by Γράφει: Ο Δημήτρης Απόκης*
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ανέβηκε, στο βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου και κατέγραψε μια ετυμηγορία για την κρίση της Δύσης και της Ευρώπης που κανένας ευρωπαίος δεν μπορεί και δεν πρέπει να αγνοήσει. «Ο παλιός κόσμος έχει φύγει». Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν απλές διπλωματικές ευγένειες. Ήταν το νυστέρι ενός χειρουργού, που εξέθεσε τις ψευδαισθήσεις που έχουν αφήσει την Ευρώπη να πλανιέται και την Αμερική εξαντλημένη.
Για εμάς που παρακολουθούμε από την Αθήνα, όπου οι αντηχήσεις του αρχαίου Περικλή μας υπενθυμίζουν ότι η δημοκρατία απαιτεί επαγρύπνηση, η ομιλία του Ρούμπιο μοιάζει με ένα πολυαναμενόμενο μήνυμα από έναν πιστό σύμμαχο.
Ως Έλληνας και διεθνολόγος που έχω καλύψει και παρακολουθώ τις διατλαντικές σχέσεις για τρείς δεκαετίες — από την Ακρόπολη μέχρι το Καπιτώλιο — έχω δει την συμμαχία να δοκιμάζεται από τα πάντα, από τους πολέμους στα Βαλκάνια μέχρι την πικρία του Brexit. Αλλά η ομιλία του Ρούμπιο στο Μόναχο ξεχωρίζει: είναι ο απαραίτητος οδηγός για την αναβίωση της Δύσης, ένα πρακτικό μανιφέστο που παντρεύει την αμερικανική αποφασιστικότητα με την κοιμισμένη αποφασιστικότητα της Ευρώπης.
Αντιμετωπίζοντας τις κοινές μας αποτυχίες ευθέως και συνταγογραφώντας θεραπεία ριζωμένη στην κυριαρχία και την αλληλεγγύη, ο Ρούμπιο μας δίνει τον χάρτη για να ανακτήσουμε το πεπρωμένο μας. Αν το αγνοήσουμε, κινδυνεύουμε να γίνουμε υποσημειώσεις σε μια ιστορία που γράφεται από το Πεκίνο και τη Μόσχα.
Στον πυρήνα του, το μήνυμα του Ρούμπιο αποδομεί το παραμύθι της μεταπολεμικής εποχής που μας έχει παγιδεύσει όλους. Εκείνο που το 1989 υποσχόταν ένα «τέλος της ιστορίας», όπου η φιλελεύθερη δημοκρατία θα σάρωνε τον πλανήτη, τα σύνορα θα θόλωναν, και θεσμοί όπως η ΕΕ και ο ΟΗΕ θα οργάνωναν αιώνια αρμονία. Ο Ρούμπιο το αποκαλεί όπως είναι: μια «επικίνδυνη ψευδαίσθηση».
Ανοιχτά σύνορα που πιέζουν τα κράτη πρόνοιας μας, εμπορικές συμφωνίες που αδειάζουν εργοστάσια, και πολιτικές ενέργειας που λατρεύουν το ιερό του μηδενικού καθαρού ενώ αφήνουν νοικοκυριά στο σκοτάδι — αυτά δεν ήταν φωτισμένες επιλογές, ήταν υπεροπτικά στοιχήματα που ενδυνάμωσαν τους αντιπάλους μας.
Εδώ στην Ελλάδα, έχουμε πληρώσει ακριβά για αυτή την αφέλεια: η κρίση χρέους της δεκαετίας του 2010, επιδεινωμένη από την ανεξέλεγκτη παγκοσμιοποίηση, εξακολουθεί να σημαδεύει την οικονομία μας, ενώ οι ροές προσφύγων στο Αιγαίο δοκιμάζουν τον φθαρμένο κοινωνικό μας ιστό.
Σε ολόκληρη την ήπειρο, από τα κίτρινα γιλέκα στη Γαλλία μέχρι την άνοδο του AfD στη Γερμανία, οι ψηφοφόροι επαναστατούν εναντίον ελίτ που διαβουλεύονται για την κλιματική αρετή ενώ εργοστάσια μένουν αδρανή και λογαριασμοί εκτοξεύονται.
Το αντίδοτο του Ρούμπιο; Μια επιστροφή στα βασικά της εθνικότητας — ασφαλή σύνορα, δίκαιες εμπορικές συναλλαγές που προστατεύουν εργάτες, και ενεργειακή ανεξαρτησία που δεν ελεεινοποιεί τους φτωχούς. Σαρκάζει την αδυναμία του ΟΗΕ στην Ουκρανία και τη Γάζα όχι με βωμολοχίες, αλλά με την σοφία κάποιου που έχει δει την απογοήτευση της Ουάσινγκτον από κοντά.
Αυτό δεν είναι αντι-παγκοσμιοποίηση, αλλά μια κλήση να χτίσουμε μια Δύση που ηγείται με το παράδειγμα, όχι με συγγνώμη. Αυτό που καθιστά την ομιλία του Ρούμπιο όχι κριτική σε σχέδιο είναι η σφοδρή επιμονή της σε συνεργασία, όχι σε εξάρτηση. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη ανήκουν μαζί», επιβεβαίωσε, αλλά μόνο αν σηκώσουμε το βάρος από κοινού.
Με την υπόσχεση του ΝΑΤΟ για δαπάνη 2% να είναι ακόμα αστείο για πάρα πολλές πρωτεύουσες — η Ελλάδα, προς τιμήν της, την έχει εκπληρώσει, αλλά άλλες μένουν πίσω — η ώθηση του Ρούμπιο προς «υπέρβαση» των δεσμεύσεων δεν είναι εκβιασμός, αλλά σωσίβιο.
Στην Ουκρανία, όπου ρωσικά drones βουίζουν σαν γύπες πάνω από το Κίεβο, η αποφασιστικότητα της Ευρώπης είναι αξιέπαινη αλλά ελλιπής χωρίς την αμερικανική καινοτομία και δύναμη.
Ο Ρούμπιο οραματίζεται μια διαίρεση εργασίας: αμερικανική τεχνολογία και στρατεύματα στην αιχμή του δόρατος, με την Ευρώπη παρέχει τις διπλωματικές επαφές και την βιομηχανική ισχύ για να διατηρήσει τον αγώνα.
Από ελλαδική σκοπιά, αυτό μας αγγίζει βαθιά. Η Ελλάδα, ισορροπημένη στις γραμμές ρήξης Ανατολής και Δύσης, γνωρίζει το κόστος των ημιμέτρων — οθωμανικές πολιορκίες, βαλκανικές διαιρέσεις, τουρκική περιπέτεια στη Μεσόγειο. Έχουμε φιλοξενήσει αμερικανικές βάσεις, περιπολήσει τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, και έχουμε ταχθεί σταθερά εναντίον του αυταρχισμού.
Τα λόγια του Ρούμπιο επιβεβαιώνουν αυτή την πρακτική: η Ευρώπη δεν είναι νεότερος εταίρος, αλλά συν-αρχιτέκτονας της ασφάλειας. Φανταστείτε μια αναβιωμένη συμμαχία όπου η μηχανική του Βερολίνου συναντά την αιχμή της Ουάσινγκτον, η ορμή του Παρισιού ενισχύει την αποφασιστικότητα της Βαρσοβίας, και η ναυτική δεξιότητα της Αθήνας εξασφαλίζει τις θάλασσες. Αυτή είναι αναβίωση μέσω ρεαλισμού — μιας Δύσης που αποτρέπει τον Πούτιν όχι με ατελείωτα πακέτα βοήθειας, αλλά με αξιόπιστες απειλές και αδιάρρηκτους δεσμούς.
Ωστόσο, η πραγματική ιδιοφυΐα του Ρούμπιο έγκειται στην ανάκτηση της πολιτιστικής και πολιτισμικής μας ψυχής, του νήματος που δένει την Αμερική με το Βυζάντιο. Επικαλείται τη φωτιά του Διαφωτισμού, την ιουδαϊκή-χριστιανική ηθική της αξιοπρέπειας, και τον νόμο που νίκησε τον ολοκληρωτισμό — όχι ως σκονισμένα λείψανα, αλλά ως ζωντανά όπλα εναντίον της «πολιτικής γκρεμίσματος» των εχθρών μας.
Σε μια εποχή υβριδικών απειλών, όπου η παραπληροφόρηση πλημμυρίζει το TikTok και η χρεοκοπική διπλωματία παγιδεύει τον Παγκόσμιο Νότο, αυτή η εμπιστοσύνη είναι το μεγαλύτερο μας περιουσιακό στοιχείο.
Ο Ρούμπιο προειδοποιεί εναντίον της «θρησκείας του κλίματος» όχι για να αρνηθεί την υπερθέρμανση, αλλά για να καταδικάσει την οπτικοποίησή της ως εργαλείο ελέγχου, αντηχώντας την ελληνική παροιμία: «Η αλεπού ξέρει πολλά πράγματα, αλλά ο σκαντζόχοιρος ξέρει ένα μεγάλο πράγμα». Το ένα μεγάλο του πράγμα; Μια Δύση ενωμένη από σκοπό, όχι διαιρεμένη από δόγμα.
Οι γραφειοκράτες της Βρυξελλών και οι θαμώνες του Νταβός — θα απορρίψουν τον Ρούμπιο ως απολειφάδι του Τράμπ, πολύ συναλλακτικό για τα γούστα τους. Αλλά η πραγματική συναλλαγή είναι αυτή: η επιβίωση της Ευρώπης απαιτεί να τον ακούσουμε. Ο λαϊκισμός δεν είναι η αρρώστια, αλλά το σύμπτωμα ηγετών που ξέχασαν τον λαό. Η ομιλία του Ρούμπιο γεφύρωσε αυτό το χάσμα, προσφέροντας ένα όραμα όπου η αναβίωση τιμά τον ψαρά των ελληνικών νησιών στο Αιγαίο, τον συγκολλητή στο Ruhr της Γερμανίας, και τον αγρότη στην Άιοβα εξίσου.
Καθώς τα φώτα του Μονάχου σβήνουν και οι συμμετέχοντες διασκορπίζονται στις πρωτεύουσές τους, η αντήχηση του Ρούμπιο παραμένει: Ο παλιός κόσμος έχει φύγει, αλλά ένας νέος καλεί — σκληρότερος, ελεύθερος, και σφυριλατημένος σε αμοιβαίο σεβασμό.
Για την Ευρώπη, το λίκνο της Δύσης, αυτό είναι το δελφικό μας μαντείο: Συμβουλευτείτε το σοφά, δράστε τολμηρά, και αναγεννηθείτε. Η αναβίωση που σχεδιάζει ο Ρούμπιο δεν είναι όνειρο, είναι καθήκον. Και σε αυτούς τους σκοτεινούς καιρούς, το καθήκον είναι η αναγέννησή μας.
*Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.
