by Γράφει: Ο Ταξίαρχος ΠΑ (εα) Χαράλαμπος Παπασπύρος *
Ήταν 12 Ιαν. του 2020 (συνέντευξη στην εκπομπή “Ακραία Φαινόμενα” του τηλεοπτικού σταθμού “Σκάι ΤV) όταν ο Νίκος Δένδιας, από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών, περιέγραφε με θέρμη το όραμα για την ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα των F-35.
Το διακύβευμα, όπως έλεγε τότε, δεν ήταν μια απλή αγορά «από το σούπερ μάρκετ», αλλά η μεταφορά τεχνογνωσίας και η συμπαραγωγή. Η προειδοποίησή του είχε μείνει στην ιστορία: «Εάν δεν μπούμε στα προϊόντα επόμενης γενιάς, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) μετά από 10-15 χρόνια θα φτιάχνει χαρταετούς».
Έξι χρόνια μετά, το 2026 βρίσκει τον κ. Δένδια στο τιμόνι του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας να υλοποιεί την αγορά 20+20 αεροσκαφών. Ωστόσο, η πραγματικότητα της σύμβασης επιβεβαιώνει τους χειρότερους φόβους που ο ίδιος είχε διατυπώσει: η Ελλάδα αγοράζει «από το ράφι» και η εγχώρια βιομηχανία μένει θεατής.
Το Τέλος της αυταπάτης για τη συμπαραγωγή
Η ελπίδα για βιομηχανικό έργο στην κατασκευή του F-35 εξανεμίστηκε γρήγορα. Το παγκόσμιο πρόγραμμα των F-35 JSF βασίζεται σε μια αυστηρή εφοδιαστική αλυσίδα που έχει «κλειδώσει» εδώ και χρόνια μεταξύ των αρχικών εταίρων. Η Ελλάδα εισέρχεται ως πελάτης FMS (Foreign Military Sales) και όχι ως εταίρος (partner).
Το αποτέλεσμα: Μηδενικό κατασκευαστικό έργο για την ΕΑΒ στην άτρακτο ή στα ηλεκτρονικά του αεροσκάφους. Η «συμπαραγωγή» που αναφερόταν verbatim το 2020, παραμένει κενό γράμμα.
Πώς άλλες χώρες «κέρδισαν» το στοίχημα
Ενώ η Ελλάδα περιορίζεται στον ρόλο του αγοραστή, άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και αυτές που μπήκαν αργότερα στο πρόγραμμα κατάφεραν να εξασφαλίσουν σημαντικό έργο :
Φινλανδία: Παρά το γεγονός ότι είναι πελάτης FMS (όπως η Ελλάδα), πέτυχε τη δημιουργία μονάδας τελικής συναρμολόγησης κινητήρων (F135) μέσω της εταιρείας Patria, καθώς και την παραγωγή εξαρτημάτων ατράκτου.
Βέλγιο: Εξασφάλισε τη συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας (Safran Aero Boosters) στην κατασκευή μερών του κινητήρα και πιέζει για τη μεταφορά της τελικής συναρμολόγησης των δικών της αεροσκαφών στην Ιταλία για να κερδίσει βιομηχανική εμπειρία.
Νορβηγία & Ολλανδία: Ως εταίροι (partners), έχουν ήδη στήσει περιφερειακά κέντρα συντήρησης κινητήρων και υποσυστημάτων.
Πολωνία: Αν και ξεκίνησε με καθαρή αγορά, πέτυχε συμφωνίες αντισταθμιστικών που αφορούν τη συντήρηση και την υποστήριξη των δικών της αεροσκαφών, ενισχύοντας την πολωνική αμυντική βιομηχανία (PGZ).
Το παράδειγμα των ανωτέρω χωρών καταδεικνύει ότι η πραγματική αξία ενός μαχητικού 5ης γενιάς δεν εξαντλείται στην επιχειρησιακή του υπεροχή, αλλά στη δυνατότητα εθνικού ελέγχου της υποστήριξης, της συντήρησης και της εξέλιξής του. Η Ελλάδα οφείλει να διδαχθεί από αυτή την προσέγγιση, αξιοποιώντας την ΕΑΒ ως βασικό πυλώνα αεροπορικής και αμυντικής αυτονομίας, επενδύοντας ουσιαστικά στις υποδομές, στο ανθρώπινο δυναμικό και στη μεταφορά τεχνογνωσίας που απαιτεί η εργοστασιακή συντήρηση των F-35. Μόνο έτσι η ένταξη των μαχητικών 5ης γενιάς μπορεί να μετατραπεί από μια απλή προμήθεια σε πολλαπλασιαστή ισχύος, αποτροπής και εθνικής ανεξαρτησίας, διασφαλίζοντας ότι σε συνθήκες κρίσης η επιχειρησιακή διαθεσιμότητα της Πολεμικής Αεροπορίας θα εξαρτάται πρωτίστως από τις ίδιες τις ελληνικές δυνατότητες και όχι από τρίτους.
Για την Ελλάδα, η προοπτική ενός κέντρου βαριάς συντήρησης (MRO) φαντάζει πλέον αδύνατη. Η έλλειψη επενδύσεων και νέων υποδομών, για F-35, στην ΕΑΒ σε κρίσιμες υποδομές, καθιστά αδύνατο το να ανταγωνιστεί τα ήδη οργανωμένα κέντρα.
Η Σκληρή Πραγματικότητα: Για το F-35, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, η Ελλάδα θα εκτελεί μόνο τη βασική συντήρηση «επιπέδου μοίρας», ενώ για οτιδήποτε σοβαρότερο, τα αεροσκάφη θα μετακινούνται στο εξωτερικό.
Η προειδοποίηση του κ. Δένδια το 2020 για τους «χαρταετούς» ηχεί σήμερα ως μια πικρή ειρωνεία. Η Πολεμική Αεροπορία θωρακίζεται επιχειρησιακά, αλλά η εθνική οικονομία και η αμυντική βιομηχανία αποτυγχάνουν να κεφαλαιοποιήσουν τη δαπάνη δισεκατομμυρίων. Από το όραμα της «συμμετοχής στο πρόγραμμα» περάσαμε στην ωμή πραγματικότητα του 2026: Πληρώνουμε για την τεχνολογία του μέλλοντος, μένοντας βιομηχανικά στο παρελθόν.
*Ex. Vice President at Hellenic Aerospace Industry SA
Secretary General Hellenic Aerospace & Defense Industries Group
