by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνει η κυβέρνηση Τραμπ με την τακτική της διπλής πίεσης — τον αδυσώπητο επαναπατρισμό της μεταποιητικής παραγωγής και της ενέργειας από τη μία πλευρά και την επιθετική ανάκτηση της πολιτιστικής και εθνικής συνοχής από την άλλη — οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδιαμορφώνουν τις συμμαχίες τους με βάση την ωμή πραγματικότητα της ισχύος και μόνο.
Δεν πρόκειται για απλή προεκλογική τακτική. Πρόκειται για στρατηγική δομή που στόχο έχει να αποκαταστήσει την αμερικανική πρωτοκαθεδρία, ανταμείβοντας τη δύναμη, τιμωρώντας την αδυναμία και απορρίπτοντας ξεπερασμένες συμμαχίες που δεν εξυπηρετούν πλέον τα συναλλακτικά εθνικά συμφέροντα.
- Για την Ελλάδα, οι συνέπειες είναι υπαρξιακές — και η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που στερείται πυξίδας και κάθε συνεκτικής στρατηγικής εθνικής ασφάλειας, έχει αφήσει τη χώρα καταστροφικά απροετοίμαστη και επικίνδυνα εκτεθειμένη.
Ενώ η Ουάσινγκτον τοποθετείται τον ρεαλισμό «Πρώτα η Αμερική» του Τραμπ, η Άγκυρα έχει τοποθετηθεί στο επίκεντρο κάθε σημαντικής εξέλιξης στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία, παρά την ανοιχτά αντιδυτική, αντι-αμερικανική και αντι-ισραηλινή ρητορική της, τις ερωτοτροπίες της με Ρωσία και Κίνα και τον στρατιωτικό της τυχοδιωκτισμό στη Συρία, τη Λιβύη και την Κύπρο, παραμένει αναντικατάστατη.
Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει, λανθασμένα, επανειλημμένα επαινέσει τον Πρόεδρο Ερντογάν — όχι ως δημοκρατικό εταίρο, αλλά ως σκληρό πραγματιστή που παράγει αποτελέσματα.
- Τουρκικά στρατεύματα ελέγχουν κρίσιμες μεταναστευτικές οδούς, τουρκικά drones αλλάζουν τα πεδία μάχης και τουρκικές ενεργειακές συμφωνίες καθορίζουν τη ροή υδρογονανθράκων. Στον κόσμο του Τραμπ, η επιρροή μετριέται με μοχλό, όχι με πίστη. Και η Τουρκία διαθέτει μοχλό σε αφθονία.
Πού πάμε χωρίς Στρατηγική;
Η Ελλάδα, αντιθέτως, έχει γίνει μη-παράγοντας. Υπό την κυβέρνηση Μητσοτάκη, η Αθήνα έχει προσκολληθεί στις βολικές ψευδαισθήσεις της προ-Τραμπ εποχής: αυτόματο ατλαντισμό, ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και την πεποίθηση ότι το να είσαι «αξιόπιστος σύμμαχος» θα μετέτρεπε αυτόματα σε προστασία. Δεν το έκανε.
- Η Ελλάδα προσφέρει βάσεις και ρητορική υποστήριξη, αλλά δεν διαθέτει ούτε αυτόνομη προβολή ισχύος, ούτε ενεργειακό μοχλό, ούτε καν την παραμικρή ικανότητα να διαμορφώνει εξελίξεις στην περιοχή. Στη νέα γεωπολιτική σκακιέρα, όπου η οικονομική αυτοδυναμία και η πολιτιστική αυτοπεποίθηση καθορίζουν τους νικητές, η Ελλάδα είναι αόρατη.
Η διπλωματία της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι αντιδραστική, νομικίστικη και ηθικολογική — πλήρως αποκομμένη από την πραγματικότητα της ισχύος. Αυτή του Τραμπ είναι προσανατολισμένη στα αποτελέσματα και βασισμένη στην ωμή δύναμη.
Η απόκλιση είναι κραυγαλέα και αποκαλυπτική της τραγικής έλλειψης πυξίδας και στρατηγικής από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης. Δεν πρόκειται απλώς για αποτυχία δημοσίων σχέσεων. Πρόκειται για στρατηγικό κενό που θέτει σε άμεσο κίνδυνο τα βασικά εθνικά συμφέροντα.
- Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν διαθέτει ούτε πυξίδα ούτε καμία συνεκτική στρατηγική εθνικής ασφάλειας προσαρμοσμένη στο νέο περιβάλλον. Έχει στοιχηματίσει τα πάντα στην παλιά διατλαντική συναίνεση την οποία ο Τραμπ έχει ρητά κηρύξει ξεπερασμένη.
Ενώ η Τουρκία διαπραγματεύεται από θέση ισχύος — εξασφαλίζοντας αναβαθμίσεις F-16, απειλώντας να μπλοκάρει την επέκταση του ΝΑΤΟ και αποσπώντας παραχωρήσεις μέσω ελεγχόμενου χάους — η Ελλάδα, χωρίς στρατηγική και χωρίς πυξίδα, προσφέρει μόνο ανακοινώσεις Τύπου και εκκλήσεις στο διεθνές δίκαιο.
Στο συναλλακτικό σύμπαν του Τραμπ, τέτοιες εκκλήσεις έχουν το βάρος μιας ευγενικής πρότασης που μπορεί να αγνοηθεί με ευκολία. Ο κίνδυνος είναι άμεσος και συγκεκριμένος. Καθώς η Ουάσινγκτον είναι όλο και πιο πρόθυμη να ανταλλάσσει χάρες για σταθερότητα στην περιοχή, η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει το θυσιαστικό πιόνι σε μια μεγαλύτερη αμερικανοτουρκική συμφωνία.
- Η εδαφική ακεραιότητα στο Αιγαίο δεν είναι αφηρημένη έννοια. Οι απαιτήσεις για αποστρατιωτικοποίηση νησιών, αναθεώρηση ορίων υφαλοκρηπίδας και παραχωρήσεις στα 6 ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων δεν είναι κατάλοιπα του παρελθόντος. Είναι ζωντανά διαπραγματευτικά χαρτιά.
Μια αμερικανική διοίκηση που επαινεί την «σκληρότητα» του Ερντογάν ενώ βλέπει την Ελλάδα ως εξαρτημένο πελάτη-κράτος, δεν θα διστάσει να πιέσει την Αθήνα να «συμβιβαστεί» χάριν ευρύτερων συμφωνιών στη Μέση Ανατολή.
Η ιστορία δίνει προηγούμενα: η αμερικανική πίεση στην Ελλάδα κατά την κρίση της Κύπρου το 1974 και την κρίση των Ιμίων το 1996. Και στις δύο περιπτώσεις η Αθήνα υποχώρησε υπό πίεση. Σήμερα, η πίεση θα παρουσιαστεί ως πραγματιστικός ρεαλισμός — και η έλλειψη στρατηγικής της κυβέρνησης Μητσοτάκη θα την κάνει ακόμη πιο εύκολη.
- Η προσέγγιση Μητσοτάκη έχει επιτείνει δραματικά την ευαλωτότητα της χώρας. Δίνοντας προτεραιότητα σε βραχυπρόθεσμα δημοσιονομικά οπτικά και σε ευρωπαϊκές αξιολογήσεις αντί για μακροπρόθεσμη στρατηγική αυτονομία, η κυβέρνησή του έχει αφήσει την αμυντική στάση της Ελλάδας σε στασιμότητα σε σχέση με τον ραγδαίο εκσυγχρονισμό της Τουρκίας.Απ
έτυχε παταγωδώς να διαφοροποιήσει επιθετικά τις ενεργειακές οδούς ώστε να δημιουργήσει αυτόνομο μοχλό. Δεν καλλιέργησε εναλλακτικές εταιρικές σχέσεις στον Κόλπο ή την Ασία που θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν την αμερικανική αδιαφορία.
Το πιο κρίσιμο, δεν πρόσφερε κανένα πειστικό εθνικό αφήγημα — ριζωμένο στην οικονομική ανθεκτικότητα και την πολιτιστική αυτοπεποίθηση — που θα μπορούσε να κινητοποιήσει εσωτερική στήριξη για δύσκολες επιλογές.
Η ηγεσία της Ελλάδας δεν έχει προσφέρει ούτε οικονομική κυριαρχία ούτε πολιτιστική σαφήνεια. Έχει προσφέρει μόνο εξάρτηση και στρατηγική τύφλωση. Το αποτέλεσμα είναι μια στρατηγική ασυμμετρία που προσκαλεί εκβιασμό.
- Η Τουρκία μπορεί να απειλεί, να ελιχθεί και να αποσπά. Η Ελλάδα, χωρίς πυξίδα και χωρίς στρατηγική, μπορεί μόνο να διαμαρτύρεται και να ελπίζει. Στο περιβάλλον διπλής πίεσης που οικοδομεί ο Τραμπ — όπου οι σύμμαχοι κρίνονται από τη συνεισφορά τους στην αμερικανική ισχύ και όχι από τα δημοκρατικά τους διαπιστευτήρια — μια τέτοια παθητικότητα είναι αυτοκτονική.
Η επόμενη κρίση στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο δεν θα λυθεί στη Χάγη ούτε στις Βρυξέλλες. Θα λυθεί στην Ουάσινγκτον, όπου το νόμισμα είναι η ωμή ισχύς. Η Ελλάδα, στερούμενη τόσο ισχύος όσο και στρατηγικής για να την αποκτήσει, θα κληθεί να πληρώσει το τίμημα.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να μιμηθεί τον τυχοδιωκτισμό της Τουρκίας. Χρειάζεται να μιμηθεί την καθαρότητα σκοπού της. Μια σοβαρή στρατηγική εθνικής ασφάλειας θα συνδύαζε επιλεκτικό επαναπατρισμό οικονομικών δραστηριοτήτων σε κρίσιμους τομείς (αμυντική βιομηχανία, ενέργεια, ναυπηγική), διεκδικητική διπλωματική διαφοροποίηση και μια αμετανόητη επαναβεβαίωση των ελληνικών στρατηγικών συμφερόντων ως μη διαπραγματεύσιμων.
- Θα αντιμετώπιζε το Αιγαίο όχι ως νομική διαφορά αλλά ως κόκκινη γραμμή. Θα μιλούσε τη γλώσσα της ισχύος που καταλαβαίνει ο Τραμπ, αντί για τη γλώσσα των ανακοινώσεων των Βρυξελλών.
Το χρονικό παράθυρο στενεύει. Το παλιό σύστημα υποχωρεί ταχύτερα από ό,τι περίμεναν πολλοί. Αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη συνεχίσει την πορεία χωρίς πυξίδα και χωρίς στρατηγική, η Ελλάδα δεν θα βρεθεί απλώς στη λάθος πλευρά της ιστορίας — θα βρεθεί στη λάθος πλευρά της γεωγραφίας.
Η εθνική ασφάλεια δεν είναι σύνθημα. Είναι η διαφορά μεταξύ κυριαρχίας και υποτέλειας. Στην εποχή της διπλής πίεσης του Τραμπ, η αποτυχία της Αθήνας να προσαρμοστεί δεν είναι πολιτικό λάθος. Είναι θανάσιμος κίνδυνος για την εδαφική ακεραιότητα και τη μακροπρόθεσμη επιβίωση του ελληνικού έθνους.
* Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
