by Γράφει : Ο Δημήτρης Απόκης*
Σήμερα, η Τουρκία του Ερντογάν παραμένει μια στρατηγικά υπολογίσιμη, αλλά οικονομικά και πολιτικά εύθραυστη μεσαία δύναμη.
Η γεωγραφική της θέση — που εκτείνεται μεταξύ Ευρώπης, Ασίας, της Μαύρης Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής — σε συνδυασμό με τον μεγάλο πληθυσμό της, την αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και την επιθετική διπλωματία της, προσφέρει στην Άγκυρα δυσανάλογη επιρροή.
- Ωστόσο, οι επίμονες οικονομικές ευπάθειες, ο αυξανόμενος εσωτερικός αυταρχισμός και μια συναλλακτική εξωτερική πολιτική που ολοένα περισσότερο χαρακτηρίζεται από οξεία κριτική στην αμερικανική εξωτερική πολιτική και στο Ισραήλ, δημιουργούν σημαντικούς κινδύνους.
Εάν δεν αντιμετωπιστεί με εξαιρετική προσοχή από την Ουάσινγκτον και τους δυτικούς συμμάχους της, η Τουρκία κινδυνεύει να εξελιχθεί από έναν δύσκολο εταίρο του ΝΑΤΟ σε πραγματική στρατηγική απειλή και σε παράγοντα αποσταθεροποίησης που υπονομεύει ενεργά τα αμερικανικά και δυτικά συμφέροντα σε πολλαπλά μέτωπα.
Οικονομικά, η Τουρκία έχει δείξει βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα
- Οικονομικά, η Τουρκία έχει δείξει βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα, αλλά παραμένει χρόνια ευάλωτη — μια αδυναμία που θα μπορούσε να ωθήσει την Άγκυρα προς όλο και πιο ριψοκίνδυνες συμμαχίες εάν αποσυρθούν δυτικά κεφάλαια και στήριξη.
Μετά από ανάπτυξη 3,6% το 2025, οι προβλέψεις για το 2026 έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω: το ΔΝΤ προβλέπει πλέον 3,4% (μειωμένο από 4,2%), ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα μόλις 2,8%, επικαλούμενη ασθενέστερη δυναμική και υψηλότερες τιμές ενέργειας λόγω περιφερειακής αστάθειας, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν.
Ο πληθωρισμός κυμαίνεται γύρω στο 28-32%, με τις προσδοκίες των νοικοκυριών να παραμένουν υψηλές. Η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας έχει προχωρήσει σε προσεκτικές μειώσεις επιτοκίων και διατηρεί εστίαση στην αποπληθωριστική πορεία υπό τον Υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, αλλά οι εξωτερικοί κλυδωνισμοί — η Τουρκία εισάγει πάνω από το 90% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της — έχουν διευρύνει δραματικά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.
- Οι δημοσιονομικές πιέσεις από τις επιδοτήσεις ενέργειας και το διευρυνόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα απειλούν τη σταθερότητα. Ενώ οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις και οι φιλοδοξίες της Κωνσταντινούπολης ως χρηματοοικονομικού κέντρου προσφέρουν κάποια θετικά, οι παρατεταμένες υψηλές τιμές πετρελαίου και η έκθεση των επιχειρήσεων σε συναλλαγματικό κίνδυνο μπορεί να πυροδοτήσουν νέες κρίσεις.
Αυτή η ευθραυστότητα καθιστά την Τουρκία ευάλωτη σε οικονομική πίεση, που μπορεί να ωθήσει την Άγκυρα βαθύτερα στις οικονομικές τροχιές Ρωσίας-Κίνας, διαβρώνοντας τη δυτική επιρροή.
Πολιτικά, ο αυταρχισμός του Ερντογάν πρέπει να εγείρει ανησυχίες για μακροπρόθεσμη σταθερότητα και προβλεψιμότητα — ιδιότητες απαραίτητες για έναν αξιόπιστο σύμμαχο.
- Η δικαστική απόφαση του Μαΐου 2026 που ακύρωσε την εκλογή ηγεσίας του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), παράλληλα με τη συνεχιζόμενη φυλάκιση του Δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμαμόγλου με πολιτικά υποκινούμενες κατηγορίες, σηματοδοτούν συστηματική εξουδετέρωση της αντιπολίτευσης ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028.
Ο Ερντογάν έχει προτείνει συνταγματικές αλλαγές ή πρόωρες εκλογές, ενώ εξερευνά αποκλιμάκωση με τους Κούρδους. Αυτές οι κινήσεις εδραιώνουν βραχυπρόθεσμα την εξουσία του, αλλά τροφοδοτούν την αντίληψη δημοκρατικής οπισθοδρόμησης.
Για τη Δύση, ο κίνδυνος είναι σαφής: μια ολοένα πιο αυταρχική Τουρκία γίνεται λιγότερο δεσμευμένη από κοινές αξίες, πιο επιρρεπής σε παρορμητικές αποφάσεις και δυσκολότερα ελεγχόμενη μέσω κανονιστικής πίεσης.
- Η εσωτερική καταστολή μπορεί να μεταφερθεί σε εξωτερικές περιπέτειες εάν ενταθούν οι διαμαρτυρίες ή η οικονομική πίεση, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ και την ΕΕ να αντιμετωπίσουν έναν εταίρο του οποίου η εσωτερική αστάθεια απειλεί άμεσα την περιφερειακή ασφάλεια.
Η εξωτερική πολιτική είναι το πεδίο όπου ο κίνδυνος που παρουσιάζει η Τουρκία για τα δυτικά και αμερικανικά συμφέροντα είναι πιο οξύς — και όπου απαιτείται η πιο προσεκτική διαχείριση.
- Η Άγκυρα ακολουθεί κλασική στρατηγική πολυ-ευθυγράμμισης: μέλος του ΝΑΤΟ στα χαρτιά, αλλά ενεργή επιδίωξη της ένταξης στους BRICS (επιβεβαιωμένη το 2026) και βαθύτερων σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα.
Το τοπίο στη Συρία μετά την πτώση του Άσαντ έχει αποφέρει τακτικά κέρδη για την Τουρκία, με δυνάμεις υποστηριζόμενες από την Άγκυρα να επεκτείνουν την επιρροή, να αντιμετωπίζουν την κουρδική απειλή YPG και να στοχεύουν σε οφέλη ανοικοδόμησης.
Υπάρχει συναλλακτική συνεργασία με την κυβέρνηση Τραμπ σε θέματα όπως η Συρία και οι εκεχειρίες στη Γάζα, μαζί με προσπάθεια για επανένταξη στο πρόγραμμα F-35.
- Ωστόσο, η ασταμάτητη κριτική του Ερντογάν στην αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή — ιδιαίτερα στην ακλόνητη υποστήριξη προς το Ισραήλ — πρέπει να προβληματίσει την Ουάσιγκτον και να εντάξει τις σχέσεις σε μια ρεαλιστική πραγματικότητα. Η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις ισραηλινές επιχειρήσεις «γενοκτονία», κινεί νομικές διαδικασίες κατά Ισραηλινών ηγετών, έχει αναστείλει κάθε εμπόριο και υποστηρίζει ανοιχτά τη Χαμάς.
Αυτή η ιδεολογική στάση συγκρούεται άμεσα με τις βασικές προτεραιότητες των ΗΠΑ, και οι κίνδυνοι είναι πολυδιάστατοι και σοβαροί.
Η τακτική εξισορρόπησης της Τουρκίας έχει ήδη περιπλέξει την ενότητα του ΝΑΤΟ: τα εκκρεμή ζητήματα με τους S-400, η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία και η απροθυμία να αντιμετωπίσει πλήρως τη Μόσχα στη Μαύρη Θάλασσα υπονομεύουν την συλλογική άμυνα.
- Η μετανάστευση παραμένει ισχυρό όπλο, με τον Ερντογάν να έχει επανειλημμένα απειλήσει να «ανοίξει τις πύλες» προς την Ευρώπη όταν χρειάζεται μοχλό πίεσης. Στη Συρία, ανεξέλεγκτες τουρκικές επιχειρήσεις κατά κουρδικών δυνάμεων μπορεί να συγκρουστούν με αμερικανικά συμφέροντα ή να αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω την περιοχή, δημιουργώντας κενά για υπολείμματα του ISIS ή ιρανικούς πληρεξούσιους.
Η υποστήριξη σε ισλαμιστές παράγοντες και η σκληρή αντι-ισραηλινή ρητορική κινδυνεύουν να ενθαρρύνουν εξτρεμιστές, να διαρρήξουν τη δυτική συνοχή και να υπονομεύσουν τις προσπάθειες καταπολέμησης της τρομοκρατίας.
Διεθνώς, η κριτική του Ερντογάν «ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε» για τα δυτικά θεσμικά όργανα τοποθετεί την Τουρκία ως υπέρμαχο του Παγκόσμιου Νότου — δημοφιλής εσωτερικά και σε μη-ευθυγραμμισμένους κύκλους, αλλά διαβρωτική για την αμερικανοκεντρική τάξη.
- Οι εξαγωγές αμυντικού υλικού και έργα όπως ο «χαλύβδινος θόλος» ενισχύουν την σκληρή ισχύ, ωστόσο αυτή η ανεξαρτησία συχνά εκδηλώνεται με απρόβλεπτες και δυνητικά επικίνδυνες ενέργειες. Η Άγκυρα μπορεί να στραφεί, χρησιμοποιώντας τη γεωγραφία της σε εκβιασμό σε ενεργειακές οδούς, ροές προσφύγων ή ένταση στο Αιγαίο με την Ελλάδα.
Εάν δεν αντιμετωπιστεί με ωμό ρεαλισμό — μέσω ενός ισορροπημένου μείγματος κινήτρων (οικονομική στήριξη, αμυντική συνεργασία) και σαφούς πίεσης (απειλές κυρώσεων, όροι του ΝΑΤΟ, διπλωματική απομόνωση σε βασικά ζητήματα) — η Τουρκία μπορεί να περάσει σε καθαρά αποσταθεροποιητικό ρόλο.
- Η Άγκυρα μπορεί να επιταχύνει την μετατόπισή της προς αυταρχικές μεγάλες δυνάμεις, να χρησιμοποιήσει στρατηγικά σημεία στραγγαλισμού ή να ακολουθήσει αποσταθεροποιητικές περιφερειακές πολιτικές που θα αναγκάσουν τις ΗΠΑ να αποσπάσουν πόρους από υψηλότερες προτεραιότητες, όπως ο περιορισμός της Κίνας. Η συναλλακτική δυναμική Τραμπ-Ερντογάν, ενέχει το σοβαρό κίνδυνο να επιταχύνει αρνητικά αποτελέσματα.
Η διεθνής κατάσταση της Τουρκίας το 2026 είναι αυτή μιας κεντρικής αλλά επικίνδυνης μεσαίας δύναμης. Μπορεί η Ουάσιγκτον, οι Βρυξέλλες, το Λονδίνο και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να τη θεωρούν απαραίτητη για το νότιο μέτωπο του ΝΑΤΟ, τη διαχείριση της μετανάστευσης, την ενεργειακή ασφάλεια και τη μεσολάβηση στη Μέση Ανατολή, ωστόσο εξελίσσεται σε ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο για τα δυτικά και αμερικανικά συμφέροντα εάν δεν ελεγχθεί.
- Η οικονομική αστάθεια, η αυταρχική εδραίωση και μια ιδεολογικά φορτισμένη εξωτερική πολιτική που προτάσσει τη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ αντί της αξιοπιστίας, περιορίζουν την αξία της ως εταίρου. Κινείται πολύ πιο πάνω από το βάρος της χάρη στη γεωγραφία και την επιθετικότητά της, αλλά τα ίδια αυτά πλεονεκτήματα γίνονται μειονεκτήματα όταν στρέφονται εναντίον δυτικών στόχων.
Οι επόμενοι μήνες — Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, ανοικοδόμηση στη Συρία και πιθανές τουρκικές εκλογές — θα είναι καθοριστικοί. Χωρίς έξυπνη, σθεναρή δυτική διπλωματία που συνδυάζει εμπλοκή με σαφή κόκκινα όρια, η Τουρκία κινδυνεύει να μετατραπεί από προβληματικό σύμμαχο σε στρατηγική απειλή, της οποίας οι φιλοδοξίες, οι εχθρότητες και η απρόβλεπτη συμπεριφορά υπονομεύουν ενεργά την τάξη που επιδιώκουν να διαμορφώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η προσεκτική και ρεαλιστική διαχείριση δεν είναι προαιρετική, αλλά απολύτως απαραίτητη για να αποτραπεί μια μεσαία δύναμη από το να γίνει μεγάλο πρόβλημα.
(*) Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
