by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Η επιλογή του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, να προχωρήσει, χωρίς να τον κατονομάσει, από το βήμα του Υπουργικού Συμβουλίου, να αντιδράσει στην πρόσφατη δήλωση του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, σχετικά με τη Σύμβαση της Chevron και την παρεμπόδιση των ερευνών στην Κάσο, αποτελεί μια αγωνιώδη προσπάθεια αποφυγής μιας καθαρής απάντησης με απόκρυψη της ουσίας, καταφεύγοντας σε αόριστες φράσεις και έμμεσες ύβρεις.
Ο κ. Σαμαράς, με την αδιαμφισβήτητη εμπειρία του σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και το διαχρονικά καταγεγραμμένο υψηλό πατριωτικό του αίσθημα, θέτει δύο καίρια ερωτήματα για την εξωτερική πολιτική και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, και ο πρωθυπουργός επιλέγει να τα αγνοήσει, χαρακτηρίζοντας τις ανησυχίες «υπερβολικές», μιλώντας για «επαγγελματίες ανησυχούντες».
Δυστυχώς, τα γεγονότα δικαιώνουν πλήρως τον πρώην πρωθυπουργό και αποκαλύπτουν την αδυναμία της προσέγγισης του Πρωθυπουργού.
Aντί να απαντήσει ουσιαστικά στα ερωτήματα του κ. Σαμαρά για τις τελευταίας στιγμής ρήτρες στη σύμβαση Ελλάδας-Chevron για έρευνες και εξορύξεις στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης, ο πρωθυπουργός περιορίστηκε σε γενικολογίες περί «άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων».
Αυτή η αοριστολογία δεν καλύπτει την πραγματικότητα:
- Οι ρήτρες, όπως αποκαλύφθηκαν, προβλέπουν «αποχώρηση της εταιρίας από μέρος που θα μπορούσε να μην αποτελεί μέρος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ», «περιοχές που η Ελληνική Δημοκρατία δεν θα διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα», «απώλεια οριοθετημένης περιοχής» και «παραίτηση, ακόμη και αν έχει προσδιοριστεί περιοχή εκμετάλλευσης».
Αυτοί οι όροι επιβεβαιώνονται από την ίδια τη σύμβαση, εγκριθείσα από το Ελεγκτικό Συνέδριο, και δεν είναι «υπερβολικές ανησυχίες» αλλά τεκμηριωμένα γεγονότα.
Πώς συμβιβάζονται αυτά με τους πανηγυρισμούς του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης, ότι η συμφωνία είναι «ψήφος εμπιστοσύνης» στις ελληνικές θέσεις;
Η Τουρκία έχει ήδη χαρακτηρίσει τις δραστηριότητες της Chevron «παράνομες», βασιζόμενη στο παράνομο τουρκολυβικό μνημόνιο που αγνοεί την Κρήτη.
- Αντί ο πρωθυπουργός να εξηγήσει, πώς αυτές οι ρήτρες δεν ανοίγουν πόρτα σε υποχωρήσεις, κρύβετε πίσω από φράσεις όπως «ασφάλεια ενάντια σε όσους αμφισβητούν». Αυτή η αποφυγή επιβεβαιώνει την ανησυχία και καθιστά αμείλικτα τα ερωτήματα.
Ο πρώην πρωθυπουργός, «Η Ελλάδα συζητάει τα κυριαρχικά της δικαιώματα; Με ποιους; Από πότε;» και ο νυν πρωθυπουργός σιωπά, επιβεβαιώνοντας ότι οι όροι νομοθετούν για πιθανή «απώλεια» περιοχών.
Για να γίνει κατανοητό επιστημονικά –με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας– γιατί αυτές οι ρήτρες συνιστούν de facto εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας και σοβαρό κίνδυνο για τα εθνικά συμφέροντα, πρέπει να λάβουμε υπόψη το πλαίσιο των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, Άρθρο 77), τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους επί της υφαλοκρηπίδας (continental shelf) είναι ipso facto και ab initio, δηλαδή υφίστανται αυτοδικαίως από την ύπαρξη της ακτής, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη οριοθέτηση ή διαπραγμάτευση για την άσκησή τους.
Η Ελλάδα, ως παράκτιο κράτος με νησιά όπως η Κρήτη, έχει πλήρη δικαιώματα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης πόρων σε αυτές τις περιοχές, βάσει τόσο του εθιμικού διεθνούς δικαίου όσο και της UNCLOS, την οποία έχει επικυρώσει (η Τουρκία δεν την έχει υπογράψει λόγω διαφωνιών στο Αιγαίο).
- Οι εν λόγω ρήτρες, ωστόσο, εισάγουν μια υπό όρους προσέγγιση: προβλέπουν αποχώρηση της Chevron αν προκύψει «απώλεια» περιοχών ή αν αυτές «δεν αποτελούν μέρος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας». Αυτό εμμέσως αναγνωρίζει την πιθανότητα αμφισβήτησης των ορίων, κάτι που αδυνατίζει την ελληνική θέση σε διεθνή fora.
Λαμβάνοντας υπόψη τις καταγεγραμμένες τουρκικές διεκδικήσεις –όπως το παράνομο τουρκολυβικό μνημόνιο, που «κόβει» την ελληνική ΑΟΖ αγνοώντας τα νησιά και διεκδικεί περιοχές νότια της Κρήτης ως τουρκική/λιβυκή υφαλοκρηπίδα– αυτές οι ρήτρες δημιουργούν προηγούμενο.
- Η Τουρκία υποστηρίζει «equitable principles» για οριοθέτηση (αντί median line από νησιά), περιορίζοντας τα δικαιώματα νησιών κοντά στην τουρκική ακτή, και θεωρεί τα ελληνικά νησιά «ειδικές περιστάσεις» που δεν παράγουν πλήρη υφαλοκρηπίδα.
Έτσι, οι ρήτρες λειτουργούν ως «παραδοχή» ότι μπορεί να χαθούν δικαιώματα, ενισχύοντας τουρκικές απαιτήσεις σε πιθανή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο (ICJ), όπου η Ελλάδα θα έπρεπε να υπερασπίζεται ipso facto δικαιώματα χωρίς υποχωρήσεις.
Ο κίνδυνος είναι διπλός:
Πρώτον, αποθαρρύνει επενδύσεις λόγω νομικής αβεβαιότητας, καθώς εταιρείες όπως η Chevron μπορεί να αποσυρθούν εύκολα, αφήνοντας την Ελλάδα εκτεθειμένη.
Δεύτερον, σε γεωπολιτικό επίπεδο, ενθαρρύνει τουρκικές προκλήσεις, όπως παρεμβάσεις σε έρευνες, καθώς η Ελλάδα φαίνεται να αποδέχεται διαπραγμάτευση κυριαρχίας – κάτι που η Τουρκία εκμεταλλεύεται, απειλώντας casus belli για επέκταση territorial waters.
Εν ολίγοις, αυτές οι ρήτρες, αντί να ενισχύουν, υπονομεύουν την εθνική κυριαρχία, δημιουργώντας νομικό προηγούμενο απώλειας δικαιωμάτων σε μια περιοχή όπου η Τουρκία διεκδικεί «κοινή» θάλασσα.
- Η αόριστη απάντηση του πρωθυπουργού, δεν αναιρεί αυτόν τον κίνδυνο – τον αγνοεί.
Στην περίπτωση της Κάσου, η δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου της Κύπρου ότι υπήρξε παρεμπόδιση ερευνών από την Τουρκία και ότι αυτές δεν ολοκληρώθηκαν έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τα λόγια του υπουργού Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτη, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι «το πρόγραμμα έρευνας ολοκληρώθηκε απολύτως και δεν υπήρξε καμία υποχώρηση».
Αντί ο πρωθυπουργός να μας διευκρινίσει αυτή την αντίφαση, που επιβεβαιώνεται από αναλύσεις και παρόμοια περιστατικά όπως η παρεμπόδιση ιταλικού πλοίου το 2024, επιλέγει να υποβαθμίσει το ζήτημα με φράσεις όπως «μην ταράζονται».
Ο κ. Σαμαράς ρωτά ευθέως: «Λέει ψέματα η Κύπρος;» Και αντί απάντησης, έχουμε επίκληση παλαιοτέρων ανακοινώσεων του ΑΔΜΗΕ που δεν καλύπτουν τις εξελίξεις.
- Αυτή η τακτική αποτελεί ξεκάθαρη απόπειρα υποβάθμισης τουρκικών προκλήσεων για χάρη «ήρεμων νερών», θυσιάζοντας την αλήθεια και τα εθνικά συμφέροντα.
Στο υπουργικό συμβούλιο, χωρίς να κατονομάσει τον κ. Σαμαρά, ο πρωθυπουργός τον χαρακτήρισε έμμεσα «επαγγελματία ανησυχούντα» και τις ανησυχίες «υπερβολικές», λέγοντας «μην ταράζονται». Αυτές οι έμμεσες ύβρεις δεν είναι επιχείρημα – είναι απόδραση από την ουσία.
Αντί να υπάρξει ουσιαστική και καθαρή εξήγηση για τις ρήτρες της Chevron ή την αντίφαση στην Κάσο, υπάρχει αποφυγή και κάλυψη πίσω από αοριστολογίες όπως «άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στην πράξη».
Αυτή η μέθοδος θυμίζει προηγούμενες αποφυγές σε ουσιαστική κριτική επί των χειρισμών στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, αποκαλύπτοντας αδυναμία αντιπαράθεσης με γεγονότα.
- Σε εθνικά ζητήματα, οι ύβρεις και η σιωπή δεν πείθουν – ενισχύουν τις αμφιβολίες. Η συγκάλυψη δεν είναι απλά δύσκολη, αλλά αδύνατη. Η δήλωση του Αντώνη Σαμαρά είναι τεκμηριωμένη και δικαιώνεται από τα γεγονότα. Οι ρήτρες της Chevron υπονομεύουν την κυριαρχία, η Κάσος αποκαλύπτει αντιφάσεις.
Αντί να υπάρξει ουσιαστική και καθαρή απάντηση στα κρίσιμα ερωτήματα, επιλέγονται ύβρεις και αοριστολογίες. Αυτό δεν είναι εικόνα κυβέρνησης που υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα. Υπάρχει άμεση ανάγκη για διαφάνεια, πριν οι «ήρεμες θάλασσες» γίνουν καταιγίδα.
* Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
