Πηγή: https://www.meforum.org
Γράφει: Ο Gregg Roman*
Το Σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας-Πακιστάν δεν θα πολεμήσει. Το Ισραήλ πρέπει να οικοδομήσει μια νέα συμμαχία που θα το κάνει.
Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα ένα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας. Σχολιαστές το αποκαλούν «ισλαμικό ΝΑΤΟ», αλλά δεν είναι. Είναι ένα μήνυμα ντυμένο σαν στρατιωτική συμμαχία. Αλλά τα μηνύματα ζητούν απαντήσεις, και αυτό προσφέρει στο Ισραήλ το ισχυρότερο επιχείρημα εδώ και χρόνια για μια ανταγωνιστική αρχιτεκτονική ασφάλειας που θα εκτείνεται από την Ινδία, μέσω του Κόλπου, έως την Ανατολική Μεσόγειο και έξω μέχρι το Μαρόκο. Οι υπογράφοντες στη Μέκκα παρείχαν το πρόσχημα· το Ισραήλ πρέπει να προσφέρει τη δομή.
Ένα Σύμφωνο Χτισμένο στο Χαρτί
Η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας δηλώνει ότι μια ένοπλη επίθεση σε έναν από τους υπογράφοντες θα θεωρείται επίθεση σε όλους. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δανείζεται τη γλώσσα του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ και προτείνει μια μόνιμη γραμματεία. Το Ισλαμαμπάντ επιμένει ότι το σύμφωνο είναι καθαρά αμυντικό. Το κείμενο συγχωνεύει δύο προηγούμενες διευθετήσεις: τον σαουδαραβικό ναυτικό συνασπισμό που συγκροτήθηκε απέναντι στις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, και τη συμφωνία του Σεπτεμβρίου 2025 που επέκτεινε την πακιστανική «ομπρέλα» στο Βασίλειο.
Η δοκιμασία ήρθε πριν στεγνώσει το μελάνι. Στις 25 Ιουλίου οι Χούθι χτύπησαν εγκαταστάσεις της Aramco στο Τζιζάν και στο Γιανμπού, την πύλη που πλέον μεταφέρει σχεδόν όλο το σαουδαραβικό θαλάσσιο αργό μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν. Δύο ημέρες μετά την υπογραφή στη Μέκκα χτύπησαν ξανά. Η Άγκυρα δεν μετακίνησε ούτε μία φρεγάτα, ούτε το Ισλαμαμπάντ ένα τάγμα. Το Πακιστάν είχε τοποθετήσει 8.000 στρατιώτες, μια μοίρα JF‑17 και μια κινεζική αντιαεροπορική συστοιχία σε σαουδαραβικό έδαφος βάσει της συμφωνίας του Σεπτεμβρίου 2025.
Οι ίδιοι οι αξιωματούχοι του την χαρακτήρισαν «μάχιμη δύναμη», αλλά δεν πυροβόλησε τίποτα για την άμυνα του Βασιλείου — ούτε στον πόλεμο των 39 ημερών ούτε όταν οι διυλιστήρες φλέγονταν. Αυτές οι συμμαχίες πέθαναν στο χειρουργικό τραπέζι πριν καν αρχίσει η επέμβαση.
Οι αντιφάσεις είναι βαθύτερες από τη μη‑αντίδραση. Η Τουρκία φιλοξενεί και υποστηρίζει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, την οποία το Ριάντ κήρυξε παράνομη το 2014. Ένα ελληνικό πλήρωμα Patriot κατέρριψε τους πυραύλους των Χούθι που στόχευαν το Γιανμπού τον Ιούλιο, και δύο εβδομάδες αργότερα το Βασίλειο υπέγραψε αμυντικό σύμφωνο με τον κύριο αντίπαλο της Ελλάδας. Το Ριάντ στηρίζει την κυβέρνηση στην Καμπούλ, την οποία το Πακιστάν πολεμά κατά μήκος των δικών του συνόρων. Κάθε υπογράφων έχει δεσμευτεί στους προστάτες των εχθρών του. Αυτό δεν είναι συμμαχία· είναι φωτογραφία.
Έξι Μηνύματα, Καμία Συμμαχία
Κάθε αντιπροσωπεία στη Μέκκα μίλησε σε δύο ακροατήρια, και κανένα από τα έξι μηνύματα δεν ευθυγραμμίζεται. Το Ριάντ είπε στην Τεχεράνη ότι μπορεί να συγκεντρώσει σουνιτικό στρατιωτικό βάρος, και είπε στο δικό του κοινό ότι το Βασίλειο ηγείται του σουνιτικού κόσμου. Γι’ αυτό το σύμφωνο φέρει το όνομα της Μέκκας και όχι του Ριάντ, της Κωνσταντινούπολης ή του Ισλαμαμπάντ.
Το Ισλαμαμπάντ είπε στο Νέο Δελχί ότι ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός του ΝΑΤΟ και το σαουδαραβικό θησαυροφυλάκιο βρίσκονται πλέον πίσω του, και είπε στη δική του ισλαμιστική βάση όσα ο υπουργός Άμυνας φωνάζει εδώ και μήνες για το Ισραήλ.
Η Άγκυρα είπε στους πολίτες της ότι η Τουρκία έχει ξαναρχίσει τον οθωμανικό της ρόλο ως ενοποιητής της περιοχής, και είπε στον κόσμο ότι η τουρκική ισχύς εγγυάται πλέον ασφάλεια από τη Σομαλία έως το Κατάρ.
Έξι μηνύματα. Μηδενική διαλειτουργικότητα. Καμία κοινή διοίκηση, καμία ολοκληρωμένη αεράμυνα, κανένα κοινό δόγμα, κανένα ημερολόγιο ασκήσεων. Ένα απλό ανακοινωθέν που δεν αντικατοπτρίζει στρατιωτική ικανότητα.
Το Πραγματικό Σχέδιο Είναι Τουρκικό
Το σύμφωνο λειτουργεί ως αντιπερισπασμός, και ο αντιπερισπασμός εξυπηρετεί την Άγκυρα. Η τουρκική στρατηγική είναι γραμμένη. Ο Ιμπραήμ Καλίν ίδρυσε το think tank SETA πριν αναλάβει την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών, και το δόγμα που έχτισε προβλέπει διπλή τροχιά: συνεργασία με την Ουάσιγκτον στα αγγλικά, υπονόμευσή της στα τουρκικά, και κατασκευή μιας αυτόνομης Τουρκίας που αποκαθιστά το οθωμανικό αποτύπωμα.
Η εκτέλεση είναι ορατή στον χάρτη. Ένα πρόγραμμα μαχητικού πέμπτης γενιάς για να ανταγωνιστεί το F‑35, ρωσικοί αντιδραστήρες σε τουρκικό έδαφος και χερσαίες δυνάμεις που κατέχουν πάνω από 2.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα στο βόρειο Ιράκ. Μια βάση δίπλα στο Al Udeid στο Κατάρ, μια εγκατάσταση πυραύλων και εκπαίδευσης στη Σομαλία και drones στη δυτική Λιβύη. F‑16 που στάλθηκαν στη βόρεια Κύπρο τον Μάρτιο, συν μια ειρηνευτική τροχιά με τον Οτζαλάν στο εσωτερικό ενώ η Άγκυρα πιέζει τις κουρδικές φατρίες στη Συρία.
Και σε κάθε κόμβο, η ίδια απαίτηση: η Αμερική δεν έχει λόγο να κρατά στρατεύματα στη Συρία, κανέναν λόγο να παραμένει στο Ερμπίλ, κανέναν λόγο να αγκυρώνει την περιοχή ούτε στο ελάχιστο.
Η Τουρκία δεν θέλει μια περιφερειακή συμμαχία ίσων. Θέλει να είναι ο βεζίρης. Αν παρακολουθείς το χέρι που υπογράφει στη Μέκκα, θα χάσεις το χέρι που κινείται μέσα από τη Δαμασκό, το Μογκαντίσου και την Τρίπολη.
Η Απάντηση του Ισραήλ, μια νέα συμμαχία
Το Ισραήλ δεν πρέπει να φοβάται αυτό το σύμφωνο. Το Ισραήλ πρέπει να το απαντήσει.
Σκέψου τι παραδέχεται η υπογραφή στη Μέκκα. Τρεις κυβερνήσεις με βαθιές αμοιβαίες έχθρες έκριναν ότι το Ισραήλ είναι αρκετά σημαντικό ώστε να παραμερίσουν τον Κασόγκι, τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και δύο δεκαετίες αντιπαλότητας.
Το Ισραήλ δεν είναι ο «800‑κιλών γορίλας» της περιοχής. Είναι ένας ουρακοτάγκος 175 κιλών, αρκετά ευέλικτος ώστε να φτάνει σε κάθε κλαδί. Η σωστή στρατηγική που αξίζει εξισορρόπηση είναι να γίνεις άγκυρα που αξίζει να ενταχθούν σε αυτήν.
Η αντι‑συμμαχία υπάρχει ήδη σε κομμάτια. Η Ινδία βρίσκεται στο ένα άκρο της, παρακολουθώντας το Πακιστάν να επανεξοπλίζεται με σαουδαραβική χρηματοδότηση και τουρκικές γραμμές παραγωγής.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν έχτισαν την ασφάλειά τους γύρω από τις Συμφωνίες του Αβραάμ και δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον για μια σουνιτική συλλογική άμυνα που διοικείται από την Άγκυρα.
Η Ελλάδα και η Κύπρος αντιμετωπίζουν καθημερινά τουρκική πίεση. Η Βουλγαρία επεκτείνει τη γραμμή προς τη Μαύρη Θάλασσα. Το Μαρόκο την επεκτείνει προς τον Ατλαντικό.
Το Ισραήλ είναι ο συνδετικός ιστός: το μόνο κράτος στο σύνολο με αποδεδειγμένη εκστρατευτική εμβέλεια, αμυντική βιομηχανία κλίμακας και λειτουργικές σχέσεις με κάθε άλλο μέλος.
Τρία πράγματα που πρέπει να κάνει το Ισραήλ. Πρώτον, θωράκιση της οικονομικής ραχοκοκαλιάς. Ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) διακλαδίζεται στην Ιορδανία προς το Ισραήλ και την Αίγυπτο, ενώ το Ριάντ πλέον προωθεί μια ανταγωνιστική σιδηροδρομική διαδρομή μέσω Ιορδανίας και Συρίας προς τουρκικά λιμάνια, η οποία θα έκοβε και τους δύο τερματικούς σταθμούς εκτός. Η υπεράσπιση του IMEC δεν είναι πλέον έργο του υπουργείου Εμπορίου, αλλά αποστολή ασφάλειας για ολόκληρο το μπλοκ.
Δεύτερον, οικοδόμηση του οπλοστασίου. Το Ισραήλ πρέπει να υλοποιήσει πλήρως το εγχώριο εξοπλιστικό πρόγραμμα των 350 δισ. σεκέλ και να ωθήσει τις εξαγωγές του στην Ευρώπη μέχρι η ευρωπαϊκή ετοιμότητα να εξαρτάται από ισραηλινά συστήματα. Η εξάρτηση είναι αποτροπή.
Τρίτον, επέκταση της προστασίας προς τα κάτω αλλά και προς τα έξω. Δρούζοι, Κούρδοι και Μαρωνίτες βρίσκονται εκτός κάθε κρατικής εγγύησης. Το μπλοκ της Μέκκας δεν τους προσφέρει τίποτα. Το Ισραήλ μπορεί να τους προσφέρει ασφάλεια. Μια συμμαχία που προστατεύει μειονότητες θα αντέξει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη που προστατεύει μόνο θρόνους.
Η Αίγυπτος Είναι το Κράτος-Κλειδί
Η Αίγυπτος συμμετείχε στις συνομιλίες και δεν υπέγραψε. Ο Φιντάν αποκαλεί το Κάιρο «φυσικό εταίρο» και αναμένει ότι θα ενταχθεί μόλις επιλυθούν τεχνικά ζητήματα. Η ένταξη της Αιγύπτου θα έγερνε το ανατολικομεσογειακό παράκτιο μέτωπο τέσσερις προς έναν, με την τουρκική επιρροή να διατρέχει τη Δαμασκό και τη Βηρυτό και τα τουρκικά συμφέροντα να διατρέχουν το Κάιρο. Θα επικύρωνε επίσης την παράκαμψη του διαδρόμου που βλάπτει το ίδιο το οικονομικό μέλλον της Αιγύπτου, αφού ο IMEC διακλαδίζεται προς την Αίγυπτο όπως και προς το Ισραήλ.
Η άρνηση του Καΐρου σηματοδοτεί μια παλαιότερη λογική: το αραβικό πλαίσιο συλλογικής άμυνας που προηγείται της Μέκκας κατά τρία τέταρτα του αιώνα, και μια άρνηση να τεθεί η αραβική ασφάλεια υπό μη αραβική διαχείριση. Η Ουάσιγκτον και η Ιερουσαλήμ πρέπει να δώσουν στην Αίγυπτο κάθε λόγο να συνεχίσει να αρνείται. Μερίδιο στον διάδρομο, ενεργειακή ολοκλήρωση και ηγεσία της αραβικής πτέρυγας του αντι‑μπλοκ ανήκουν όλα στο τραπέζι.
Τα Σημεία Συναγερμού
Η εκτίμηση αυτή αλλάζει αν το χαρτί γίνει πράξη. Έξι εξελίξεις που θα μπορούσαν να απαιτήσουν αντίδραση:
1) μόνιμη τουρκική ναυτική παρουσία σε σαουδαραβικά λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, που θα έβαζε το χέρι της Άγκυρας στην τελευταία πύλη εξαγωγών του Βασιλείου·
2) μόνιμη βάση για τα F‑16 που έστειλε η Άγκυρα στη βόρεια Κύπρο τον Μάρτιο, ή μοίρες Bayraktar που θα εντάσσονταν στους ήδη 35.000 σταθμευμένους εκεί.
3) τουρκικές ναυτικές διερευνήσεις της ισραηλινής ΑΟΖ.
4) πακιστανικές στρατιωτικέ Μονάδες στο Γιανμπού ή την Τζέντα.
5) επανδρωμένη κοινή διοίκηση αντί για μια υποσχόμενη γραμματεία.
6) σαουδαραβική συνεννόηση με την Τεχεράνη που θα απελευθέρωνε το σύμφωνο να στραφεί δυτικά.
Κανένα από αυτά δεν υπάρχει σήμερα, και οποιοδήποτε θα μετέτρεπε αυτό το σύμφωνο από θέατρο σε απειλή.
Η Ουάσιγκτον έχει τον δικό της ρόλο. Η Τουρκία ανταποκρίνεται στην πίεση και σε τίποτε άλλο. Όταν η Άγκυρα φυλάκισε τον πάστορα Άντριου Μπράνσον το 2018, οι κυρώσεις σε δύο Τούρκους υπουργούς και το εμπόριο χάλυβα και αλουμινίου έσπασαν το αδιέξοδο και τον έφεραν πίσω.
Η ίδια λογική ισχύει σε κλίμακα. Μια Τουρκία υπό τον Ερντογάν μέσα στο ΝΑΤΟ προκαλεί περισσότερη ζημιά από μια Τουρκία που αντιμετωπίζεται εκτός αυτού, και η συζήτηση για αποβολή μέλους λόγω ουσιώδους παραβίασης βάσει της Σύμβασης της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Συνθηκών αξίζει σοβαρή εξέταση.
Η Συμφωνία της Μέκκας είναι μήνυμα, όχι στρατός. Το Ισραήλ πρέπει να στείλει την απάντηση: μια συμμαχία που εκπαιδεύεται μαζί, χτίζει μαζί και εμφανίζεται όταν πέφτουν οι πύραυλοι. Οι τρεις ηγέτες στη Μέκκα παρήγαγαν μια φωτογραφία. Το Ισραήλ πρέπει να παράγει ένα μπλοκ.
*Ο Gregg Roman είναι ο εκτελεστικός διευθυντής του Middle East Forum. Το 2014, το Jewish Telegraphic Agency τον συμπεριέλαβε στους «δέκα πιο εμπνευσμένους Εβραίους ηγέτες παγκοσμίως», ενώ προηγουμένως είχε διατελέσει πολιτικός σύμβουλος του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών του Ισραήλ και είχε εργαστεί στο ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας.
