by Γράφει: Δρ Άννα Κωνσταντινίδου*
Η πρόσφατη τοποθέτηση της Έμιλυ Γιολίτη, πρώην υπουργού της Κύπρου,για την υιοθέτηση κοινού εθνικού ύμνου σε μια επανενωμένη Κύπρο θέτει ένα ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί η δημιουργία νέων κρατικών συμβόλων να οικοδομήσει κοινή εθνική ταυτότητα; &μπορεί να το πετύχει ένα πολιτειακό μοντέλο που διατηρεί θεσμικά τον διαχωρισμό των 2 κοινοτήτων; Για εμένα, οι απαντήσεις είναι αρνητικές.
Εθνική ταυτότητα
Ο Benedict Anderson (Imagined Communities, 1983) και ο Anthony D. Smith (National Identity, 1991) αναδεικνύουν τη σημασία της ιστορικής μνήμης και των κοινών συμβόλων στη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας. Ο εθνικός ύμνος δεν είναι απλώς μια μελωδία,αλλά συμπύκνωση της συλλογικής μνήμης.
Η διεθνής πρακτική αποδεικνύει ότι οι κοινοί ύμνοι δεν αναιρούν την κρατική αυτοτέλεια. Ελλάδα και Κύπρος χρησιμοποιούν τον “Ύμνο εις την Ελευθερίαν”. Το Λιχτενστάιν χρησιμοποιεί τη μελωδία του βρετανικού “God Save the King”,ενώ η Νέα Ζηλανδία διατηρεί τον δικό της εθνικό ύμνο και τον κοινό με το Ηνωμένο Βασίλειο βασιλικό ύμνο.Τα παραδείγματα αυτά καταδεικνύουν ότι τα κοινά σύμβολα δεν συνεπάγονται ταύτιση εθνικής ταυτότητας.
Η Κύπρος, ωστόσο, αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση. Η ιστορική, γλωσσική και πολιτισμική σύνδεση των Ελληνοκυπρίων με τον Ελληνισμό εδράζεται στη μακραίωνη παρουσία του ελληνικού στοιχείου, στη γλώσσα,την Παιδεία,την ορθόδοξη παράδοση&τους αγώνες για ελευθερία, συμπεριλαμβανομένου του αγώνα της ΕΟΚΑ. Ο ελληνικός εθνικός ύμνος χρησιμοποιείται στην Κύπρο από το 1966, χωρίς να αναιρεί την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η ΔΔΟ που αποτελεί τη βάση των συμφωνημένων πλαισίων επίλυσης του Κυπριακού,δεν εγγυάται κοινή ταυτότητα. Αντιθέτως, η θεσμική κατοχύρωση του διαχωρισμού ενδέχεται να παγιώσει τις διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές αναφορές. Χωρίς ουσιαστική επαναπροσέγγιση,κινδυνεύουμε να αναπαράγουμε συνθήκες ανάλογες με εκείνες των συγκρούσεων του 1963-1965.
Δεν δημιουργείται κοινή ταυτότητα επειδή αλλάζουμε έναν ύμνο ή μια σημαία. Δημιουργείται μέσα από κοινές εμπειρίες,εμπιστοσύνη στους Θεσμούς και την αίσθηση του ανήκειν σε ένα κοινό πολιτικό σύνολο. Πώς θα επιτευχθεί αυτό, όταν η ίδια η πολιτειακή αρχιτεκτονική οργανώνεται γύρω από τη διάκριση των 2 κοινοτήτων;
Η Κύπρος εξακολουθεί να υφίσταται τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής του 1974 και της συνεχιζόμενης κατοχής του βόρειου τμήματός της. Η απελευθέρωση& η επανένωση απαιτούν βιώσιμη λύση, ασφάλεια,αποκατάσταση δικαιωμάτων και δημοκρατική νομιμοποίηση από τους ίδιους τους πολίτες μέσω Δημοψηφίσματος.
Η κοινή κυπριακή πολιτική ταυτότητα δεν προϋποθέτει την αποδυνάμωση της ελληνικής ταυτότητας των Ελληνοκυπρίων. Η σύνδεση Ελλάδας&Κύπρου αποτελεί ιστορική &πολιτισμική πραγματικότητα,με στρατηγική σημασία για τον Ελληνισμό στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρόκληση δεν είναι να επινοήσουμε νέα σύμβολα, αλλά να δημιουργήσουμε τις συνθήκες για μια βιώσιμη λύση.
Η Ιστορία δεν διαγράφεται με διαπραγματευτικούς συμβιβασμούς και η εθνική ταυτότητα δεν κατασκευάζεται με πολιτικές αποφάσεις.
*Ιστορικός -Διεθνολόγος
