by Τον Απρίλιο του 2024 κατά την 9 διάσκεψη Our Ocean στην Αθήνα η Ελλάδα ανακοίνωσε την χωροθέτηση δύο θαλάσσιων πάρκων ένα στο Ιόνιο και ένα στο νότιο Αιγαίο. Τότε το θαλάσσιο πάρκο στις νότιες Κυκλάδες περιελάμβανε ευρύτερη περιοχή, φτάνοντας έως τη νησίδα Αυγό βόρεια της Κρήτης και καλύπτοντας περιοχές έως τη Νίσυρο στα Δωδεκάνησα.
Στις 9 Ιουνίου του 2025 κατά την διάρκεια της 3ης διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς στην Νίκαια της Γαλλίας ο Πρωθυπουργός Κ Μητσοτάκης ανακοίνωσε την χωροθέτηση των πάρκων. Αυτή την φορά όμως τα όρια μετατοπίζονται «προς τα έσω», εστιάζοντας κυρίως στα κατοικημένα νησιά Φολέγανδρο, Αμοργό και Ανάφη, μαζί με τις γύρω ακατοίκητες νησίδες, χωρίς να φτάνουν πλέον ως τη νησίδα Αυγό. Ενώ αφήνουν εκτός τα Δωδεκάνησα, που θα καλυφθούν με ξεχωριστή μελέτη μελλοντικά. Η νέα μελέτη στοχεύει σε μια πιο ενιαία και ελεγχόμενη προστατευόμενη περιοχή, με όρια που μπορούν να φτάσουν μέχρι 6 ναυτικά μίλια εντός των χωρικών υδάτων.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί άλλαξαν τα όρια και μετατοπίστηκαν προς τα έσω; Εάν αυτή η κίνηση έγινε για τεχνοοικονομικούς λόγους τότε κανένα πρόβλημα. Αλλά εάν έγινε εξαιτίας των τουρκικών απειλών τότε έχουμε θέμα εθνικής κυριαρχίας. Αυτό εξηγεί και το μήνυμα που έστειλε ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν. Ο οποίος τόνισε την ανάγκη για αδιαλλαξία στην προστασία της εδαφικής κυριαρχίας των εταίρων όταν αυτή απειλείται. Συγκεκριμένα είπε: «Πρέπει να προστατεύσουμε τις ΑΟΖ μας. Και πρέπει να είμαστε αδιάλλακτοι όταν η εδαφική κυριαρχία ορισμένων εταίρων μας απειλείται. Αναφέρομαι στους φίλους μας, τους Έλληνες ή τους Κυπρίους».
Το σχέδιο αυτό έχει ήδη προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Τουρκίας, η οποία είχε εκφράσει τις ανησυχίες της και στην διάσκεψη της Αθήνας το 2024. Η Άγκυρα βλέπει «γκρίζες ζώνες» πίσω από το περιβαλλοντικό αυτό ζήτημα, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η δημιουργία του πάρκου στις νότιες Κυκλάδες θα «αγγίξει» το θέμα της υφαλοκρηπίδας. Η Τουρκία έχει αναφερθεί σε νησιά και νησίδες «απροσδιόριστης κυριαρχίας» που δεν έχουν αποδοθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες.
Τι γράφει σήμερα η dailysabah για αυτό το θέμα:
Η Άγκυρα επιταχύνει τις προσπάθειες διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, παρακολουθώντας παράλληλα στενά την επικείμενη ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα σε αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου.
Η Τουρκία εντείνει τις προσπάθειες για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο Πέλαγος και σε άλλα γύρω ύδατα, παρακολουθώντας στενά την αναμενόμενη ανακοίνωση της Ελλάδας για προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές μέχρι τα τέλη Ιουνίου. Η κίνηση αυτή έρχεται εν μέσω ανησυχίας της Άγκυρας ότι η πρωτοβουλία της Αθήνας μπορεί να συνδέεται με μακροχρόνιες διαμάχες στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Τουρκία αξιολογεί προσεκτικά εάν τα θαλάσσια πάρκα που αναμένεται να ανακηρύξει η Ελλάδα στο Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος θα επικαλύπτονται με αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες. Ενώ η Άγκυρα υποστηρίζει την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, υποστηρίζει ότι οι μονομερείς ενέργειες υπό το πρόσχημα της οικολογικής διατήρησης δεν πρέπει να επιτρέπονται να συγκαλύπτουν πολιτικά κίνητρα ή να αλλοιώνουν το ευαίσθητο status quo στο Αιγαίο.
«Εξετάζονται προληπτικά μέτρα έναντι πιθανών μονομερών βημάτων», δήλωσαν πηγές στο πρακτορείο Anadolu (AA), προσθέτοντας ότι η Τουρκία αξιολογεί ευρύτερες πρωτοβουλίες προστασίας του περιβάλλοντος σε όλες τις θάλασσές της – συμπεριλαμβανομένου του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου, της Μαύρης Θάλασσας και της Θάλασσας του Μαρμαρά.
Η τρέχουσα δυναμική θεωρείται ως συνέχεια των ελληνικών προσπαθειών για διεθνοποίηση των διμερών προβλημάτων με την Τουρκία. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη επικρίνει την Ελλάδα το 2023, προειδοποιώντας ότι η Αθήνα εκμεταλλεύεται τις περιβαλλοντικές ατζέντες για πολιτική επιρροή.
«Παρά την πρόσφατη τάση ομαλοποίησης στις διμερείς μας σχέσεις, η Ελλάδα καταχράται και πάλι τα περιβαλλοντικά ζητήματα σε μια προσπάθεια να κερδίσει διπλωματικούς πόντους», ανέφερε το υπουργείο.
Νομικό και θεσμικό πλαίσιο
Η Τουρκία δεν μένει άπραγη. Τον Σεπτέμβριο του 2024, υπέγραψε τη συμφωνία για τη Βιοποικιλότητα Πέρα από την Εθνική Δικαιοδοσία (BBNJ) κατά τη διάρκεια της 79ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η εγχώρια διαδικασία επικύρωσης βρίσκεται σε εξέλιξη. Αυτή η ιστορική διεθνής συμφωνία στοχεύει στη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέρα από την εθνική δικαιοδοσία.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία εργάζεται πάνω στο πλαίσιο του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ), το οποίο ανακοινώθηκε επίσημα στις 16 Απριλίου. Το σχέδιο στοχεύει στη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων σε όλες τις τουρκικές θάλασσες με ισορροπημένο και βιώσιμο τρόπο. Οι αρχές εργάζονται επί του παρόντος για την ενίσχυση του πεδίου εφαρμογής και του τεχνικού περιεχομένου του σχεδίου και έχουν ήδη υποβληθεί οι απαραίτητες αιτήσεις για την καταχώρισή του στον ΟΗΕ.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Άγκυρα συμμετέχει επίσης στη συνεχιζόμενη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς στη Νίκαια της Γαλλίας. Η Τουρκία εκπροσωπείται από την Υφυπουργό Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής Φάτμα Βαράνκ, η οποία ηγείται αντιπροσωπείας για να διατυπώσει τη δέσμευση της Άγκυρας για τη διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η Τουρκία αναμένεται να απευθύνει επίσημη ομιλία στη σύνοδο κορυφής.
Η Αθήνα προχωρά μπροστά
Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, απευθυνόμενος στην ίδια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς στη Νίκαια, επιβεβαίωσε τη δέσμευση της Ελλάδας να ανακηρύξει νέα θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος πριν από τα τέλη Ιουνίου. Αυτά τα πάρκα, που αρχικά ανακοινώθηκαν κατά τη διάρκεια της διάσκεψης «Ο Ωκεανός μας» του 2024 που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, αναμένεται να απαγορεύσουν την αλιεία με τράτες βαθέων υδάτων και να εισαγάγουν αυστηρότερους κανονισμούς για την αποτροπή της υπεραλίευσης.
Παρόλο που η ελληνική πρωτοβουλία φαίνεται να έχει περιβαλλοντικό χαρακτήρα, η Τουρκία βλέπει την πιθανότητα αυτή η προσπάθεια να επεκταθεί και σε γεωπολιτικό επίπεδο, ειδικά δεδομένων των μακροχρόνιων διαφορών μεταξύ των δύο γειτόνων του ΝΑΤΟ σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα, την υφαλοκρηπίδα, τον εναέριο χώρο και τα αποστρατιωτικοποιημένα νησιά στο Αιγαίο.
Η Τουρκία τονίζει ότι οι διεθνείς περιβαλλοντικοί κανόνες δεν πρέπει να εργαλειοποιούνται για να υπονομεύουν τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών ή να διαστρεβλώνουν την ισορροπία δυνάμεων σε αμφισβητούμενες περιοχές. Οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας ζωνών διατήρησης που μπορεί να επηρεάσει το καθεστώς των αμφισβητούμενων εδαφών θεωρείται απαράδεκτη.
Ευρύτερες στρατηγικές ανησυχίες
Η προληπτική στάση της Άγκυρας στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την διεκδίκηση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της και την τήρηση των διεθνών νομικών κανόνων απέναντι σε αυτό που θεωρεί ως καταπατητικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας. Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι προσπάθειες προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος πρέπει να είναι διαφανείς, δίκαιες και συνεργατικές, ιδίως σε ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο, όπου τα θαλάσσια σύνορα παραμένουν ασταθή.
Καθώς η Τουρκία κινείται για τη θεσμοθέτηση του θαλάσσιου σχεδιασμού της εντός διεθνών πλαισίων, επιδιώκει να προλάβει προσπάθειες που ενδέχεται να επιχειρήσουν να επαναπροσδιορίσουν τη θαλάσσια δικαιοδοσία μέσω του περιβαλλοντικού διαλόγου. Το ευρύτερο μήνυμα από την Άγκυρα είναι σαφές: η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι ζωτικής σημασίας, αλλά όχι εις βάρος της γεωπολιτικής σταθερότητας ή των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ενώ η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν πρόσφατα ξεκινήσει διάλογο για την άμβλυνση των διμερών εντάσεων, το ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων υπογραμμίζει πώς ακόμη και κοινές παγκόσμιες ανησυχίες, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, μπορούν να γίνουν πεδία ήσυχου ανταγωνισμού σε μια ιστορικά ταραγμένη περιοχή.
Μετά από μια μακρά περίοδο εντάσεων που σημαδεύτηκε από διαμάχες σχετικά με την παράτυπη μετανάστευση, την κυπριακή διαμάχη, την ενεργειακή εξερεύνηση και την εδαφική κυριαρχία στο Αιγαίο, η Άγκυρα και η Αθήνα λαμβάνουν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης για μια εύθραυστη ομαλοποίηση των σχέσεών τους από τα τέλη του 2023.
