Η Μάχη στο Ύψωμα 731: Οι Θερμοπύλες της Ηπείρου

Η μάχη στο Ύψωμα 731, από 9 έως 24 Μαρτίου 1941, υπήρξε μία από τις πιο αιματηρές και κρίσιμες συγκρούσεις του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940-41. Οι Έλληνες υπερασπιστές αντιστάθηκαν ηρωικά σε μαζικές ιταλικές επιθέσεις, εμποδίζοντας την εαρινή αντεπίθεση του Μουσολίνι.

Ιστορικό Πλαίσιο

Το μέτωπο είχε σταθεροποιηθεί στη Βόρεια Ήπειρο μετά την ελληνική αντεπίθεση του Νοεμβρίου 1940. Οι Ιταλοί, υπό πίεση, σχεδίασαν την “Εαρινή Επίθεση” (Operazione Primavera) για να σπάσουν το κέντρο του ελληνικού μετώπου κοντά στην Κλεισούρα. Ο Μουσολίνι έφτασε προσωπικά στην Αλβανία στις 2 Μαρτίου 1941, ελπίζοντας σε νίκη πριν την γερμανική επέμβαση.

Το Ύψωμα 731, υψομέτρου 731 μέτρων, ήταν στρατηγικό σημείο με θέα προς την κοιλάδα του ποταμού Βώβου. Οι Ιταλοί στόχευαν στη διάσπαση γραμμής 6 χιλιομέτρων από Γκλάβα έως Μπούμπεσι, ρίχνοντας τέσσερις μεραρχίες και δύο τάγματα “Μελανοχιτώνων”.

Δυνάμεις και Προετοιμασία

Οι Έλληνες υπερασπιστές ανήκαν αρχικά στο 2ο Τάγμα του 5ου Συντάγματος Πεζικού (Τρίκαλα-Καρδίτσα), αργότερα αντικαταστάθηκαν από άνδρες του 19ου Συντάγματος Σερρών υπό τον λοχαγό Κουτρίδη. Η VIII Μεραρχία Πεζικού και το 15ο Σύνταγμα Πεζικού έπαιξαν κεντρικό ρόλο.

Οι Ιταλοί διέθεταν υπεροπλία: 300 πυροβόλα, όλμους και αεροπορική υποστήριξη, με αρχικό βομβαρδισμό 100.000 βλημάτων σε 2,5 ώρες. Το ελληνικό πυροβολικό ήταν περιορισμένο, αλλά αποτελεσματικό σε αντεπιθέσεις.

Χρονολόγιο της Μάχης

Η μάχη ξεκίνησε στις 9 Μαρτίου 1941 με οβροντιακό κανονιοβολισμό στα υψώματα 731 και 717 (Μπρέγκου Ραπίτ). Μέχρι τις 15 Μαρτίου, οι Έλληνες απέκρουσαν επτά κύματα επιθέσεων, με μάχες σώμα με σώμα χρησιμοποιώντας χειροβομβίδες και λόγχες.

9 Μαρτίου: Πρωινός βομβαρδισμός, αποκρούονται ιταλικές επιθέσεις με βαριές απώλειες.

10-15 Μαρτίου: Συνεχείς επιθέσεις, Τάγμα Κασλά αντικαθίσταται λόγω εξάντλησης.

16-24 Μαρτίου: Νέες επιθέσεις, Έλληνες καταστρέφουν ιταλικά άρματα και διατηρούν θέσεις.

Το ύψωμα “κοντύνει” 5 μέτρα από τα βλήματα, με τηλεφωνικές γραμμές διακοπτόμενες. Οι μάχες έληξαν στις 24 Μαρτίου με ιταλική υποχώρηση.

Ήρωες και Κρίσιμες Στιγμές

Οι κύριοι ήρωες της μάχης στο Ύψωμα 731 ήταν πρωτίστως ο Ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς και ο Λοχαγός Κουτρίδης.

Δημήτριος Κασλάς

Ο Ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς, διοικητής του ΙΙ Τάγματος του 5ου Συντάγματος Πεζικού (από Τρίκαλα), ηγήθηκε της αρχικής υπεράσπισης από 9 έως 15 Μαρτίου 1941. Διέδωσε την ιστορική διαταγή: «Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρις εσχάτων. Ουδείς θα κινηθεί προς τα οπίσω». Οι άνδρες του απέκρουσαν πολλαπλές επιθέσεις, με βαριές ιταλικές απώλειες, πριν αντικατασταθεί λόγω εξάντλησης.

Λοχαγός Κουτρίδης

Ο Λοχαγός Κουτρίδης ανέλαβε την ηγεσία του 19ου Συντάγματος Πεζικού (από Σέρρες) μετά τις 15 Μαρτίου, συνεχίζοντας την αντίσταση μέχρι τις 24 Μαρτίου. Υπό την καθοδήγησή του, οι υπερασπιστές κατέστρεψαν ιταλικά άρματα και διατήρησαν το ύψωμα.

Αποτελέσματα και Σημασία

Οι Ιταλοί υπέστησαν ~11.800 απώλειες, ενώ οι Έλληνες λιγότερες, κρίνοντας την εαρινή επίθεση αποτυχημένη. Η μάχη καθυστέρησε την ιταλική προέλαση, αλλά η γερμανική εισβολή (6 Απριλίου 1941) οδήγησε σε ελληνική απόσυρση στις 12 Απριλίου.

Χαρακτηρίστηκε ως “άγνωστες Θερμοπύλες”, συμβάλλοντας στην εθνική υπερηφάνεια του Έπους του ’40. Οι Ιταλοί κατέλαβαν το ύψωμα μόνο μετά την ελληνική παράδοση.

Μνήμη και Παρακαταθήκη

Σήμερα, το Ύψωμα 731 τιμάται ως μνημείο ηρωισμού, με ντοκιμαντέρ και αναπαραστάσεις να αναβιώνουν τα γεγονότα. Η μάχη υπενθυμίζει την ελληνική αντοχή απέναντι σε υπεροπλίες.