιλαμβάνουν αυτοκίνητα, αλκοολούχα ποτά, υφάσματα, χημικά, μηχανήματα και ηλεκτρικό εξοπλισμό, μαζί με διατάξεις για γεωγραφικές ενδείξεις, προστασία επενδύσεων, δεσμεύσεις βιωσιμότητας και περιορισμένη κινητικότητα επαγγελματιών.
Ενώ η συμφωνία στοχεύει να διπλασιάσει τις εξαγωγές της ΕΕ προς την Ινδία μέχρι το 2032 και να δημιουργήσει μια συνδυασμένη αγορά δύο δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ενέχει σημαντικούς κινδύνους για τις ευρωπαϊκές οικονομίες και κοινωνίες μέσω εντατικοποιημένου βιομηχανικού ανταγωνισμού, διαταραχών στην αγορά εργασίας από εισροές Ινδών εργαζομένων και πιθανών εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις.
Οικονομικές Συνέπειες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία
Οι μειώσεις δασμών της FTA είναι πιθανό να εκθέσουν τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες σε σκληρό ανταγωνισμό από φθηνότερες ινδικές εισαγωγές, οδηγώντας ενδεχομένως σε εκτεταμένες απώλειες θέσεων εργασίας, κλεισίματα εργοστασίων και μειωμένα μερίδια αγοράς σε πολλαπλούς τομείς.
- Στα υφάσματα και τα ενδύματα, όπου η Ινδία έχει ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα λόγω χαμηλότερου κόστους εργασίας, η εισροή φθηνότερων αγαθών θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά τους ευρωπαϊκούς παραγωγούς σε χώρες όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία, που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλά λειτουργικά έξοδα από τιμές ενέργειας και κανονισμούς.
Αυτός ο τομέας, που απασχολεί εκατομμύρια σε όλη την Ευρώπη, μπορεί να δει αύξηση της ανεργίας καθώς οι ινδικές εξαγωγές—ενισχυμένες από άμεση πρόσβαση χωρίς δασμούς—υπονομεύουν τις τοπικές τιμές, επιδεινώνοντας τις υπάρχουσες περιφερειακές ανισότητες με ποσοστά ανεργίας σε όλη την ΕΕ γύρω στο 6-8%.
Η φαρμακευτική βιομηχανία αντιμετωπίζει παρόμοιες απειλές, καθώς η κυριαρχία της Ινδίας στα γενόσημα φάρμακα (που προμηθεύουν περίπου το 20% της παγκόσμιας αγοράς) θα μπορούσε να διαβρώσει τα έσοδα για ευρωπαϊκές εταιρείες στη Γερμανία και τη Γαλλία, όπου το υψηλό κόστος Ε&Α αντισταθμίζεται από τις τιμές πατενταρισμένων φαρμάκων.
- Οι πιθανές απώλειες ανέρχονται 10-15% για τα ευρωπαϊκά φαρμακευτικά αν τα γενόσημα πλημμυρίσουν την αγορά χωρίς ισχυρές προστασίες πνευματικής ιδιοκτησίας, αναγκάζοντας μέτρα περικοπής κόστους ή μετεγκαταστάσεις.
Στα χημικά και τα μηχανήματα, η κατάργηση μη δασμολογικών φραγμών μπορεί να επιταχύνει τις εισροές εισαγωγών από την Ινδία, διευρύνοντας το τρέχον εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ ύψους 10-15 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως και εκτρέποντας αλυσίδες εφοδιασμού μακριά από εγχώριους παραγωγούς.
- Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ζωτικής σημασίας για το βιομηχανικό ιστό της Ευρώπης, θα μπορούσαν να δυσκολευτούν με τους κανόνες προέλευσης της Ινδίας και τη συμμόρφωση, οδηγώντας σε προβλεπόμενη μείωση παραγωγής 5-10% σε υποτομείς κατά την επόμενη δεκαετία.
Ακόμη και σε τομείς όπως τα αυτοκίνητα και τα ηλεκτρονικά, όπου η ΕΕ αναμένει κέρδη εξαγωγών, οι αμοιβαίες μειώσεις δασμών σε ινδικά εξαρτήματα και τελικά προϊόντα κινδυνεύουν να πιέσουν τους ευρωπαϊκούς κατασκευαστές μέσω αυξημένου ανταγωνισμού.
Συνολικά, αυτές οι πιέσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την οικονομική ανισότητα, με τα οφέλη να ρέουν σε μεγάλες πολυεθνικές ενώ οι βιομηχανίες που ανταγωνίζονται τις εισαγωγές υποφέρουν, ενδεχομένως να σύρουν προς τα κάτω την αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ κατά 0,2 – 0,5% βραχυπρόθεσμα ελλείψει αποτελεσματικών πολιτικών προσαρμογής όπως η επανεκπαίδευση.
Κοινωνικές συνέπειες από τις εισαγωγές εργασίας
Οι διατάξεις κινητικότητας της συμφωνίας, που διευκολύνουν την ευκολότερη είσοδο Ινδών επαγγελματιών, φοιτητών και εξειδικευμένων εργαζομένων, θα μπορούσαν να πλημμυρίσουν τις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας με ανταγωνισμό χαμηλότερων μισθών, πιέζοντας μισθούς, δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνική συνοχή.
- Διατάξεις που επιτρέπουν προσωρινές βίζες εργασίας και παρατεταμένες διαμονές μετά τις σπουδές είναι έτοιμες να επιτρέψουν μια έκρηξη Ινδών ειδικών Πληροφορικής, μηχανικών και παρόχων υπηρεσιών, ενδεχομένως να μειώσουν τους μισθούς κατά 5-10% σε τομείς υψηλής ζήτησης σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία.
Αυτή η εισροή “φθηνής εργασίας” από την Ινδία—συχνά σε χαμηλότερα επίπεδα αποζημίωσης από τα ευρωπαϊκά πρότυπα—κινδυνεύει να υπονομεύσει τους τοπικούς εργαζόμενους, επιδεινώνοντας τη στασιμότητα μισθών και τις μετατοπίσεις θέσεων εργασίας σε τομείς που ήδη παλεύουν με ελλείψεις δεξιοτήτων εν μέσω λαϊκής αντίδρασης.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτό αποτελεί προδοσία της εργατικής τάξης της Ευρώπης, καθώς οι επιχειρήσεις προτιμούν την αποδοτικότητα κόστους από την εγχώρια απασχόληση, οδηγώντας σε προκλήσεις ενσωμάτωσης και υπερφορτωμένα συστήματα πρόνοιας. Οι αστικές περιοχές μπορεί να αντιμετωπίσουν πρόσθετη πίεση σε στέγαση, υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση, διευρύνοντας κοινωνικούς διχασμούς.
Σε ευρύτερη έννοια, η έμφαση του πλαισίου στην “προσωρινή” κινητικότητα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μακροπρόθεσμες δημογραφικές αλλαγές, διαβρώνοντας τα πρότυπα εργασίας και συμβάλλοντας σε κοινωνικές εντάσεις σε μια Ευρώπη που ήδη αντιμετωπίζει οξύτατο πρόβλημα.
Συνέπειες για τις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ
Η FTA θα μπορούσε να πιέσει περαιτέρω την ήδη εύθραυστη σχέση ΗΠΑ-ΕΕ, καθώς σηματοδοτεί τη στρατηγική στροφή της Ευρώπης μακριά από την διατλαντική εξάρτηση εν μέσω κλιμακούμενων εμπορικών εντάσεων. Με την εμβάθυνση των δεσμών με την Ινδία, η ΕΕ διαφοροποιεί αλυσίδες εφοδιασμού και αγορές για να αντιμετωπίσει δασμούς των ΗΠΑ, αλλά αυτή η κίνηση κινδυνεύει να εκληφθεί στην Ουάσινγκτον ως άμεση πρόκληση στην αμερικανική οικονομική κυριαρχία.
- Οι επιταχυνόμενες διαπραγματεύσεις—ωθούμενες από δασμούς 50% του Τραμπ σε ινδικά αγαθά και απειλές κατά της Ευρώπης, μπορεί να στέλνουν ένα “πολιτικό μήνυμα” κατά του αμερικανικού προστατευτισμού, αλλά είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν αντίποινα και να εμβαθύνουν το ρήγμα.
Αυτή η διαφοροποίηση, ενώ, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, προσφέρει στην ΕΕ “γεωπολιτική ασφάλιση” κατά της απρόβλεπτης των ΗΠΑ, μπορεί να περιπλέξει κοινές προσπάθειες σε παγκόσμια ζητήματα όπως ο περιορισμός της Κίνας, καθώς η Ουάσινγκτον βλέπει τη συμφωνία ως “απομάκρυνση” της Ευρώπης.
Σε μια εποχή κατακερματισμένων συμμαχιών, η συμφωνία θα μπορούσε να επιδεινώσει τη διατλαντική δυσπιστία, εμποδίζοντας ευρύτερη συνεργασία και αφήνοντας την Ευρώπη πιο απομονωμένη σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.
Συνοψίζοντας, ενώ η FTA ΕΕ-Ινδίας παρέχει δρόμους διαφοροποίησης εν μέσω παγκόσμιων αβεβαιοτήτων, οι αρνητικές της πλευρές—συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανικής διάβρωσης, πιέσεων στην αγορά εργασίας από ινδικές εισαγωγές και ενισχυμένων εντάσεων ΗΠΑ-ΕΕ—θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ανάκαμψη της Ευρώπης.
Ισχυρές στρατηγικές μετριασμού, όπως ενισχυμένες προστασίες εργαζομένων και διπλωματική προσέγγιση, θα είναι απαραίτητες για να αποφευχθεί δυσανάλογη ζημιά σε ευάλωτους τομείς και σχέσεις.
* Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
