by Γράφει: Ο Ταξίαρχος ΠΑ (εα) Χαράλαμπος Παπασπύρος*
Η συζήτηση για τον ρόλο των ελληνικών πανεπιστημίων στην άμυνα και την τεχνολογία διπλής χρήσης έχει ωριμάσει. Δεν είναι πια ένα θεωρητικό ερώτημα, είναι ένα στρατηγικό σταυροδρόμι.
Τα ΑΕΙ, και ιδιαίτερα οι πολυτεχνικές σχολές, βρίσκονται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία: να μετατραπούν από θεσμούς ακαδημαϊκής εκπαίδευσης σε πυρήνες εθνικής τεχνολογικής ισχύος.
Γιατί «ναι» στα Dual Use (Διττής χρήσης) και Defence προγράμματα
1. Εθνική ασφάλεια με εγχώρια τεχνογνωσία
Η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε εισαγόμενες λύσεις. Η ανάπτυξη τεχνολογιών επιτήρησης, drones, κυβερνοασφάλειας, αισθητήρων και αυτόνομων συστημάτων ενισχύει την αμυντική αυτονομία και μειώνει την εξάρτηση από τρίτους.
2. Η έρευνα των ΑΕΙ ήδη παράγει τεχνολογία αιχμής
Τα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν εξαιρετικές ομάδες σε AI, ρομποτική, υλικά, νανοτεχνολογία, τηλεπικοινωνίες, ενεργειακά συστήματα. Πολλά από αυτά τα πεδία είναι εκ φύσεως dual use. Το να μη συμμετέχουν σε τέτοια προγράμματα σημαίνει απώλεια δυνατοτήτων.
3. Χρηματοδότηση και ανάπτυξη οικοσυστήματος
Τα ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα άμυνας (EDF, EDIDP, NATO STO, Horizon Europe – dual use) προσφέρουν σημαντικούς πόρους. Η συμμετοχή των ΑΕΙ δημιουργεί spin-offs, θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και συνεργασίες με τη βιομηχανία.
4. Ανάσχεση του brain drain
Όταν οι νέοι μηχανικοί έχουν πρόσβαση σε cutting-edge έργα στην Ελλάδα, μειώνεται η ανάγκη να φύγουν στο εξωτερικό. Η άμυνα και η οι τεχνολογίες διττής χρήσης είναι από τους πιο δυναμικούς τομείς διεθνώς.
Οι ενστάσεις και γιατί δεν πρέπει να λειτουργήσουν ως αναστολή
Υπάρχουν φωνές που φοβούνται ότι η εμπλοκή των ΑΕΙ σε αμυντικά προγράμματα «στρατιωτικοποιεί» την έρευνα. Όμως:
– Τα dual use προγράμματα δεν αφορούν όπλα, αλλά τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται και στην πολιτική ζωή (π.χ. drones & αισθητήρες για φυσικές καταστροφές, ρομποτική, μικροδορυφόροι, additive manufacturing, AI για logistics κλπ).
– Η συμμετοχή δεν περιορίζει την ακαδημαϊκή ελευθερία· αντίθετα, ανοίγει νέα πεδία εφαρμοσμένης έρευνας.
– Η διεθνής πρακτική δείχνει ότι τα κορυφαία πανεπιστήμια (MIT, Technion, TU Delft, ETH Zurich κλπ) συνεργάζονται στενά με αμυντικούς φορείς χωρίς να χάνουν τον ακαδημαϊκό τους χαρακτήρα.
Τι χρειάζεται για να γίνει το άλμα
– Στρατηγική απόφαση από τα ΑΕΙ: δημιουργία γραφείων defence & dual use innovation.
– Συνεργασία με τη βιομηχανία: ελληνικές εταιρείες αμυντικής τεχνολογίας χρειάζονται πανεπιστημιακούς εταίρους.
– Εθνικό πλαίσιο κινήτρων: φορολογικά κίνητρα, υποστήριξη spin-offs, ταχύτερες διαδικασίες.
– Εκπαίδευση φοιτητών σε κρίσιμες τεχνολογίες: AI, UAV systems, cyber, advanced materials, autonomous systems.
Τα ελληνικά ΑΕΙ και ιδιαίτερα οι πολυτεχνικές σχολές, όχι μόνο πρέπει, αλλά οφείλουν να συμμετέχουν ενεργά σε προγράμματα dual use. Η τεχνολογία άμυνας δεν είναι μια «σκοτεινή» περιοχή, είναι ο χώρος όπου η καινοτομία συναντά την ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και την εθνική στρατηγική.
Σε τελική ανάλυση, η ερώτηση δεν είναι αν πρέπει να ασχοληθούμε, αλλά πώς θα το κάνουμε ώστε να μείνουμε πιστοί στην αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλουμε στην εθνική και ευρωπαϊκή ασφάλεια και ευημερία
Η Ελλάδα έχει το ανθρώπινο δυναμικό, την επιστημονική ποιότητα και την ανάγκη. Το μόνο που λείπει είναι η αποφασιστικότητα να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία.
