by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Ένας νέος στρατηγικός άξονας συγκροτείται στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία. Το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία – τέσσερις χώρες που αντιπροσωπεύουν περίπου 500 εκατομμύρια ανθρώπους – έχουν αρχίσει να συντονίζονται στο υψηλότερο επίπεδο.
Το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικά όπλα και έναν στρατό με εμπειρία μάχης. Η Σαουδική Αραβία ελέγχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Η Αίγυπτος ελέγχει τη Διώρυγα του Σουέζ.
Η Τουρκία, είναι μέλος του ΝΑΤΟ με προηγμένη αμυντική βιομηχανία.
Οι πρόσφατες τετραμερείς συναντήσεις τους στο Ισλαμαμπάντ, που συγκλήθηκαν εν μέσω του πολέμου με το Ιράν, σηματοδοτούν κάτι περισσότερο από διπλωματία κρίσης: δείχνουν έναν αναδυόμενο άξονα κινδύνου, που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες δυνάμεων στην περιοχή για δεκαετίες.
Για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη αυτό δεν είναι ένα μακρινό διπλωματικό υποσημείωμα. Είναι άμεση απειλή για τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα. Η Τουρκία, ήδη αναθεωρητική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, θα αποκτήσει στρατηγικό βάθος και διπλωματική κάλυψη μέσα σε ένα μεγαλύτερο μουσουλμανικό σύνολο.
- Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» – που διεκδικεί μεγάλες εκτάσεις ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας – μπορεί να ενισχυθεί αθόρυβα από σαουδαραβικά πετροδολάρια, αιγυπτιακή επιχειρησιακή εμβέλεια και πακιστανικό στρατιωτικό κύρος.
Η Κύπρος, το ανατολικότερο σύνορο της Ευρώπης, παραμένει σχεδόν στο 40% κατεχόμενη επί πενήντα δύο χρόνια, από τουρκικά στρατεύματα. Ένας άξονας που περιλαμβάνει τον κατοχικό και τρεις ακόμη σημαντικές δυνάμεις κινδυνεύει να παγιώσει το status quo ή ακόμη και να το κλίνει περαιτέρω εναντίον της Λευκωσίας.
Η Ελλάδα, ως εγγυήτρια δύναμη, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το νησί ως προσωρινό σταθμό.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει εξίσου σοβαρούς κινδύνους. Η κυκλοφορία μέσω του Σουέζ μεταφέρει το 12 % του παγκόσμιου εμπορίου. Οποιαδήποτε συντονισμένη πίεση από το Κάιρο και το Ριάντ μπορεί να πνίξει τις ενεργειακές ροές και να εκτοξεύσει το κόστος σε όλη την ήπειρο.
Η σαουδαραβική και πακιστανική επιρροή σε διαδρομές μετανάστευσης και ισλαμιστικά δίκτυα μπορεί να περιπλέξει την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων. Ο διπλός ρόλος της Τουρκίας – σύμμαχος του ΝΑΤΟ στα χαρτιά, εταίρος του άξονα κινδύνου στην πράξη – δημιουργεί μόνιμο βέτο μέσα στην Συμμαχία ενώ παράλληλα αναπτύσσει ανεξάρτητες αμυντικές σχέσεις με το Ισλαμαμπάντ.
Το αποτέλεσμα είναι στρατηγικός κατακερματισμός σε μια στιγμή που η Ευρώπη επιδιώκει «στρατηγική αυτονομία».
- Ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, σε χαιρετισμό που απηύθυνε, σε παρουσίαση βιβλίου στο Πολεμικό Μουσείο, έθιξε κατευθείαν τον πυρήνα του ζητήματος. Προειδοποίησε ότι οι ελληνικές φρεγάτες και τα F-16 που στάλθηκαν στην Κύπρο «για όσο χρειαστεί» κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν δεν πρέπει να εξαφανιστούν μόλις σταματήσει η κρίση στη Μέση Ανατολή.
Αν η Αθήνα αποσύρει τις δυνάμεις της μόλις υποχωρήσει η ιρανική απειλή, θα παραδώσει de facto την Ανατολική Μεσόγειο στο δόγμα της Άγκυρας. Ο πρώην πρωθυπουργός, επέμεινε ότι η πραγματική, μόνιμη απειλή για την Κύπρο και τον Ελληνισμό είναι η τουρκική κατοχή, όχι η προσωρινή σκιά του Ιράν.
Κάλεσε για μια ευρεία πολιτική συμμαχία – συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, που ήδη εκσυγχρονίζουν τη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στο νησί – ώστε να σταθμεύσουν μόνιμα δυνάμεις σε κυπριακό έδαφος. Αυτό, τόνισε, είναι η πραγματική αποτροπή.
- Ο πρώην πρωθυπουργός, αγγίζει τον πυρήνα της αποτυχίας της σημερινής ελληνικής κυβερνητικής εξωτερικής πολιτικής: την πλήρη απουσία στρατηγικής για την «επόμενη ημέρα» μετά τον πόλεμο με το Ιράν.
Οι επικοινωνιακές τακτικές και οι σύνοδοι για photo op, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό σε ένα ριζικά διαφορετικό τοπίο. Η Μέση Ανατολή δεν επιστρέφει στην ισορροπία πριν το 2025. Νέοι άξονες σχηματίζονται. Οι ενεργειακοί διάδρομοι, τα θαλάσσια στενά και οι αμυντικές βιομηχανίες αναδιαμορφώνονται.
Η σημερινή προσέγγιση της Ελλάδας – αντιδραστική, βραχυπρόθεσμη, επικεντρωμένη στη διαχείριση της άμεσης κρίσης αντί για τη διαμόρφωση της νέας τάξης – αφήνει τη χώρα εκτεθειμένη ακριβώς τη στιγμή που η ιστορία απαιτεί διορατικότητα.
Η αντίδραση είναι σαφής. Η Αθήνα πρέπει να εμβαθύνει και να θεσμοποιήσει τις συμμαχίες της με χώρες όπως το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι εταιρικές αυτές σχέσεις αποδίδουν ήδη απτά αποτελέσματα: κοινές αεροπορικές ασκήσεις, αγωγούς EastMed, αμυντική-βιομηχανική συνεργασία και κοινή πληροφόρηση για τον τουρκικό και ισλαμικό αναθεωρητισμό.
Το Ισραήλ προσφέρει προηγμένη τεχνολογία και αποδεδειγμένη ικανότητα αντιμετώπισης ιρανικής και τουρκικής επιρροής. Τα ΗΑΕ φέρνουν κεφάλαια, διπλωματική εμβέλεια και στρατηγικό συμφέρον για μια σταθερή, βασισμένη σε κανόνες Μεσόγειο.
- Μαζί με την Ελλάδα και την Κύπρο σχηματίζουν έναν αντεστραμμένο άξονα σταθερότητας, δημοκρατίας και ενεργειακής ασφάλειας – ακριβώς το αντίβαρο που απαιτεί ο νέος «Άξονας του Κινδύνου».
Η Ευρώπη, επίσης, πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η νοτιοανατολική πτέρυγά της δεν μπορεί να υπερασπιστεί μόνο με λόγια. Μόνιμη συμμαχική παρουσία στην Κύπρο, επιταχυνόμενες τριμερείς και τετραμερείς στρατιωτικές ασκήσεις με το Ισραήλ και τα ΗΑΕ, και μια συνεκτική ενεργειακή στρατηγική που παρακάμπτει τουρκικές ελεγχόμενες διαδρομές δεν είναι προαιρετικές πολυτέλειες.
Είναι το ελάχιστο αναγκαίο για την προστασία των εξωτερικών συνόρων και των οικονομικών αρτηριών της ΕΕ.
Οι τεκτονικές πλάκες της γεωπολιτικής έχουν μετακινηθεί. Η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται πάνω στη ρωγμή. Η προειδοποίηση του Σαμαρά δεν είναι ανησυχία, είναι ρεαλισμός. Η έλλειψη στρατηγικής της σημερινής κυβέρνησης για την επόμενη ημέρα μετά το Ιράν κινδυνεύει να μετατρέψει μια στιγμή ευκαιρίας σε δεκαετία υποχώρησης.
Μόνο σταθμεύοντας μόνιμα την Κύπρο, ενισχύοντας τον άξονα Ισραήλ-ΗΑΕ-Ελλάδα-Κύπρος και σκεπτόμενοι πέρα από τις επικοινωνιακές φιέστες, μπορούν η Αθήνα και η Λευκωσία να αντιμετωπίσουν τον επερχόμενο κίνδυνο με αξιοπρέπεια και δύναμη. Η ιστορία θα κρίνει αν θα επιλεγεί αποτροπή ή υποταγή.
* Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
