Η απελευθέρωση της Χίου

Η απελευθέρωση της Χίου (11 Νοε–21 Δεκ 1912) και η σημασία της ναυτικής υπεροχής

Ακολουθήστε μας

Πηγή: https://methormisakathektou.blog

Η απελευθέρωση της Χίου

Πρόλογος – Περικείμενο

Στο παρόν κείμενο θα γίνει μία προσπάθεια ανάλυσης των επιχειρήσεων της σταδιακής απελευθέρωσης της Χίου, οι οποίες υπήρξαν μακράν οι πλέον απαιτητικές και επίπονες μεταξύ των αντίστοιχων επιχειρήσεων για την απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Θα γίνει επίσης απόπειρα να εξαχθούν δύο πολύ σημαντικά στοιχεία: πρώτον, η σημασία της ναυτικής υπεροχής και του θαλάσσιου ελέγχου περιοχής κατά τη διάρκεια αμφίβιων επιχειρήσεων στο πεδίο του Αιγαίου και δεύτερον, η σπουδαιότητα της διακλαδικής συνεργασίας, καθοριστικός παράγοντας ευόδωσης των επιχειρήσεων.

Η Χίος είχε κομβική θέση στο Αιγαίο καθώς ευρισκόμενη πολύ κοντά στις μικρασιατικές ακτές, απέναντι από τη χερσόνησο της Ερυθραίας σε μικρή απόσταση από το Τσεσμέ, αποτελούσε προκεχωρημένη θέση έναντι της οθωμανικής επικράτειας. Παράλληλα, η απελευθέρωσή της θα συντελούσε στην ενοποίηση της ελληνικής κυριαρχίας στο ανατολικό Αιγαίο περιορίζοντας τις δυνατότητες ναυτικής παρουσίας των Οθωμανών. Επίπροσθετα, θα ενισχύονταν οι δυνατότητες επιτήρησης των θαλάσσιων συγκοινωνιών προς τη Σμύρνη.

Σε αντίθεση ωστόσο με τα άλλα νησιά που αρκούσε η απόβαση ενός ελληνικού αγήματος για την απελευθέρωση, στη Χίο η οθωμανική στρατιωτική παρουσία είχε ήδη ενισχυθεί από την περίοδο του Ιταλοτουρκικού Πολέμου του 1911. Η φρουρά της Χίου αριθμούσε περίπου 2.500 άνδρες υπό τη διοίκηση του ικανού Συνταγματάρχη Ζιχνή Μπέη (Zihni Bey). Παράλληλα, διέθετε πυροβολικό, ενώ είχαν προετοιμαστεί οχυρωμένες θέσεις για την άμυνα στο εσωτερικό του νησιού.

Οι Οθωμανοί δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν την ελληνική ναυτική υπεροπλία παρακτίως, οπότε ήταν αναγκασμένοι να αποσυρθούν στο εσωτερικό. Το ορεινό ανάγλυφο της Χίου ευνοούσε μια τέτοια κίνηση καθώς οι ελληνικές δυνάμεις θα έπρεπε να αναλωθούν σε συνεχείς αποβατικές ενέργειες προκειμένου να αποκτήσουν τον πλήρη έλεγχο του νησιού.

Οι επιχειρήσεις

Η απελευθέρωση της Λήμνου και η δημιουργία προκεχωρημένης ναυτικής βάσης στον Μούδρο, έδινε τη δυνατότητα στον Ελληνικό Στόλο να επιτηρεί αποτελεσματικά το Αιγαίο προχωρώντας σταδιακά και ταχύτατα στην απελευθέρωση των νησιών του Αρχιπελάγους. Για τη Χίο ωστόσο απαιτούνταν η αποδέσμευση χερσαίων δυνάμεων από το μακεδονικό μέτωπο, οι οποίες ήταν δυνατόν να αξιοποιηθούν μετά τις 26 Οκτωβρίου. Στις 10 Νοεμβρίου, το Υπουργείο Ναυτικών εξέδωσε διαταγή για την απελευθέρωση της Χίου καθορίζοντας ως άμεσο αντικειμενικό σκοπό (ΑΝΣΚ) την απόβαση και την κατάληψη της πρωτεύσουσας.

Την αυγή της 11ης Νοεμβρίου, η Μοίρα Εὐδρόμων αποτελούμενη από τα Μακεδονία, Ἑσπερία, Ἀρκαδία, τα αντιτορπιλικά Νέα Γενεά και Κεραυνός, καθώς και τα μεταγωγικά Πατρίς, Σαπφώ και Εριέττα που μετέφεραν τα στρατιωτικά τμήματα, έφθασαν προ του λιμένος της Χίου. Η ναυτική δύναμη ήταν υπό τις διαταγές του Πλοιάρχου Ιωάννου Δαμιανού, ενώ ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Δελαγραμμάτικας ηγείτο των στρατιωτικών σωμάτων (δύο τάγματα του 7ου Συντάγματος και ένα τάγμα του 1ου Συντάγματος Πεζικού). Επίσης υπήρχαν περίπου 200 πεζοναύτες υπό τον Υποπλοίαρχο Ιωάννη Δεμέστιχα, ενώ η ελληνική δύναμη διέθετε οκτώ ορειβατικά πυροβόλα Krupp.

Συγχρονη αναπαράσταση ναυτικού αγήματος των Βαλκανικών Πολέμων από το Khaki Depot.

Προήγηθηκαν προσπάθειες ειρηνικής παράδοσης της πόλης. Αυτές, παρά και τη συνδρομή προξενικών αντιπροσώπων δεν απέδωσαν, οπότε η ελληνική διοίκηση αποφάσισε να διενεργήσει απόβαση νοτίως της πόλης, στην περιοχή Κοντάρι. Ήταν μια σχετικά προσβάσιμη παράκτια περιοχή που επέτρεπε συγκέντρωση δυνάμεων, ενώ η εγγύτητα με την πρωτεύουσα περιόριζε τον χρόνο και τον χώρο της προέλασης.

Η απόβαση πραγματοποιήθηκε υπό τη προστασία του ναυτικού πυροβολικού. Οι οθωμανικές δυνάμεις επιχείρησαν να αντιδράσουν από παράκτιες θέσεις. Η ναυτική υπεροχή ήταν καθοριστική και οι οθωμανικές δυνάμεις άρχισαν να εγκαταλείπουν τις θέσεις τους. Στις 12 Νοεμβρίου, η ελληνική δύναμη εισήλθε στην πόλη της Χίου. Η κατάληψη της πόλης είχε μεγάλη πολιτική σημασία με το ανάλογο ψυχολογικό αντίκτυπο στην οθωμανική δύναμη. Ο Συνταγματάρχης Δελαγραμμάτικας εξέδωσε προκήρυξη προς τους κατοίκους με την οποία τους διαβεβαίωνε για την προστασία της ζωής τους, των περιουσιών τους και της τιμής τους ανεξαρτήτως θρησκεύματος.

Ο κατάπλους της Μοίρας των Ευδρόμων στη Χίο σε επιστολικό δελτάριο της εποχής.

Ο Δελαγραμμάτικας στη συνέχεια προσπάθησε να επεκτείνει την ελληνική περιοχή ελέγχου καταλαμβάνοντας οικισμούς, περάσματα και σημεία ιδιαίτερου τακτικού ενδιαφέροντος. Η ελληνική δύναμη ωστόσο αντιμετώπισε τρία πολύ σοβαρά προβλήματα: πρώτον, δεν υπήρχε διαθέσιμη δύναμη για ταυτόχρονη προσβολή όλων των οθωμανικών θέσεων. Δεύτερον, η μετακίνηση πυροβολικού και εφοδίων ήταν ιδιαίτερα απαιτητική σε δύσβατες ορεινές περιοχές. Τρίτον, οι Οθωμανοί μπορούσαν εκμεταλλευόμενοι το φυσικό περιβάλλον, να μεταφέρουν δυνάμεις από τη μια θέση στην άλλη.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η κατάληψη από τους Οθωμανούς του Αίπους, το ορεινό συγκρότημα που δεσπόζει στην περιοχή του Βροντάδου. Οι υπερυψωμένες θέσεις έδιναν τη δυνατότητα στις οθωμανικές δυνάμεις να παρακολουθούν τις κινήσεις των ελληνικών δυνάμεων και να δυσχεραίνουν την προέλασή τους προς το εσωτερικό.

Στις 15 – 16 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν ελληνικές επιθετικές ενέργειες στις οποίες συμμετείχε και το ναυτικό άγημα υπό τον Δεμέστιχα. Οι Οθωμανοί όμως ήταν σε θέση να βάλλουν από πλεονεκτικές θέσεις προκαλώντας πολλές απώλειες. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων τραυματίστηκαν θανάσιμα ο Ανθυποπλοίαρχος Νικόλαος Ρίτσος και ο Ναυτικός Δόκιμος Ιωάννης Παστρικάκης. Τα μέλη του ναυτικού αγήματος είχαν να αντιμετωπίσουν ακόμη και την… ακαταλληλότητα των στολών τους για μια τέτοιου είδους επιχείρηση. Η ευδιάκριτη εμφάνισή τους τούς έκανε ιδιαίτερα ευάλωτους στα εχθρικά πυρά. Σε αυτές τις επιχειρήσεις ήταν ιδιαίτερα σημαντική η ναυτική υποστήριξη με το εξοπλισμένο Μακεδονία να βάλλει επιτυχώς εναντίον των οθωμανικών θέσεων.

Ο διοικητής της αποβατικής δύναμης της Χίου Νικόλαος Δελαγραμμάτικας.

Η ελληνική διοίκηση κατανόησε ότι μια γενικευμένη επίθεση εναντίον των εχθρικών οχυρωμένων θέσεων χωρίς επαρκείς ενισχύσεις, θα ήταν μάταιη. Αντίθετα, η σταδιακή επέκταση του ελληνικού ελέγχου σε κατοικημένες περιοχές, λιμένες και οδικούς άξονες μπορούσε να περιορίσει τις δυνατότητες ανεφοδιασμού και ελιγμού της οθωμανικής φρουράς. Πέρα από τη δράση του τακτικού στρατού, σημαντική συμβολή στην πολεμική προσπάθεια είχαν και τα τοπικά εθελοντικά ένοπλα σώματα με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτό των Καρδαμύλων που ήδη από τις αρχές του έτους είχε συγκροτηθεί μυστικά και στις 11 Νοεμβρίου κατέλυσε τις τοπικές οθωμανικές αρχές.

Παράλληλα, ο ναυτικός αποκλεισμός της οθωμανικής φρουράς γινόταν ασφυκτικός λόγω και της χρήσης πυροβολικού. Επειδή η ελληνική πλευρά διέθετε την απόλυτη ναυτική υπεροχή, ήταν σε θέση να μεταφέρει συνεχώς ενισχύσεις.

Στις 13 Νοεμβρίου, ο Ναζήμ Μπέης (Nazim Bey), ο μουτασερίφης (πολιτικός διοίκητης) της Χίου ενημέρωσε το οθωμανικό Υπουργείο Εσωτερικών (Dâhiliye Nezâreti) ότι οι οθωμανικές δυνάμεις είχαν αποσυρθεί στο εσωτερικό σε ισχυρά οχυρωμένες θέσεις και εξακολουθούσαν να εμποδίζουν αποτελεσματικά την ελληνική προέλαση. Στο τηλεγράφημα υποστήριζε ότι η ελληνική δύναμη μπορούσε να επιχειρεί λόγω της ύπαρξης των πολεμικών πλοίων στην περιοχή και εκτιμούσε ότι μια ενδεχόμενη επιχείρηση του Οθωμανικού Στόλου θα μπορούσε να ανατρέψει την κατάσταση.

Παράλληλα ο λιμενάρχης του Τσεσμέ ενημέρωνε την οθωμανική διοίκηση για τους ναυτικούς βομβαρδισμούς των οθωμανικών θέσεων. Τα πλοία εξασφάλιζαν τον ανεφοδιασμό και την υποστήριξη των ελληνικών δυνάμεων, ενώ παράλληλα παρεμπόδιζαν τη μεταφορά ενισχύσεων στην οθωμανική δύναμη από τις μικρασιατικές ακτές.

Οι επιχειρήσεις κορυφώθηκαν κατά το διάστημα 19–21 Δεκεμβρίου 1912, με διαδοχικές ελληνικές επιθετικές ενέργειες εναντίον των εναπομεινασών οθωμανικών θέσεων. Στις 19 Δεκεμβρίου και ενώ η οθωμανική πλευρά είχε περιέλθει σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση λόγω της ασφυκτικής ελληνικής πίεσης και της έλλειψης εφοδίων, διαβιβάστηκε τηλεγραφικά διαταγή περί συνέχισης της αντίστασης στη Διοίκηση των Συγκροτημένων Δυνάμεων Σμύρνης (İzmir Kuvve-i Mürettebe Kumandanlığı), προκειμένου να κοινοποιηθεί στη φρουρά της Χίου. Η οθωμανική πλευρά πιθανώς επεδίωκε την παράταση της καθήλωσης των ελληνικών δυνάμεων με την προσδοκία κάποιας άλλαγής των ισορροπιών.

Ο Ανθυποπλοίαρχος Νικόλαος Ρίτσος (Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος).

Επίλογος – Συμπεράσματα

Έπρεπε να προστεθεί στα μέσα Δεκεμβρίου στις ελληνικές δυνάμεις το ΙΙ/16 Τάγμα για να εκκαθαριστούν οι πολλές και διάσπαρτες οθωμανικές εστίες άμυνας. Στις 20 Δεκεμβρίου εκδηλώθηκε η γενική ελληνική επίθεση, με υποστήριξη του πυροβολικού των πολεμικών πλοίων. Στις 21 Δεκεμβρίου η οθωμανική φρουρά παραδόθηκε. Η τουρκική βιβλιογραφία κάνει λόγο για παράδοση περίπου 1.800 οπλιτών και 37 αξιωματικών. Με την απελευθέρωση της Χίου, η Ελλάδα ενοποίησε τη ναυτική της κυριαρχία στο Αιγαίο περιορίζοντας δραματικά τις δυνατότητες μεταφορών της οθωμανικής πλευράς.

Η ναυτική υπεροχή και ο θαλάσσιος έλεγχος από το Πολεμικό Ναυτικό αποτέλεσαν καθοριστικοί παράγοντες της ελληνικής νίκης. Τα ελληνικά πολεμικά πλοία μετέφεραν ενισχύσεις και εφόδια, απέτρεπαν τον οθωμανικό ανεφοδιασμό, ενώ με το ναυτικό πυροβολικό υποστήριζαν τα ελληνικά πεζοπόρα τμήματα. Η οθωμανική πλευρά κλείστηκε ουσιαστικά σε έναν ασφυκτικό θύλακα.

Επιπρόσθετα, οι επιχειρήσεις της απελευθέρωσης της Χίου ήταν μια σημαντική διακλαδική εμπειρία για τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Η χρήση του ναυτικού αγήματος, η υποστήριξη του ναυτικού πυροβολικού και η συνδυασμένη δράση των χερσαίων και των ναυτικών δυνάμεων κατέδειξαν τη σημασία των διακλαδικών επιχειρήσεων.

Σας άρεσε το άρθρο;

Κάντε Click για να βαθμολογήσετε

Average rating 0 / 5. Vote count: 0

Βαθμολογήστε πρώτος!

As you found this post useful...

Follow us on social media!

Author